RECENSIE: Skylight, Wyndham's Theatre ✭✭✭✭✭

Carey Mulligan en Bill Nighy in Skylight. Wyndhams Theatre Skylight

Wyndhams Theatre

17 juni 2014

5 Sterren

Wat typeert meesterschap in acteren? Wordt het gemeten aan de hand van de reactie tijdens de voorstelling, de manier waarop de acteur u als toeschouwer aanspreekt, u laat geloven in zijn of haar personage en u meeneemt op een emotionele, empathische reis? Wordt het bepaald door hoe u zich voelt tijdens het kijken, of hoe u zich voelt wanneer het doek valt of later, thuis, bij een kop thee, een glas wijn of tijdens het tandenpoetsen? Is het de vraag hoe goed u slaapt of waar u de volgende ochtend als eerste aan denkt? Of is het wanneer u veel later, op onbewaakte momenten, merkt dat u zich flarden van de voorstelling herinnert, alsof het u blijft achtervolgen, gebrand op uw onderbewustzijn?

Wat het antwoord ook is, de vertolkingen in David Hare's opmerkelijke Skylight, nu hernomen door Stephen Daldry in het Wyndham's Theatre, vinken al die vakjes af. Terwijl ik wacht tot een e-mail opent, schiet het beeld van Carey Mulligan als Kyra door mijn hoofd: haar mond vastberaden maar met trillende lippen, haar ogen vol woede, een traan die eigenzinnig over haar wang rolt. Terwijl ik de thee laat trekken tot de juiste kleur bruin, voel ik plotseling weer de uitbarsting van wanhopige, ziedende woede, grillig vermengd met puur onbegrip, van Bill Nighy's imposant rijke en volstrekt absurde Tom. In de metro moet ik ineens glimlachen bij de gedachte aan de zachtaardige, gebroken maar hoopvolle Edward (hu00e9t gezicht van Burberry, Matthew Beard) en zijn dwaze maar glorieus ambitieuze ontbijtbezorging van het Ritz.

Dit zijn vertolkingen van een enorme vaardigheid, diepgang en nuance, die elk een schitterend en verleidelijk nawerken hebben. Het is schitterend materiaal. Rollen die blijven hangen, die resoneren.

Hare's toneelstuk ging in pru00e9miere in 1995, terwijl Engeland herstelde van zo'n vijftien jaar conservatief bewind; een tijd waarin geld waardevoller en belangrijker werd geacht dan individuen, gezinnen, gemeenschappen en industrieu00ebn. Hare's stuk is een vlijmscherpe berisping van die waarden, van die tijd.

Maar het is ook de laatste akte van een hartstochtelijk liefdesverhaal en een wals, of een reeks walsen, tussen mensen die van elkaar houden maar niet samen kunnen zijn. Het zingt, schreeuwt, snikt en bokst. Er zijn stiltes die Pinter waardig zijn. Maar het is echt, meeslepend en subliem spannend.

Het decor van Bob Crowley is verbluffend. Kyra's troosteloze appartement in Kensal Rise vormt het voornaamste speelvlak, een herinnering aan vervlogen tijden, aan een begrepen levende armoede en een gevoel van verstikkende gevangenschap. Het is het summum van een smoezelig verblijf. De indruk van diepe, ondoordringbare kou is tastbaar. Alles werkt, maar niemand zou er willen wonen.

Maar de briljante vondst van Crowley is om de muren van de flat beweegbaar te maken, zodat ze kunnen wijken om voortdurend de beklemming te tonen waarin Kyra leeft. Er is geen buitenmuur, dus de doorgang buiten de flat is zichtbaar, net als de binnenplaats en de bomen van het complex en de hoge, blinde flat die tegenover Kyra's gebouw staat.

Het gevoel bekeken en beoordeeld te worden is constant aanwezig, evenals het gevoel deel uit te maken van de maatschappij, maar er tegelijkertijd van gescheiden te zijn. En in de slotscu00e8nes, wanneer de sneeuw valt, krijgt de omgeving een verfrissende schoonheid die wijst op hoop, overgang en evolutie. Tot slot, wanneer Kyra en Edward samen genieten van het geu00efmproviseerde, dwaze ontbijt als twee opstandige kinderen die spijbelen, gaan de lichtjes in de tegenoverliggende appartementen onregelmatig aan u2013 wat de start van een nieuwe cyclus benadrukt en de hoop op wat komen gaat.

