RECENSIE: Richard II, RSC ✭✭✭✭

Richard II

RSC Stratford-upon-Avon/The Barbican

16 november 2013

4 Sterren

Ik kan me niet herinneren ooit een productie van een toneelstuk van William Shakespeare te hebben gezien die zo voortreffelijk was als de prachtige Richard II van Gregory Doran. De voorstelling speelde vanavond voor het laatst in het Royal Shakespeare Theatre voordat deze naar het Barbican in Londen verhuist. Meeslepender, spannender, hartstochtelijker, hilarischer, magischer, boeiender - ja, wellicht, maar dit is zonder twijfel de meest verfijnde productie die ik heb gezien.

En aangezien dit de eerste productie van Doran is sinds hij artistiek directeur van de RSC werd, legt hij de lat direct erg hoog.

Het decor van Stephen Brimson Lewis is sober en subliem, en zet precies de juiste toon en locatie voor de handeling neer; de belichting van Tim Mitchell is sfeervol en versterkt elke scène; de muziek van Paul Englishby is verbluffend, meeslepend en perfect, waarbij met trefzekere helderheid de balans wordt gevonden tussen moderniteit en de middeleeuwen — de "tijd" waarin de hele productie zich afspeelt. Het is een zeldzame samensmelting van alle artistieke elementen die nodig zijn om een compleet en diep bevredigend geheel te vormen.

Deze versie opent in een kathedraal met de kist van de vermoorde Gloucester centraal op het toneel, zijn diepbedroefde weduwe over de kist gebogen. Diverse muzikale momenten roepen een gevoel op van pracht en praal, protocol, macht en passie terwijl de cast zich rond de kist verzamelt. De stilte en het intense gevoel van beklemming zijn tastbaar.

David Tennant verschijnt met golvende koninklijke lokken en zwierige gewaden. Hij laat zich beïnvloeden door het trio jonge mannen dat hem adviseert, terwijl zijn blik weer op iemand anders rust. Met rijksappel en scepter in de hand zet hij moeiteloos deze verfijnde, getroebleerde en onzekere vorst neer; een man die geniet van de glamour en pracht en praal, maar niet opgewassen is tegen de taak van een doortastend regent.

Vanaf de allereerste woorden wordt de tekst met grote helderheid gebracht — deze productie vertelt het droevige verhaal van Richard en Henry duidelijker en zuiverder dan ik ooit heb gezien.

Tennant is ronduit wonderbaarlijk — er is geen spoor te bekennen van zijn Doctor, zijn Hamlet, zijn Berowne of zijn Benedick. Hij is grappig, slim, wispelturig, intens, laconiek, berekenend, vol wroeging en verslagen — maar nergens een klagerige of zwakke monarch.

Zijn Richard II is een man die boven zijn macht grijpt; hij is goedgelovig maar geheimzinnig, en zijn grootste gebrek is zijn onvermogen om hard op te treden. Het moment waarop hij Aumerle kust (een uitstekende rol van Oliver Rix) is even ontroerend als welk moment dan ook in de stukken van Shakespeare, juist omdat het direct voorafgaat aan zijn val en daarmee het laatste moment van zijn eigen verlangen vertegenwoordigt.

De casting is ijzersterk; bijna iedereen is perfect gecast.

Michael Pennington is een indrukwekkende John of Gaunt en zijn "This Sceptr'd Isle"-monoloog is werkelijk gedenkwaardig. Jane Lapotaire is fenomenaal als de rouwende Lady Gloucester; ze zorgt dat elk woord in haar scène zindert van pijn en betekenis.

Als York is Oliver Ford Davies verrukkelijk en geestig, en hij brengt op de juiste momenten oprechte verontwaardiging en verdriet over. Daarnaast is er uitstekend acteerwerk van Sam Marks, Edmund Wiseman, Keith Osborne, Sean Chapman, Antony Byrne, Miranda Nolan en Simon Thorp.

Nigel Lindsay zet als Bolingbroke een degelijke prestatie neer, hoewel hij vocaal niet altijd even levendig is; met name de emotionele mogelijkheden van zijn slotscène laat hij onbenut. Maar over het algemeen werkt zijn nukkige bravoure prima.

Emma Hamilton is de enige dissonant; haar Koningin laat geen blijvende indruk achter, maar dat doet nauwelijks af aan het geheel.

De regie is rijk aan details, vooral in de interacties tussen de verschillende facties. Het gevoel van de macht die Bushy, Bagot en Greene in handen hebben, is glashelder en veelzeggend.

De scène waarin Richard afstand doet van de troon is hypnotiserend; Tennant is hier op zijn allerbest, even vurig als breekbaar.

De cast kreeg terecht een staande ovatie in het RST — een ongebruikelijk gezicht in Stratford-upon-Avon. Dit is een verbazingwekkend heldere en prachtige productie van een stuk dat soms ingewikkeld kan overkomen en dat, in feite, geen helden kent.