RECENSIE: The Shoemaker's Holiday, Swan Theatre ✭✭✭✭

Het gezelschap van The Shoemaker's Holiday. Foto: Pete Le May The Shoemaker's Holiday

Swan Theatre

28 februari 2015

4 Sterren

Gregory Doran weet drommels goed wat hij doet als het op repertoire aankomt. Toen het plan voor "Geen Shakespeare in het Swan" werd aangekondigd u2013 terwijl het volledige Shakespeare-oeuvere op het podium van het RST wordt gespeeld u2013 leek het een interessant experiment: Shakespeares werk in context plaatsen door constant werk van zijn tijdgenoten ernaast te vertonen. Maar nu de onderneming vordert, is het duidelijk dat het niet alleen interessant is, maar ronduit geïnspireerd.

Het zien van werk van Shakespeares tijdgenoten helpt ons de vitaliteit en urgentie te begrijpen die ten grondslag liggen aan zijn eigen werk, de kwesties en thema's waarover hij schreef (of waartegen hij zich afzette) en de behoefte van het publiek in die tijd. Dit alles helpt ons te doorgronden waarom Shakespeare de ultieme toneelschrijver van zijn tijd was u2013 en waarschijnlijk van alle tijden u2013 en biedt ons meer grip op zijn humor, populariteit en actualiteit.

Thomas Dekkers feestelijke klucht, The Shoemaker's Holiday, die nu in het Swan Theatre speelt, is in dat opzicht een schoolvoorbeeld. Het wordt algemeen beschouwd als een reactie op Shakespeares Henry V; het speelt zich rond dezelfde tijd af, met gewone mannen die gedwongen worden mee te vechten in Frankrijk, een Falstaff-achtige centrale figuur, en een Koning die heel anders is (verfijnd, scherpzinnig, ondeugend) dan degene die Shakespeare nog eenmaal naar de bres zou sturen. Met kennis van Henry V op zak wordt het stuk direct beter; de verwachting is dat wanneer Dorans productie van Henry V later dit jaar in het RST opent, degenen die Philip Breens regie van The Shoemaker's Holiday hebben gezien, er nog veel meer van zullen genieten.

Breen perst elke greppel aan komische mogelijkheden uit het stuk. Het repertoiregezelschap, dat al zo indrukwekkend was in het dramatische Oppenheimer, bewijst hier evenzeer de kunst van de schunnige komedie te beheersen. Er zijn gevatte terzijdes, venijnige beledigingen, dubbelzinnigheden, luidruchtige gags, flauwe accenten, scheetgrappen, gevatte oneliners, fysieke slapstick, kostuumhumor, visuele grappen en clownerie u2013 noem het maar op, het zit in Breen's heldere, vaartrijke en enorm vermakelijke productie.

Zoals alle goede komedies heeft het een idioot maar ingewikkeld plot. Ralph, een schoenmaker, is onlangs getrouwd met Jane. Hij wordt onder de wapenen geroepen en zijn meester, Simon Eyre, probeert de kolonel om te kopen zodat Ralph bij zijn vrouw kan blijven. Maar de kolonel geeft niet toe en Ralph vertrekt naar de oorlog. Dit ondanks het feit dat de kolonel zelf zijn post in het leger verlaat om een manier te vinden om zijn eigen geliefde, Rose, het hof te maken. De vaders van Rose en hemzelf zijn tegen het huwelijk vanwege status en geld, dus de kolonel (Rowland) doet zich voor als een Nederlander en neemt een baan aan als schoenmaker bij Eyre.

Een aristocraat, Hammon, laat zijn oog vallen op Jane en maakt haar het hof door te beweren dat haar man is gesneuveld in Frankrijk. Ze is kapot van het nieuws en hoewel ze Hammon eerst afwijst, zwicht ze uiteindelijk en stemt ze in met een huwelijk; ze wil niet arm en alleen achterblijven. Maar Ralph is niet dood; hij keert zwaargewond terug van het front. Met een huwelijk dat moet plaatsvinden en een huwelijk dat voorkomen moet worden, hebben de schoenmakers hun handen vol. Voeg daar een list met een schip en grappige buitenlanders met een accent aan toe, wat ertoe leidt dat Simon Eyre tot burgemeester wordt gepromoveerd, en je snapt de strekking.

Een hoop flauwekul, maar fantastisch vermaak.

De kostuums van Max Jones zijn weelderig, kleurrijk en een perfecte aanvulling op de verhaallijn. De outfits van Hammon zijn om te gieren en maken van hem moeiteloos een ijdele pauw. De kleding van Simon Eyre benadrukt zijn luidruchtige vulgariteit en strijdlustige welbespraaktheid, terwijl die van zijn vrouw haar hebzuchtige viswijf-mentaliteit weerspiegelen. De nonchalante glamour van de koning zet zijn personage perfect neer en maakt zijn laatste moment des te ijzingwekkender.

Het decor is sober, maar kent geweldige details: de vloer is geschilderd als kostbaar groenblauw marmer, er hangt een enorm rond glas-in-loodraam hoog boven het toneel en er is een onverwacht gebruik van een valluik. Het zorgt voor een simpele, effectieve en zeer vloeiende enscènering.

