HET GROTE INTERVIEW: Maury Yeston, componist van Titanic

Maury Yeston is de componist van bekroonde musicals zoals Nine, Grand Hotel, Titanic en Death Takes A Holiday. Douglas Mayo sprak met hem over het op het toneel brengen van de grootste scheepsramp aller tijden en wat hem inspireert bij het schrijven van groots opgezette theaterproducties. Het is verfrissend om een componist als Maury Yeston te spreken. Hij is opmerkelijk openhartig over zijn producties. In gesprek met Maury begonnen we bij het prille begin van het proces: hoe bepaalt hij welke verhalen hij wil vertellen?

“Ik heb altijd geloofd dat ideeën die op papier fantastisch klinken voor een show dat soms niet zijn, terwijl ongebruikelijke ideeën juist heel goed kunnen uitpakken,” zegt hij. “Het komt er op neer dat het publiek ervan houdt om verrast te worden. Zodra je iets laat zien wat ze al verwachten, haken ze af. Als je ze echter uitdaagt en zegt dat we een musical hebben gebaseerd op een surrealistische film van Fellini, of op de grootste maritieme ramp in de geschiedenis, dan prikkelt dat de nieuwsgierigheid. Als het je dan lukt om dat goed neer te zetten, is de voldoening bij het publiek enorm.”

Dus hoe is het idee ontstaan om Titanic naar het theater te brengen?

“Het idee voor de show ontstond in de herfst van 1985, toen Ballard de Titanic ontdekte. Met het naderende millennium begon ik te beseffen dat het verhaal van de Titanic een van de kernverhalen van de twintigste eeuw is – het markeert het einde van de negentiende eeuw en de geboorte van de moderne wereld. Ik vond het een belangrijk verhaal over de feilbaarheid van het blinde vertrouwen in moderne technologie. Ik wist direct dat dit een buitengewoon verhaal zou zijn. Niet lang daarna explodeerde de spaceshuttle Challenger, wat me deed beseffen dat dit een les is die we blijkbaar moeten blijven herhalen.”

“Pas begin jaren negentig realiseerde ik me dat het niet alleen een verhaal over een ramp is, maar ook over de grote dromen van de mensheid. Het gaat over ons geloof in vooruitgang, diezelfde menselijke drang die ons bijvoorbeeld een poliovaccin laat ontwikkelen. Het enige wat men wilde, was een veilig schip bouwen – een ‘schip van dromen’. Het bracht mensen naar een nieuwe wereld en gaf het startsein voor een nieuwe samenleving; we waren vertrokken.”

Toch werd de beslissing om de Titanic op Broadway te brengen ongetwijfeld met de nodige scepsis ontvangen. Wat voor reacties kreeg hij toen hij mensen over zijn idee vertelde?

“De eerste die ik het vertelde was auteur Peter Stone, die de musical 1776 had geschreven. Hij zei: ‘Dat is grappig, ik heb dat ook altijd een goed idee gevonden. Ik wil het samen met je schrijven.’ Dit is de man die de vraag of het Congres de Onafhankelijkheidsverklaring wel of niet zou tekenen, wist om te vormen tot een geweldige musical. Voor ons beiden klonk het dus als een volkomen logisch plan.”

“Ik zei tegen Peter: ‘Hoewel iedereen weet hoe het afloopt, moeten we het publiek op het puntje van hun stoel dwingen, vragend wat er gaat gebeuren.’ En ik vind dat hij daar voortreffelijk in is geslaagd.”

“Het duurde ongeveer zevenenhalf jaar voordat de show in première ging. Dit soort producties kosten vaak veel tijd als je kijkt naar alle componenten die samen moeten komen. Daarom is het naar mijn mening verstandig voor musicals om te kiezen voor tijdloze verhalen, zoals Pygmalion of Titanic. Dat zijn geen eendagsvliegen, maar onderwerpen die decennialang relevant blijven voor het publiek.”

De moeizame weg naar de openingsavond werd breed uitgemeten in de pers. Was het werkelijk zo hectisch als de media beweerden?

