RECENSIE: Vanya and Sonia and Masha and Spike, Charing Cross Theatre ✭✭✭

Onze eigen theaterkenner Libby Purves recenseert Vanya and Sonia and Masha and Spike van Christopher Durang, nu te zien in het Charing Cross Theatre.

Janie Dee, Charlie Maher en Paul Maloney. Foto: Marc Brenner Vanya and Sonia and Masha and Spike.

Charing Cross Theatre

3 sterren

Tot 8 januari 2022

Boek tickets

Vanya en Sonia zijn broer en zus – zij is overigens geadopteerd – en leiden een saai, plichtsgetrouw leven in een afgelegen landhuis omringd door kersenbomen, gefinancierd door hun succesvolle zus Masha. Zij komt nu hun weekend verstoren met het nieuws dat ze van plan is het huis te verkopen. Vanya werkt ondertussen aan een experimenteel toneelstuk dat gedoemd is te mislukken. Sonia vindt dat ze nooit echt geleefd hebben. Als u hierin een Tsjechov-setting herkent, heeft u gelijk: dat is de bedoeling, en wel op een verstikkende manier. De personages halen zelfs openlijk herinneringen op aan de obsessie van hun ouders met de Russische toneelschrijver bij het lokale amateurtoneel.

Charlie Maher en Lukwesa Mwamba. Foto: Marc Brenner

Het voelt allemaal erg aan als een pretentieuze sitcom en nogal geforceerd, maar het klaart wat op met de komst van Masha. De weergaloze Janie Dee is op haar komisch best als de angstige en tactloze diva die al vijf huwelijken achter de rug heeft ("Ik ben mooi, getalenteerd, charmant en succesvol, waarom verlaten ze me?"). In haar kielzog volgt haar domme vriendje Spike (Charlie Maher), een parodie op elke ijdele popster ooit, die niets liever wil dan zijn shirt uittrekken en in zijn onderbroek door de zaal rennen naar een fictieve vijver. Masha gaat naar een verkleedfeestje als Disney’s Sneeuwwitje, waarbij de anderen de rol van de zeven dwergen moeten vertolken in de weinig flatteuze kostuums die zij heeft meegebracht.

Janie Dee en Michael Maloney. Foto: Marc Brenner

Alleen Sonia weigert: zij besluit de Boze Koningin te zijn (in de stijl van Maggie Smith), trekt een mooie jurk aan en brengt het feestje door terwijl ze met het lijzige, nasale stemgeluid van Maggie Smith praat. Tot zover de sitcom-elementen. Rebecca Lacey is echter ijzersterk, zowel in haar imitatie als in het vertolken van de oprechte pijn van een leeg en vergeten leven wanneer het stuk zich eindelijk verdiept.

Soms bezoek je een stuk dat een prijs heeft gewonnen – in dit geval een Tony – waarbij je het eerste uur verbijsterd afvraagt hoe dat mogelijk is, om vervolgens in de tweede helft bijna overtuigd te worden door een stormachtig slotakkoord. In dit geval is dat de fenomenale tirade van Michael Maloney als Vanya. Een tip voor toneelschrijvers: zorg voor een memorabel einde en we vergeven een matig begin.

De cast van Vanya Sonya Masha and Spike. Foto: Marc Brenner

Maloney, die tot dan toe veel te lang op een rieten stoel heeft gezeten (vaak verkleed als dwerg Grumpy), ontsteekt in een magnifieke woedeaanval tegen de oppervlakkige Spike, die liever zit te appen dan naar zijn toneelstuk te luisteren. "Ik maak me zorgen over de toekomst en ik mis het verleden!" roept hij uit, smachtend naar de degelijkheid van het Amerikaanse dorpsleven in de jaren '50, toen mensen nog postzegels likten en men collectief huilde als de hond in Old Yeller werd neergeschoten. Hij zet dit af tegen de huidige oppervlakkige online gekte en de korte aandachtsspanne van de moderne tijd. Het is indrukwekkend en verwoordt het gevoel van een hele generatie, ook al vermoeden zij zelf dat die goede oude tijd (met al haar beperkingen) ook maar een illusie is.

Als Christopher Durang zó kan schrijven – en zo briljant een emotionele confrontatie tussen twee vrouwen kan neerzetten, of de bizarre komedie van Vanya’s toneelstuk over een molecule in de ruimte – waarom verspilt hij dan zoveel van onze tijd in de eerste helft? Hij bestookt ons met knipoogjes naar Tsjechov, Griekse tragedies en insider-grapjes uit de theaterwereld. Zodra een personage Pirandello noemt, ben ik geneigd mijn ongezouten mening op papier te zetten. En waarom moet er dan ook nog een semi-komische werkster genaamd Cassandra bij, die – ondanks het kranige spel van Sara Powell – voortdurend zinloze en pretentieuze onheilsvoorspellingen doet om haar naam eer aan te doen? Wanneer zij in de tweede helft plotseling over bovennatuurlijke gaven beschikt, was ik door alle theatrale verwijzingen zo murw geslagen dat ik meteen aan Blithe Spirit dacht. Dat is wat een overdaad aan zelfreferentieel theater met een mens doet.

Toch had ik het niet willen missen. Dit theater biedt vaak de beste prijs-kwaliteitverhouding in West End en het is nooit een straf om grootheden als Dee, Maloney en Lacey aan het werk te zien.