ELEŞTİRİ: An Inspector Calls, Playhouse Theatre ✭✭✭✭✭

Bir Müfettiş Geldi (An Inspector Calls) Kadrosu. Fotoğraf: Mark Douet Bir Müfettiş Geldi

Playhouse Tiyatrosu

10 Kasım 2016

Beş yıldız

Bilet Al

Hikâyeye, ciddi sosyal statü hedefleri olan, hali vakti yerinde orta sınıf Birling ailesiyle başlıyoruz. Bir gece, kızları Sheila'nın aristokrat Gerald Croft ile nişanını kutlarlarken beklenmedik bir misafir kapıyı çalar. Ailenin hizmetçisi Edna, "Efendim," der, "bir müfettiş geldi."  İçeri Müfettiş Goole girer ve böylece itiraflarla dolu bir gece başlar. Eva Smith adında genç bir kadın intihar etmiştir ve geride bıraktığı günlüğü, bir dizi olay ve sosyal adaletsizlik silsilesiyle tüm aileyi bu ölümden sorumlu tutmaktadır.

J. B. Priestley’nin bu dramı, Birleşik Krallık'ta uzun zamandır okul müfredatlarının ve amatör tiyatroların vazgeçilmezi olmuştur. Şu an Playhouse Tiyatrosu'nda sahnelenen ve tanıtımlarında 'çığır açan' olarak nitelendirilen bu National Theatre prodüksiyonu, oyunu bambaşka bir boyuta taşıyor. 1912 atmosferini sadece Birling ailesinin dünyasıyla sınırlı tutan dekor, evin dışına adım atıldığı anda bizi Arnavut kaldırımlı, Blitz saldırılarıyla yerle bir olmuş bir sokağa çıkarıyor. Tüm eser, Edward dönemi tarzı bir salon oyununa ev sahipliği yaparken sanki bombaların hedefi olmuş bir tiyatro sahnesinde geçiyor. Burası artık, bir hava saldırısı sırasında içeri sızan ve kendilerini dramın ortasında bulan mahalle çocuklarının oyun alanı haline gelmiş.

Hamish Riddle, Camela Corbett ve Clive Francis, Bir Müfettiş Geldi oyununda. Fotoğraf: Mark Douet

Birling ailesinin evi, iki dünya savaşıyla yok olmuş eski Edward döneminin bir kalıntısı gibi, sokağın yıkıntıları üzerinde asılı duruyor. Bu aile dramı gerçekten bu evde, bu sokakta yaşanmış olabilir; ancak üzerinden geçen zaman ve savaşın yıkımıyla çoktan unutulup gitmiş.

Ian MacNeil’in tasarladığı dekor tartışmasız büyüleyici; perdenin sağanak yağmur eşliğinde açılması, Birling konutunun içindeki sıcak ışıltıyla tezat oluşturuyor. Başlangıçta ev bize kapalıdır; seyirci, pencerelerden yemek masası etrafındaki aileye dair kesitler yakalar. Kahkaha sesleri ve sohbetlerden parçalar duyulsa da dışlanmış durumdayızdır. Evin içindeki o varlıklı dünya; seyircinin, tiyatroda koşturan 1940'ların sokak çocuklarının ve hatta Eva Smith'in dahil olmasına izin verilmeyen bir dünyadır. Ancak kısa süre sonra ev, bir bebek evi gibi ikiye ayrılarak ailenin iç yüzünü ortaya serer. İstenmediğimiz çok açık; karakterler ancak Müfettiş Goole onları zorladığında o fildişi kulelerinden aşağı (kelimenin tam anlamıyla) inerler. Sürprizlerle dolu bu dekor, oyuncular kadar oyunun başrolünde yer alıyor.

Barbara Marten, Bir Müfettiş Geldi oyununda. Fotoğraf: Mark Douet

Tüm kadrodan mükemmel performanslar izliyoruz ve yönetmen Stephen Daldrey bu karakterleri büyük bir başarıyla yeniden yorumlamış. Clive Francis, ailenin reisi Arthur Birling rolünde; kendi kalesinin kralı olduğu, zenginin zengin, fakirin fakir kaldığı ve 'bozguncuların' (kendi deyimiyle) deniz aşırı ülkelerde güvenli bir mesafede tutulduğu o döneme sıkı sıkıya tutunan, aksi ve kibirli bir portre çiziyor. Barbara Marten, eşi Sybil rolünde muazzam; kontrolsüz kibriyle bilmeden kendi sonunu hazırlıyor. Hak ettiği ceza nihayet yıkıcı bir şekilde kapısını çaldığında, gözlerinizi ondan ayıramıyorsunuz.

Carmela Corbett, Sheila rolünde yıldızlaşıyor. Gecenin başında kardeşi Eric (Hamish Biddle) ve nişanlısı Gerald (Matthew Douglas) ile birlikte intihar haberine alaycı bir şekilde gülen o itici üçlünün bir parçasıyken, babasının dünyasının geleceğin dünyası olmadığını yavaş yavaş fark edişi, çok sanatsal ve samimi bir şekilde işlenmiş.

Bir Müfettiş Geldi kadrosu. Fotoğraf: Mark Douet

Son olarak, Liam Brennan etkileyici ve unutulmaz bir Müfettiş Goole sunuyor. Çoğu yorumdaki o sert ve soğukkanlı figürden uzak; Brennan'ın ellerinde Goole’un diyaloğu iniş çıkışlarla dolu. Bir noktada 'neyse o kelime...' diye düşünerek duraksaması, bize alıştığımızdan çok daha insani bir Goole portresi çiziyor. Bu insaniyeti, Birling ailesine karşı artan öfkesinde de kendini gösteriyor.

Yine de onda hala bir 'kukla ustası' havası var. Burada Goole sadece her şeyi bilen bir polis müfettişi değil; aynı zamanda bir yönetmen, sahne amiri ve koreograf. Sahneye ilk girişi, ön sıradaki seyircilerin önünden özür dileyerek geçmesiyle oluyor. Eric gecenin bir yarısı evden hışımla çıktığında, Goole yoldan çıkmış bir oyuncuyu arar gibi kulislere koşuyor. Olaylar şiddetlendiğinde, görünmez sahne ekibine bir işaret vererek gidişatı durduruyor ve doğrudan seyirciye hitap ediyor. Bu harap olmuş tiyatro Goole’un krallığı ve tüm erkekler ile kadınlar yalnızca birer oyuncu.

Bu yapım tamamen büyüleyici bir yorum ve 'çığır açan' nitelemesinin hakkını sonuna kadar veriyor. Siyasi çalkantıların yaşandığı bu günlerde, Priestley’nin "birbirimizden sorumluyuz" hatırlatması sadece güncel değil, aynı zamanda zamansız bir gerçeklik taşıyor. Çalkantılı bir 2016'nın ardından, Bir Müfettiş Geldi mutlaka görülmesi gereken bir oyun.

PLAYHOUSE TİYATROSU'NDA BİR MÜFETTİŞ GELDİ İÇİN BİLET ALIN