“Elk denkbaar probleem dat zich kon voordoen, deed zich voor bij Titanic. De technische mankementen waren ongekend – we zijn nog steeds een beetje boos op Julie Taymor en Spiderman omdat zij ons record van de slechtste preview-periode op Broadway ooit hebben afgepakt. We waren er best trots op dat we dat record in handen hadden. De pers maakte ons vanaf het begin met de grond gelijk; een New Yorkse journalist bedacht zelfs de slogan: ‘Watch them sing, watch them dance, watch them drown.’ Niets op het decor werkte. We hadden een klein schip dat moest bewegen maar dat niet deed, en de lift die de helft van het podium omhoog moest hijsen maakte zoveel lawaai dat de muziek niet meer te horen was. Soms deed hij het helemaal niet, dan deden we de zaallichten aan en zeiden: ‘Dames en heren, we hebben wat problemen met het laten zinken van de Titanic.’ Natuurlijk lag dat breeduit in de media, dus het was fantastisch toen we uiteindelijk alle vijf de Tony Awards wonnen waarvoor we genomineerd waren. De Britse pers en de pers van buiten de stad hebben ons gered. Omdat zij niet in New York waren tijdens de previews, kwamen ze met een open blik naar de show zonder de vooroordelen over de technische problemen. Zij zagen de voorstelling zoals die bedoeld was, en toen schitterde het echt.”

Het recreëren van zo’n verschrikkelijk historisch moment moet uitdagingen met zich meebrengen. Hoe breng je dergelijke momenten van horror over in een musical?

“Er zit een moment in de show waarop de mannen de vrouwen en kinderen in de reddingsboten helpen, een werkelijk onvoorstelbare keuze. Hoe breng je dat in een musical? Ik herinnerde me een eerdere productie waarin een vader iets aan een kind moest uitleggen. Dat was de oplossing voor de scène: we moesten de verschrikking uitleggen op de manier waarop je Hitler of iets anders vreselijks aan een kind uitlegt. Mevrouw Thayer gespte een kind in een reddingsvest terwijl de cast ‘We’ll Meet Tomorrow’ zong. Dat lied werd in één nacht geschreven en de volgende avond al in de show gezet, zonder orkestratie. Vanaf dat moment keerde ons geluk.”

“Ik vind dat musicals als hoorspelen moeten zijn; je moet ze puur door te luisteren kunnen begrijpen. Tegelijkertijd moet je als componist het hele plaatje beheersen: je schrijft niet alleen de melodie of harmonie, maar de volledige muzikale vertelling. Neem het moment met Fleet in het kraaiennest die ‘No Moon’ zingt; de muziek moet daar de absolute stilte van de oceaan overbrengen. Het vinden van de juiste toon voor de show was lastig, maar in de ouverture zetten we de toon direct neer met een combinatie van majeur- en mineurakkoorden. Onze taak was niet om het publiek ervan te overtuigen dat de Titanic niet zou zinken, maar om ze over te brengen dat de mensen aan boord nooit geloofden dat het mogelijk was, waardoor ze zelfs tijdens het zinken in een staat van ontkenning verkeerden.”

“Tussen alle shows die ik heb gedaan, is Titanic degene die de sterkste onderlinge band creëert, of het nu gaat om een scholengroep, een professionele cast of een amateuroperavereniging in Belfast of Stevenage. Het creëert letterlijk een familie van gepassioneerde mensen en het blijkt vaak een levensveranderende ervaring. Een sociologiestudent aan een Amerikaanse universiteit schreef zelfs een proefschrift over de sociologie binnen een amateurgroep die Titanic opvoerde. Iedereen die de show opvoert, ervaart die versterkte saamhorigheid. Je gaat het persoonlijk maken en je afvragen wat er met jou zou zijn gebeurd als je die dag op dat schip was geweest. Hoe had jij je gedragen – had jij het overleefd?”

Maury's nieuwe musical Death Takes A Holiday zal later dit jaar te zien zijn in het Charing Cross Theatre. Binnenkort meer over die productie. RESERVEER NU VOOR TITANIC IN HET CHARING CROSS THEATRE