RECENSIE: The Tempest, Jermyn Street Theatre Londen ✭✭✭

Julian Eaves recenseert Shakespeare's The Tempest, geregisseerd door Trevor Nunn in het Jermyn Street Theatre, Londen.

Kirsty Bushell (Miranda) en Michael Pennington (Prospero) in The Tempest. Foto: Robert Workman

The Tempest Jermyn Street Theatre,

13 maart 2020

3 sterren

Trigger komt hier

De grootste trekpleister van deze herneming van Shakespeare's laatste, afscheidnemende stuk is de kans om de gevierde klassieke acteur Michael Pennington (76) een masterclass verskunst te zien geven in de rol van Prospero, de afgezette hertog van Milaan.  Het viel me op dat veel jonge acteurs in het publiek ademloos toekeken, betoverd door zijn schijnbaar moeiteloze vermogen om betekenis te vinden en te vertolken in de meest complexe monologen: een knappe prestatie bij een script dat er alles aan doet om elk gevoel van geloofwaardige realiteit te ondermijnen. Prospero (Italiaans voor 'Ik zal gedijen') zit vast op een afgelegen eiland dat onbekend is bij Europeanen, waar hij in een grot woont en toch over magische krachten beschikt waarmee hij geesten en zelfs de elementen naar zijn hand zet.  De fantastische tegenstrijdigheden van dit stuk maken het al lang een van Shakespeare's meest problematische drama's, en elke moderne productie moet nog steeds laveren tussen de behoorlijke inconsistenties in een verhaal dat kan overkomen als een ongegeneerde verheerlijking van het Europees kolonialisme, als een seksistische manipulatie van het enige vrouwelijke personage (Miranda, de dochter van de magiër), of simpelweg als kolder.

Whitney Kehinde (Ariel), Richard Derrington (Antonio), Peter Bramhill (Sebastian), Lynn Farleigh (Gonzalo) en Jim Findlay (Alonso). Foto: Robert Workman

Dit is een flinke uitdaging voor artistiek directeur Tom Littler.  Desondanks heeft hij zich tijdens zijn relatief korte termijn keer op keer onderscheiden met producties die van een enorme diversiteit aan drama een schitterende deugd maken, altijd visueel en auditief indrukwekkend in deze intieme zaal.  Ditmaal heeft hij een passend 'ruïneus' decor van Neil Irish en Anett Black, waarbij de cast grotendeels in pyjama's en badjassen is gekleed, mogelijk een verwijzing naar de vele metaforen over slaap en dromen in het stuk.  Maar in plaats van het eilandlandschap voor ons te laten openggaan – de handeling verplaatst zich er immers overheen, waarbij de overlevenden van de storm door Prospero worden gescheiden en elk geconfronteerd worden met hun eigen fysieke en emotionele uitdagingen – lijken we hier, in lijn met veel andere recente interpretaties, opgesloten in één enkele kamer, in dit geval een waarvan de muren zijn bekleed met golvende, surrealistische planken.  Dit veroorzaakt een merkwaardige spanning tussen wat ons gevraagd wordt te geloven en wat onze eigen ogen zien.  Voor mij was dit helaas geen prettige of lonende spanning.  Ik denk dat het een kwestie van persoonlijke smaak is of je hierdoor gegrepen wordt of niet. 

Kirsty Bushell (Miranda) en Tam Williams (Ferdinand). Foto: Robert Workman

Hetzelfde gevoel van het bizarre zet zich voort in de casting.  Miranda wordt gespeeld door de voortreffelijke Kirsty Bushell, wiens benadering van Shakespeare-tekst radicaal verschilt van die van Pennington, maar minstens zo boeiend is.  Toch wordt ons verteld dat zij een simpele tiener is – iets wat we geen moment geloven – weliswaar een met een fenomenale intelligentie en gevatheid. Als de plaatselijke geesten bewoont Whitney Kehinde haar eigen universum als de gebonden Ariel, en de atletische aanwezigheid van de jonge Tam Williams brengt wat broodnodige energie in het geheel terwijl hij het lichaam van de 'slaaf' Caliban toont, nauwelijks bedekt door lompen en een masker.  Williams speelt ook de rol van Miranda’s geliefde, Ferdinand; daarvoor legt hij zijn vizier af en hijst zich in een charmante gestreepte pyjama. Hiermee blijft de nadruk op het mannelijke boven het vrouwelijke liggen: anders dan Anne Francis in 'Forbidden Planet' krijgt Bushell geen kans om haar vrouwelijke kanten te tonen, en we blijven ons serieus afvragen hoe en waarom Ferdi haar onmiddellijk als een 'godin' bestempelt en met haar wil trouwen.

Tam Williams (Caliban). Foto: Robert Workman

Wat de rest betreft, ze leveren allemaal degelijk werk: Jim Findley als koning Alonso (de vader van Ferdi), Lynn Farleigh (een treffend gefeminiseerde hoveling, Gonzalo), Peter Bramhill (in de dubbelrol van de aspirant-usurpator Sebastian en de meer geslaagde nar Trinculo) en Richard Derrington (als Prospero's broer en aartsvijand Antonio... en ook de butler à la 'Admirable Crichton', op raadselachtige wijze in volledig laat-19e-eeuws zwart uniform met bolhoed).  Maar nogmaals, voor mij zorgde de claustrofobische sfeer van deze krappe kamer, ongeacht de intellectuele boodschap, enkel voor een gevoel van disconnectie en vervreemding – twee zaken die ik tot nu toe nooit met een productie van Tom Littler had geassocieerd. 

The Tempest is tot en met 4 april 2020 te zien in het Jermyn Street Theatre