RECENSIE: The Merchant Of Venice, Ambassadors Theatre ✭✭✭

The Merchant Of Venice

Ambassadors Theatre

07/10/15

3 sterren

Sinds 2012 presenteert het National Youth Theatre een tien weken durend repertoireseizoen in het Ambassadors Theatre, het hoogtepunt van een bewonderenswaardig trainingsprogramma dat jonge acteurs een kans biedt zonder de enorme kostenlast van een toneelschool. Elk seizoen bevat drie stukken waarin de zestien spelers allemaal verschillende rollen vertolken. De Shakespeare van dit seizoen is de bewerking door Tom Stoppard van The Merchant of Venice, die in 2008 voor het eerst werd opgevoerd in Peking, vlak voor de Olympische Spelen. Het stuk wordt opgevoerd op het decor van Stomp, de huidige productie in het sfeervolle, ietwat vergane decor van het Ambassadors.

Als speelversie werkt Stoppards bewerking op technisch vlak bewonderenswaardig goed. De speeltijd is teruggebracht tot zo'n negentig minuten, wat betekent dat het hele stuk achter elkaar gespeeld had kunnen worden zonder pauze – en ik wou dat dat hier het geval was geweest. De rode draad van het verhaal blijft behouden, terwijl flink wat bijrollen en details zijn weggesneden zonder al te veel dramaturgisch verlies. De focus ligt op het ontstaan van het verbond en de gevolgen daarvan, de scènes met de kistjes in Belmont, en het hoogtepunt van de rechtszaak met alles wat daaruit voortvloeit. Alleen de laatste, en eerlijk gezegd vermoeiende, scènes rond de ringen van Portia en Nerissa houden de vaart van het verhaal tegen.

Op het vlak van karakter en emotie heb ik nog steeds mijn twijfels. Als gevolg van de gemaakte keuzes staat de koopman eerder in de schijnwerpers dan de geldschieter. Het stuk is meer van Antonio dan van Shylock. Wat maakt dat uit, zou je kunnen vragen? Dat is immers de titel van het stuk. Echter, als Antonio het hoofdpunt van zijn aandacht was geweest, dan had Shakespeare zijn personage uitgebreider uitgewerkt. Hij is louter bedoeld als tegenhanger van Shylock, de katalysator die ons dwingt de ongemakkelijke knoop van kwesties in het hart van dit stuk onder ogen te zien. Als hij het middelpunt wordt, hoeven we de onoplosbare paradoxen van het stuk nooit in hun volle, verontrustende kracht aan te gaan.

Regisseur Anna Niland heeft besloten er een zeer eigentijdse productie van te maken. De setting is verplaatst naar het moderne Venetië en de thema's die we worden aangemoedigd te overdenken omvatten de huidige migratiecrisis in Italië en demonstraties tegen bezuinigingen. Demonstranten met maskers interveniëren op momenten om verstoring te dreigen. Dit is vrij lichtvoetig en symbolisch, en valt weg zodra het spel serieus wordt. Tegen de tijd dat de rechtszaak begint, zijn we terug bij een traditionele enscenering en lijkt iedereen zich veel meer op zijn gemak te voelen.

Interessanter is de poging om het thema van Shylock als een onzekere 'vreemdeling' uit te werken, zoals Portia hem in de rechtszaal bestempelt. Er zit veel meer potentie in het verklaren van zijn onwil om compromissen te sluiten als een protest tegen de manier waarop de hedendaagse maatschappij hem schaamteloos gebruikt als bron van kapitaal, zonder hem ooit echt te accepteren. Deze interpretatie komt echter nooit volledig uit de verf, deels door een wat vlakke vertolking van Luke Pierre, en deels door de manier waarop Stoppard het personage heeft uitgekleed, vooral door veel tekst rond de relatie met zijn dochter, Jessica (Francene Turner), weg te laten.

De dramatische hoogtepunten van de productie zijn de 'twee processen', of het nu gaat om de drie minnaars in Belmont of Shylocks verbond in Venetië. De eerste kan in de verkeerde handen vaak een vermoeiend lange pantomime-grap lijken, maar hier zijn er heerlijke en aanhoudende komische momenten. Paris Campbell speelt de prins van Marokko als een 'blinged-up', moonwalkende rapper die uiteraard voor goud gaat. Als de prins van Arragon steelt Lauren Lyle de show met een 'Tango por Dos'-routine die de hele zaal aan het lachen kreeg. En daartussen maken Jason Imlachs Bassanio en Melissa Taylors Nerissa van de uiteindelijke keuze voor het kistje een vrolijke parodie op een spelshow.

De rechterscène is de lakmoesproef voor elke Portia. Alice Feetham bouwde haar vertolking zorgvuldig en messcherp op, geholpen door het uitstekende spel van Andrew Hanratty als Antonio, die de perfecte tegenpool was door de emotionele kwelling te bieden die zij retorisch kon kanaliseren. Hoewel hij de tekst bekwaam bracht, verraste het me dat Luke Pierre op dit punt erg ingetogen en weinig krachtig bleef. Je moet Shylock zijn moment van triomf zien opeisen, om het vervolgens voor zijn ogen te zien verschrompelen. Hoewel dit van nature een rol is voor een veel oudere acteur, had een breder dynamisch bereik hier niet misstaan.

Er zijn veel mooie karaktertekeningen te vinden in de kleinere rollen. Er waren suggesties van een homoseksuele of tenminste homo-erotische subtekst tussen Antonio en Bassanio die me een veelbelovende lijn leek om verder te ontwikkelen; er was veel inventief spel van Taylors Nerissa en Cole Edwards' Gratiano, en Imlachs Bassanio had momenten van waardige ernst die doen vermoeden dat hij een sterke speler in tragedies zal zijn.

Het creatieve team maakte goed gebruik van de beperkingen van het bestaande decor. Er was niet veel ruimte aan de voorkant van het podium, dus werden lamellen gebruikt om de achterkant van het toneel met tussenpozen te openen voor belichting en kooreffecten. Drie houten kisten dienden als rechtbankmeubilair, de drie kistjes, een bar in een nachtclub en het kantoor van Shylock. Er was altijd voldoende suggestie van specifieke locaties met genoeg ruimte voor effectieve beweging en choreografie.

De muziek en het geluidsontwerp van Tristan Parkes waren uniform uitstekend: we begonnen met een lome nachtclub-opener en verplaatsten ons vervolgens naar Belmont, dat één grote disco leek... en waarom niet? Portia is een rijke erfgename die tijd zat heeft. Dit is een stuk waarin muziek op verschillende momenten op magische wijze wordt opgeroepen, en er waren allerlei soorten muziek te horen die de ervaring van de tekst versterkten. Mijn favoriete detail was misschien wel het regelmatige gekraak van touwen om ons te herinneren aan het onzekere lot van Antonio's schepen. Dit creatieve team heeft alles in huis voor een prachtige productie van The Tempest – we genoten van een stad 'vol geluiden', dus misschien is dat een goede keuze voor volgend jaar?

Deze productie is slim, bekwaam en technisch verfijnd met een schat aan nieuwe ideeën. Hoewel de emotionele lading niet altijd even intens was, biedt het een prachtig platform voor veel talentvolle spelers. Het is dan ook geen verrassing om in het programmaboekje te lezen dat alle acteurs die dit programma hebben doorlopen, een agent hebben gevonden en aan de slag zijn gegaan in de creatieve sector.

The Merchant Of Venice is tot 2 december 2015 te zien in het Ambassadors Theatre