Als er één kritiekpuntje is op de regie, dan is het dat er te veel actie wordt geblokkeerd door stilstaande omstanders. Het is makkelijk genoeg om de platforms aan de zijkanten te gebruiken voor acteurs die niets te zeggen hebben, zodat ze het zicht voor een deel van het publiek niet belemmeren. En wie Hammon kleedt, moet beter opletten: een duidelijk zichtbaar labeltje doet afbreuk aan het verbluffende effect van zijn trouwpak.

Toch zijn dit kleinigheden, zeker gezien de kwaliteit van het acteerwerk en de magnifieke manier waarop bijna het hele gezelschap Dekkers eeuwenoude tekst tot leven wekt en begrijpelijk maakt.

Centraal in dit succes staat David Troughton, die subliem is als de bulderende, robuuste en strijdlustige Simon Eyre. Gezegend met een rijke, klassieke stem van de oude school, proeft Troughton elk woord; hij spuugt zinnen de zaal in, perfect getimed en met de juiste nadruk. Hij kan triviaal of plechtig zijn, wellustig of vriendelijk, frivool of oprecht ontroerend, maar hij is altijd onweerstaanbaar. Zijn opzwepende toespraak tot de koning in de laatste akte is krachtig en ontroerend; het moment waarop hij zich verwondert over de mogelijkheid dat een van zijn schoenmakers kruidenier wordt, vat de levenslust van zijn personage prachtig samen u2013 de manier waarop hij het woord "pruim" uitsprak was adembenemend.

Kijken naar zijn verrukkelijke, hypnotiserende optreden deed me vurig wensen dat hij de rol van Falstaff had gespeeld in de recente Henry IV van Doran, in plaats van Antony Sher. Troughton was de ware geweest: Doran moet oppassen met het casten van Sher, anders dreigt zijn tijd als artistiek directeur van de RSC te verzanden in een cirkel van vriendjespolitiek.

Vivien Parry leverde een meesterlijke komische prestatie als Mrs. Eyre. Vreselijk en onweerstaanbaar tegelijk vormde ze een geweldig contrast met Troughton. Haar timing was net zo uitzonderlijk als haar vocale dynamiek. Perfectie op een Madame Thénardier-achtige manier u2013 haar haveloze, schreeuwerige Elizabeth I-verschijning zodra er geld in het spel kwam, was sensationeel.

Als Firk, de brutale, luidruchtige maar uiteindelijk goedhartige schoenmaker (een soort archetype van de vakbondsman), was Joel MacCormack prachtig. Zijn beheersing van de taal was meesterlijk en hij speelde recalcitrantie even makkelijk als komische pesterijen. Slim genoeg zette hij Firk neer als de 'bijna-zoon' van Troughtons Eyre: vergelijkbaar, beïnvloed, maar toch heel erg zijn eigen excentrieke zelf. Een innemende en complete vertolking.

Jack Holden was stralend als de anti-Henry V. De koning verschijnt pas aan het einde van het stuk en heeft twee doelen: de plotlijnen oplossen door gratie te verlenen en Rowley uit te huwelijken, en zorgen voor de verrassende ontknoping. Holden, een scherpzinnig acteur, doet beide perfect. In een cast vol groteske personages kiest hij voor onderkoeld spel, waardoor hij zich direct onderscheidt. Holden bewijst hier dat een 'twee'-rol een schitterend resultaat kan opleveren. Het is interessant om deze vorst van Dekker woorden te horen uitspreken die W.S. Gilbert honderden jaren later voor Sir Joseph Porter zou schrijven: liefde heft alle klassenverschillen op.

Vanwege de afwezigheid van Michael Hodgson nam Holden ook de rol op zich van de woeste zeeman met het zware accent die het lot van Eyre verandert. Holden kanaliseert hier zijn innerlijke Monty Python met groot komisch effect. Dat geldt ook voor Josh O'Connor als de bekakte Rowley, die zich als Nederlandse schoenmaker verschuilt tussen de mannen van Eyre terwijl hij eigenlijk in Frankrijk zou moeten vechten. Zijn hilarische namaak-Nederlandse accent zorgt voor vele momenten van oprechte, verrassende komische vreugde.

O'Connor is gezegend met het uiterlijk van een hartenbreker en is in alles de knappe hoofdrolspeler. Dat maakt de taak van Thomasin Rand als Rose een stuk makkelijker. Rand is een prachtige en pittige Rose, hoewel haar stem iets minder warm en verleidelijk is dan je zou wensen. Haar jurken zijn echter sensationeel en ze draagt ze met een levendige stijl die betovert.

Als Ralph is Daniel Boyd ijzersterk: zachtaardig, zorgzaam en nederig draagt hij zijn lot met waardigheid. Het moment waarop hij beseft dat de schoen die hij moet namaken voor een bruiloft van zijn eigen vrouw is, zindert van pijn. Als zijn vrouw Jane is Hedydd Dylan werkelijk lieflijk; ze brengt de verstrengelde emoties van deze oorlogsweduwe en prooi voor Hammon helder over.

Jamie Wilkes is sensationeel als de 'pauw' Hammon. Absurd pretentieus en met een uitspraak waar de Queen zich niet voor zou schamen, heeft Wilkes de komedie van zijn personage volledig in de vingers. De scène waarin hij Jane probeert te veroveren is het komische hoogtepunt van de avond, op de voet gevolgd door zijn kostuums en zijn opkomsten. Hij weet precies hoe hij een outfit moet zwieren voor het juiste komische effect.