ELEŞTİRİ: Ballyturk, National Theatre ✭✭✭✭

Ballyturk Lyttleton Theatre 20 Eylül 2014 4 Yıldız

Colm Tóibín, "Desire and Mystery" (Tutku ve Gizem) adlı o harika denemesinde Enda Walsh'un çalışmaları hakkında şunları söyler:

"Görüntüleri öngörülemez ve tuhaftır. Karakterlerinin hiçbiri bir sonraki adımda ne söyleyeceğinden emin değildir. Nesneler de en az kelimeler kadar kesik kesik ve atılgan bir işleve sahiptir. Öyle anlar gelir ki her şey ihtimallere açık görünür, ancak hemen ardından bu anların adeta pusuya düşürülmek için yaratıldığı hissedilir. Olasılık anları kısıtlanır ve yok edilir; böylece sahnedeki konuşma, eylem, düşünce ve hareket korkutucu ve beyhude bir hal alır. Tekrar tekrar yinelenen, bir senaryonun, çıkışı olmayan ve girişi ise ya kapatılmış ya da tamamen unutulmuş bir olaylar labirentinin parçasına dönüşür... Karakterleri, geri alınması imkansız, kendi yarattıkları bir hikayenin içinde yaşarlar... Hikaye anlatmak onları sakatlamıştır. Tıpkı Ballyturk'te olduğu gibi, uyanıkken gördükleri bir uykuda gezinirken, bir yabancının gelip onları uyandırmasını ya da en azından dürtüp huzursuz etmesini beklerler... Walsh'un evreninde dil de genellikle ayağa kalkmaya, gür sesli ve yarı-dinsel bir hale bürünmeye hazırdır; ritimler kendi güzelliklerinden asla mahcup olmazlar."

Enda Walsh'un kendi yazdığı oyunun prömiyer yapımı olan Ballyturk, şu anda Lyttelton Theatre'da sahneleniyor. Oyun, sade ama son derece sürükleyici yapısıyla National Theatre'ın neden bu kadar önemli bir kurum olduğunu kanıtlar nitelikte. (Tóibín'in denemesi program kitapçığında yer alıyor)

Ballyturk, oyuncu kadrosundaki üç isim için harika bir malzeme sunan komik bir canavar, olağanüstü bir eser. Seyirci için hiçbir şey ifade etmeyebileceği gibi her şeyi de anlatabilir. Son derece teatral, özgün, ilgi çekici olduğu kadar ele avuca gelmez bir deneyim. Şayet birisi size oyunun tam olarak neyle ilgili olduğunu bildiğini söylerse, emin olun ki aslında hiçbir fikri yoktur.

Oyun tek bir odada geçer. İlk bakışta kapısı yokmuş gibi görünse de bir yerlere gizlenmiş iki kapı olduğu anlaşılır. İsimsiz iki adam, 1 ve 2 numara, bu odada yaşamaktadır. Eski vodvil sahnelerinden esinlenmiş gülünç hayatlar sürerler; bazen sanki sessiz bir film karesindeymiş gibi görünürler. Kimi zaman ise sahnede çılgınca hoplayıp zıplarlar, tuhaf yerlere sığınırlar ve tanıdıkları ya da uydurdukları bir dizi karakteri canlandırırlar; belki de dışarıdaki dünyada yaşadığını hayal ettikleri insanları. Bazen de gizlice kulak kabartırlar.

Ardından 3 numara gelir ve her şey değişir. Dilin şiirsel görkemiyle birlikte oyunun tonu, rengi ve kader duygusu da başkalaşır. 1 ya da 2 numaradan birinin odadan ayrılması ve ölmesi gerekmektedir. Ancak sürprizler bununla da sınırlı kalmaz.

Pek çok açıdan bu deneyim, "Godot'yu Beklerken"in Kenneth Williams ve Michael Crawford tarafından sahnelenmesini izlemek gibidir; tek fark, Godot'nun sonunda çıkıp gelmesidir. Ancak bu Godot, biraz X-Files'ın "Sigara İçen Adamı", biraz da Tony Soprano benzeri kederli bir figürdür. Doğrusunu söylemek gerekirse, bu oyun daha önce sahnede gördüğünüz hiçbir şeye benzemiyor.

Sahne üzerindeki meydan okuyuşuyla elektrikli bir havası var. Tóibín'in dediği gibi, Walsh sırf onları paramparça etmek için anlar kurguluyor; beklentileri altüst etmek, sizi hem güldürmek hem de düşündürmek için. Ve hayrete düşürmek için.

Oyuncu kadrosu ise tek kelimeyle muazzam.

Stephen Rea, hüzünlü 3 numara rolünde harikalar yaratıyor. Yarattığı tehdit ve şiirsellik hissi çok etkileyici. İkilinin o ana kadar tadını çıkardığımız o tuhaf, Şarlo-vari ve izole dünyasını yerle bir ediyor.

Cillian Murphy, koşan, zıplayan, bıçak sallayan ve meyhanedeki bir kadını taklit eden 1 numara rolünde fiziksel komedi dehasını konuşturuyor. Gözlerinde acı, korku ve umudun izleri okunuyor; sıska vücudu, ikilinin en genci ve ilgiye en muhtaç olanı karakterinin tüm gereklilikleriyle titriyor ve ürperiyor. Kusursuz bir titizlikle sergilediği komedi sahnelerinde yarattığı ritüel duygusu ve bu absürtlüğün her anına kattığı insani dokunuş takdire şayan. Murphy inanılmaz bir performans sergiliyor.