Crowley is een onmiskenbaar genie en zijn opmerkelijke decor versterkt en verrijkt de tekst van Hare op buitengewone en zeer slimme wijze. Zijn gebruik van de lege hoogte in het opvallend hoge decor is bijzonder knap u2013 je voelt dat Kyra zich helemaal onderaan bevindt, maar tegelijkertijd is ze vrij en in staat om grote hoogten te bereiken. Het is de verrassende dichotomie van haar personage, uitgedrukt in de enscu00ebnering.

Het plot is even complex als eenvoudig. Tom was lange tijd getrouwd met Alice. Edward was hun oudste zoon. Tom ontmoette Kyra toen ze 18 was en werd hartstochtelijk verliefd op haar. Kyra viel voor hem, vond hem bedwelmend. Tom was een selfmade miljonair u2013 een jongen uit de East End die een internationale topkok en restauranthouder werd. Kyra woonde en werkte zes jaar bij het gezin, was dol op Alice en de kinderen, en zette de affaire met Tom alleen voort onder de voorwaarde dat als Alice er ooit achter zou komen, Kyra zou vertrekken. Op een dag vindt Alice een aantal brieven die Kyra aan Tom heeft geschreven, de affaire komt uit en Kyra loopt zonder een woord te zeggen uit het leven van Tom (en Alice en Edward).

Drie jaar later is Alice overleden, werkt Kyra als lerares en komt Edward haar opzoeken om te ontdekken waarom ze weggegaan is. Later diezelfde avond verschijnt Tom, die zijn eigen antwoorden wil. Kyra en Tom zijn nog steeds verliefd, maar geen van beiden is bereid om in de wereld van de ander te leven.

Het steekspel tussen de drie personages, waarbij het verleden onder ogen wordt gezien, het heden wordt geu00ebvalueerd en de mogelijkheden voor de toekomst worden ontleed en verbrijzeld, vormt de kern van het stuk. De smaakmaker is het fileermes waarmee Hare de Britse samenleving, klassen, ambities, angsten en compromissen blootlegt. Daldry's beheerste en precieze regie zet beide kanten van het argument op scherp en perst elk laatste restje betekenis uit de mogelijkheden die het stuk biedt.

Nighy is fantastisch als de bombastische, kapitaalkrachtige patriarch die wanhopig zijn jonge geliefde terug wil, niet begrijpt waarom of hoe hij haar is kwijtgeraakt en volledig onthutst is dat zij de verpaupering van haar flatje verkiest boven een herenhuis in Wimbledon en een luxe leven met hem. Hij ijsbeert als een panter, slank, soepel en venijnig; hij explodeert met een vurigheid die voortkomt uit het keukenleven en stort in wanneer hij geconfronteerd wordt met de kille weigering van zijn minnares om aan hem toe te geven. Hij is geestig, woest en volstrekt geloofwaardig.

Mulligan is aan de ene kant prachtig breekbaar, maar aan de andere kant zo hard als staal en volkomen kalm. Met onberispelijke precisie bewandelt ze de grens tussen de jonge, beu00efnvloedbare minnares en de welbespraakte, wereldse vrouw met een vooruitziende blik. Ze legt de ziel van Kyra open, toont haar kwetsbaarheid en herstelt zichzelf dan weer, vlak daar voor je neus op het toneel van het Wyndham's. Het is een schitterende, beheerst en meeslepende vertolking.

Beard is een openbaring. Aanvankelijk lijkt hij wat overdreven, maar gaandeweg het stuk wordt duidelijk dat zijn vertolking bij aanvang uitstekend gekozen is. Edward is immers een gebroken, verloren en overprikkelde 'man-child' wanneer we hem voor het eerst ontmoeten; Kyra's afwezigheid uit zijn leven en het effect daarvan op zijn ouders hebben hem zo gevormd. Zijn korte, aarzelende ontmoeting met Kyra doet echter veel om hem (en haar) te helen, zodat wanneer hij weer verschijnt, de verandering aanvankelijk verrast, maar al snel volkomen logisch is. De nieuwe dageraad wordt niet alleen aangekondigd door de opkomende zon; de 'opkomende zoon' met het ontbijt is net zo evocatief.

Dit is het soort eersteklas werk waar het West End om bekendstaat. Lichtgevend, betoverend en onvergetelijk.

Boek tickets voor Skylight