ĐÁNH GIÁ: The Coronation of Poppea, Liên hoan Grimeborn tại Nhà hát Arcola ✭✭✭✭✭

Tim Hochstrasser đánh giá vở L’Incoronazione di Poppea / Sự đăng quang của Poppea được trình diễn trong khuôn khổ Liên hoan Grimeborn năm nay tại Nhà hát Arcola

Sự đăng quang của Poppea (The Coronation of Poppea)

Claudio Monteverdi

Liên hoan Grimeborn

Nhà hát Arcola

5 Sao

Vở opera đầu tiên khai mạc Liên hoan Grimeborn năm nay cũng là một trong những tác phẩm đầu tiên được viết trong lịch sử opera, hoặc ít nhất là còn tồn tại dưới dạng có thể phục dựng thành công. 'Orfeo', vở opera sớm nhất còn sót lại của Monteverdi, ra đời từ năm 1607 khi ông đang làm việc tại triều đình Mantua; trong khi tác phẩm này là đỉnh cao của sự gắn bó giữa ông với Venice - một thành phố có huyền thoại về nguồn gốc đóng vai trò then chốt để hiểu rõ bối cảnh của vở diễn.

Thường được xem là một tác phẩm đảo ngược các quy chuẩn đạo đức thông thường bằng cách tôn vinh cái xấu và cho thấy sự thất bại của đức hạnh, vở opera này thực chất nằm trong một kế hoạch lớn hơn: là phần cuối trong bộ ba tác phẩm khám phá vận mệnh chính trị trong thế giới Hy Lạp-La Mã mà Venice chính là người kế thừa tự nhiên. Mức độ tranh luận sâu sắc trong kịch bản tinh tế, chặt chẽ đã hé lộ những góc nhìn sắc sảo về chính trị và sự xung đột với đạo đức cá nhân – điều hiếm thấy trong lịch sử opera mãi cho đến tác phẩm Don Carlos của Verdi sau này.

Vở opera mở đầu bằng một phần dẫn nhập (prologue), nơi diễn ra cuộc đối đầu giữa các nữ thần Đức hạnh, Vận may và Tình yêu, mà rõ ràng Tình yêu sẽ là người chiến thắng. Cốt truyện chính, dựa trên các sự kiện lịch sử một cách lỏng lẻo, xoay quanh nỗ lực của hoàng đế Nero nhằm đưa nhân tình Poppea lên ngôi thay thế vợ mình là Ottavia. Điều này bị phản đối bởi người thầy cũ của ông, Seneca, và bởi chính Ottavia – người đã thuyết phục người yêu cũ của Poppea là Othone thực hiện cuộc ám sát bà. Mọi nỗ lực đều thất bại và kết thúc bằng việc hai người tình hợp nhất trong bản song ca tuyệt đẹp đầy mê đắm 'Pur ti miro' để mừng cuộc trùng phùng.

Hoặc không hẳn là thế….

Bởi lẽ, một trong những điểm mạnh lớn nhất của bản dựng đầy tinh tế và sâu sắc này là việc không chấp nhận mọi thứ theo vẻ bề ngoài, mà thay vào đó là khám phá nhiều lớp mập mờ trong tác phẩm. Không chỉ có một cú ngoặt đầy bất ngờ ở đoạn kết, mà điều này đã được dự báo trước qua nhiều gợi ý xuyên suốt: rằng mọi lòng trung thành và bản dạng – dù là về chính trị, cá nhân hay giới tính – đều chỉ là tạm thời và luôn có thể thay đổi. Việc hoàn toàn thiếu vắng những điều chắc chắn chính là bài học gây ám ảnh nhất, vượt xa cả sự thách thức các quy ước đạo đức.

Sự công nhận lớn lao thuộc về Marcio da Silva, người đã tạo nên một tầm nhìn thống nhất cho đêm diễn trong đa vai trò: đạo diễn sân khấu, thiết kế ánh sáng và giám đốc âm nhạc (chưa kể ông còn chơi nhiều nhạc cụ khác nhau trong dàn nhạc). Bối cảnh ông thiết kế vừa đơn giản vừa sang trọng như sân khấu một vở kịch của Racine – một chiếc giường với tấm khăn trải, một chiếc ghế và vài tấm bình phong hai bên dần được quệt những nét sơn đỏ khi số lượng người thiệt mạng tăng lên.

Âm nhạc bao quát vô vàn phong cách và sắc thái: Dàn nhạc Ensemble OrQuesta đã hoàn thành xuất sắc thử thách này. Nhóm nhạc tám người đã vượt qua một vài vấn đề nhỏ về điều chỉnh âm sắc để mang đến một bản nhạc kịch sắc sảo, đầy những kết cấu nhạc cụ sống động, đặc trưng và luôn sẵn sàng dẫn dắt các ca sĩ trong những đoạn dạo giữa và kết thúc phức tạp. Giọng hát đồng đều và đầy cá tính, kết hợp với kỹ năng diễn xuất đáng ngưỡng mộ, tận dụng tối đa các không gian đa tầng tại sân khấu chính của Arcola.

Trong các vai chính, Helen May (vai Poppea) và Julia Portela Piñón (vai Nero) đã kết hợp đầy nghệ thuật giữa sự tàn nhẫn quyến rũ và kỹ thuật thanh nhạc đỉnh cao. Họ được bổ khuyết một cách tuyệt vời bởi tông giọng trầm mặc, chín chắn của Gheorghe Palcu trong vai Seneca và Hazel Neighbour trong vai người vợ bị ghẻ lạnh Octavia. Eric Schlossberg đã truyền tải được nỗi giằng xé của Othone với một cường độ tâm lý đầy căng thẳng.

Poppy Shotts đã làm tròn vai phụ Drusilla với chất giọng phong phú và lối diễn xuất đầy cảm động về một sự tận hiến không được đáp lại. Rachel Allen mang đến một loạt các vai phụ lấp lánh, và Anna-Luise Wagner xuất hiện đầy lôi cuốn trong vai nữ thần Tình yêu. Một lời khen đặc biệt dành cho Kieran Wagner, người đã đảm nhận nhiều vai nam cao tương phản một cách đầy bản lĩnh, đặc biệt là Lucano. Bản aria phi thường của anh cùng Nero là hình ảnh tiêu biểu nhất cho cái hay của buổi tối – một sự suy rộng táo bạo từ những gì tiềm ẩn trong âm nhạc thành một màn trình diễn hiện đại đầy ấn tượng.

Có vẻ lạ khi kết thúc bằng việc nhắc đến phần giới thiệu chương trình (programme notes), nhưng trong thời đại mà bạn chỉ may mắn có được một mã QR để tìm hiểu thông tin, thì cuốn brochure đặc biệt này cung cấp mọi thứ cần thiết để hiểu về bối cảnh vở opera cũng như giải thích các nguyên tắc và quan điểm đằng sau buổi diễn.

Bản dựng mẫu mực này xứng đáng có một chuyến lưu diễn để chứng minh những gì có thể làm được với kho tàng kịch mục này, minh họa cho cả sự vĩ đại mang tính lịch sử lẫn sự liên hệ sắc bén của nó với thời đại chúng ta.

TRANG WEB GRIMEBORN