Sister Act 2020: Yaş gerçekten sadece bir sayı mı?

Çarşamba akşamının geç saatlerinde, Hollywood efsanesi, Trump karşıtlığının güçlü sesi ve The View programının sunucusu 63 yaşındaki Whoopi Goldberg'in, tam 27 yıl önce 36 yaşındayken gümüş ekranda hayat verdiği Sister Act'teki Deloris Van Cartier rolünü sınırlı bir süre için West End'de yeniden canlandıracağı haberi düştüğünde, Twitter ve tiyatro kulisleri adeta yıkıldı. Üstelik, 1991 yapımı filmde herkesin favori aksi büyükannesi Maggie Smith tarafından canlandırılan Baş Rahibe rolünü, bu kez 61 yaşındaki muhteşem Jennifer Saunders'ın üstleneceği açıklandı. Whoopi’nin West End sahnesine son çıktığı 2010 yılında, Van Cartier rolünde 26 yaşındaki Patina Miller varken, kendisinin 77 yaşındaki Sheila Hancock'un yerine geçerek Baş Rahibe’yi oynamış olması ise bu habere ayrı bir ironi katıyor. Whoopi, rolü kendisinden yaklaşık 20 yaş genç olan turne oyuncusu Brenda Edwards'tan devralacak.

Sister Act filminde Maggie Smith ve Whoopi Goldberg. Fotoğraf: Touchstone Pictures

Sosyal medyadaki tartışmalar daha çok iki başrol oyuncusunun yaşına odaklanmış durumda. Baş Rahibe'nin, orijinal hikayede Deloris Van Cartier'den yaklaşık 20 yaş büyük ve haliyle çok daha bilge olması gerekirken, şimdi ondan daha genç olması inandırıcı mı? Ya da 63 yaşındaki bir kadının, bir mafya babasıyla yaşadığı yasak aşk sonrası kaçak hayatı yaşaması akla yatkın mı? Zamanın akıp gitmesi, hikayenin bir "geriatrikleşme" sorunu yaşamasına mı yol açacak? Acaba oyunun dinamiği, eseri tanınmaz hale getirecek kadar değişecek mi?

Broadway'de Hello Dolly! oyununda Bette Midler. Fotoğraf: Julia Cervantes

Yaşça daha büyük bir aktrisin kadroya dahil edilmesinin bu şekilde sorgulanması ilk değil. Bette Midler, 2017'de Broadway'de yeniden sahnelenen Hello Dolly! oyununda dünyanın en ünlü çöpçatanı Dolly Levi'nin pabuçlarını giydiğinde de benzer kaygılar dile getirilmişti. Evet, rol aslında 70'li yaşlarındaki Midler'dan onlarca yıl daha genç biri için yazılmıştı ve oyunun yazıldığı 1960'larda 70 yaş "yaşlı" kabul ediliyordu. Ancak Midler, galada New York basınının tüm endişelerini ustalıkla susturdu ve Tony ödülünü kucakladı. Nitekim Carol Channing, 1964'te yarattığı Dolly rolünü, tam 30 yıl sonra 1994'te hala canına dişine takarak oynuyor ve hayranlarını mutlu ediyordu. Daha da eskiye gidersek, Annie Get Your Gun'ın 1966'daki Lincoln Center prodüksiyonunda, orijinal yıldız Ethel Merman rolü ilk kez oynamasından 20 yıl sonra tekrar sahnelemişti. Görünen o ki, müzikal tiyatronun Altın Çağı'nda, eğer rolü söyleyecek ses kapasitesine ya da en azından bu isteğe sahipseniz, seyirci buna saygı duyuyordu. Merman'ın 1966'daki dönüşünün, 90 dakikalık kısaltılmış bir versiyon olsa da o on yılın televizyonda yayınlanan tek Lincoln Center yapımı olduğunu not etmekte fayda var.

Aslında Whoopi’nin yaşı, tanıtım kampanyasının bir parçası haline bile getirildi; Whoopi, Deloris'in artık "daha yaşlı ve tecrübeli" olacağını kabul ederken, besteci Alan Menken, Goldberg'in oyuna "yeni değişkenler" katacağını ima ediyor. Yapımcılar ise Whoopi’nin rahibe kıyafetini son bir kez giyeceği bu projenin "tek seferlik" olduğunun altını çiziyor. Sanki pazarlama stratejisi tamamen "Haydi millet, Whoopi bu kıyafeti temelli asmadan önce onu kutlayalım" mesajı üzerine kurulmuş gibi.

Follies oyununda Tracie Bennett. Fotoğraf: Johan Persson

Peki, neden şimdi başrol oyuncularının yaşına bu kadar takıntılıyız? Ya da daha isabetli bir soruyla, neden başrol kadınlarının yaşına bu kadar takıntılıyız? Zira bu tartışma özellikle kadınların yaşlanması etrafında dönüyor gibi görünüyor. Sondheim, hayatta kalmaya adadığı o muhteşem şarkısı "I’m Still Here"da bu durumu harika özetler; Tracie Bennett'in 2017'deki National Theatre yapımı Follies'de muazzam bir şekilde seslendirdiği gibi: "Önce mahmur bakışlı bir vamp olursun, sonra birinin annesi, sonra da rüküş bir ikon."

Aynı durum klasik tiyatro, özellikle de Shakespeare ve Jakoben dönemi tiyatrosu için de geçerli; Julietler, Beatriceler ve Portialar genellikle konservatuvardan yeni mezun genç oyuncular arasından seçilirken, hayatının baharındaki kadınlar çoğunlukla dadı, anne ya da cadı rollerine hapsediliyor. Güçlü ve yaşça olgun bir kadın karakterin başrolde olduğu çağdaş oyunların çoğunda ise yaş mutlaka hikayenin bir parçasıdır; değilse bile eleştirmenler bunu mutlaka eleştirilerine dahil eder. Ancak bu yaş kaygıları, onlarca yıllık eğitimin ve ses olgunluğunun kutsandığı Royal Opera House veya ENO gibi kurumlarda pek duyulmaz; orta yaşlı bir Tosca'nın kadroya alınması kimseyi şaşırtmaz.

Yul Brynner, Londra'daki The King and I sezonlarından birinde. Yaş tartışmaları erkekler söz konusu olduğunda neredeyse hiç yaşanmaz. Yul Brynner, Siam Kralı'nı aralıklarla 1985'e kadar, tam 34 yıl boyunca oynadı. İlginçtir ki, Brynner’ın dahil olduğu her yeni yapımda partneri olan başrol kadın oyuncusu daha da gençleşti. Kendi topraklarımıza daha yakın bir örnek olarak; Les Miserables'ın 2019 konser versiyonunda 57 yaşındaki Michael Ball'un dönüşünü alkışlarla karşıladık, oysa aynı rol 1986'da Barbican'da henüz 32 yaşındaki Roger Allam tarafından yaratılmıştı. Öte yandan Fantine rolü gittikçe gençleşiyor; 1986'da 37 yaşındaki Patti LuPone tarafından seslendirilen karakteri, 2019 konser versiyonunda 27 yaşındaki Carrie Hope Fletcher canlandırdı. Görünen o ki yaş; Javertler, Valjeanlar ve Toddlar için gerçekten sadece bir sayıdan ibaret. Onlar, eleştirilme korkusu olmadan her yaşta bu rolleri oynayabiliyorlar.

Carrie Hope Fletcher (Fantine) ve ekip. Fotoğraf: Matt Purphy

Oyunun ön tanıtımları, bunun sahne için yeni bir versiyon olacağını da belirtiyor; bu da şu soruyu akla getiriyor: Deloris Van Cartier'in hayatının sonbaharı hikayenin bir parçası mı olacak? Baş Rahibe ile yaşıt mı olacaklar? Yaşı, anlatının merkezinde mi yer alacak? Tüm bu sorulara ve Whoopi’nin 63 yılına dair diğer her şeye cevabım aslında çok net: Kimin umurunda? Deloris Van Cartier dhiyane bir komedi karakteridir; 1992'de de öyleydi, 2020'de de öyle olacak. Son sözüm şu ki; ister Nellie Lovett olun ister Sweeney Todd, ister Külkedisi ister Beyaz Atlı Prens, gelin hep birlikte 86 yaşındaki Joan Collins'in kitabından bir sayfa okuyalım ve kabul edelim: Yaş, yalnızca bir şişe şarapsanız önemlidir!

SISTER ACT'TE WHOOPI GOLDBERG İÇİN BİLET ALIN