ĐÁNH GIÁ: Vở kịch The Sum Of Us tại Nhà hát Above The Stag ✭✭✭✭

The Sum Of Us

Tại rạp Above the Stag

11/09/15

4 Sao

Một phần sứ mệnh của Above the Stag là gợi nhắc chúng ta về những vở kịch đáng chú ý với chủ đề đồng tính vốn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức, hoặc những tác phẩm mà tính thời sự và giá trị nhân văn cần được khẳng định lại. Vở The Sum of Us của David Stevens hoàn toàn nằm trong cả hai tiêu chí này, và vừa có một bản dựng mới đầy triển vọng để mở màn cho mùa kịch thu năm nay.

Vở kịch này vừa quen thuộc lại vừa xa lạ. Tại Anh, công chúng biết đến nhiều hơn qua phiên bản điện ảnh năm 1994 với sự tham gia của Russell Crowe và Jack Thompson, thay vì bản kịch sân khấu nguyên bản vốn có nhiều nét khác biệt. Phim điện ảnh mở rộng không gian hành động hơn so với sân khấu và sở hữu những màn trình diễn xuất sắc đến mức đôi khi gây áp lực cho các bản dựng sau này bên ngoài nước Úc; vì vậy đây là cơ hội hiếm hoi và thú vị để thưởng thức lại một tác phẩm từng là cột mốc định hình không chỉ cho sân khấu đồng tính mà còn cho nền kịch nghệ Úc nói chung vào đầu thập niên 90.

Bối cảnh diễn ra trong phòng khách của một căn hộ mang phong cách đầu những năm 90. Dù khó kiểm chứng độ chính xác của các chi tiết đậm chất Úc, nhưng cảm thức chung về thời đại dường như đã tái hiện đúng không gian kỷ niệm đó. Đây là nhà của người cha góa vợ Harry (Stephen Connery-Brown) và cậu con trai Jeff (Tim McFarland). Vào năm 1992, khán giả hẳn sẽ kỳ vọng một kịch bản đối đầu đầy sự thấu hiểu giữa người cha dị tính và con trai đồng tính, nhưng David Stevens đã khéo léo phá bỏ những định kiến dễ dãi đó để viết nên một câu chuyện về sự thấu cảm sâu sắc và hỗ trợ lẫn nhau. Harry không chỉ thoải mái với xu hướng tính dục của con trai mà còn cởi mở đến mức tự tay mua các tạp chí để đảm bảo Jeff được cập nhật về mối nguy hại của Aids/HIV, cũng như chào đón những người bạn hẹn hò của con về nhà, đôi khi đến mức hơi riêng tư quá mức.

Vở kịch chia làm ba phần rõ rệt. Phần đầu mang âm hưởng hài hước, khai thác sự tréo ngoe của cặp bài trùng "cha và con" trong những tình huống sinh hoạt gia đình bất ngờ. Phần hai giới thiệu thêm các nhân vật mới. Cả cha và con đều đang tìm kiếm tình yêu: Harry thử vận may qua dịch vụ môi giới hẹn hò còn Jeff gặp gỡ các chàng trai tại quán bar và câu lạc bộ địa phương. Chúng ta chứng kiến những trải nghiệm không mấy suôn sẻ của họ với Joyce (Annabel Pemberton) và Greg (Rory Hawkins), dù các chi tiết vẫn nghiêng về hài hước hơn là bi kịch. Ở phần cuối, tông màu trở nên u tối hơn nhiều, dù cái kết vẫn nhen nhóm hy vọng về một kết cục tích cực cho ít nhất hai trong số bốn nhân vật.

Có thể hiểu tại sao tác phẩm này lại có tác động mạnh mẽ đến vậy cách đây hơn hai mươi năm. Vở kịch là một tuyên ngôn đầy tự hào và tự tin rằng cuộc đời của những người đồng tính cũng gắn kết chặt chẽ với gia đình như bất kỳ ai khác; và những gia đình đó cũng tràn đầy yêu thương, nâng đỡ thay vì chỉ có sự rạn nứt hay bất ổn. Chủ đề này vô cùng cần thiết vào thời điểm đó và đến tận hôm nay vẫn giữ nguyên giá trị, dù ở một mức độ khác. Trong thập niên 90, có những câu chuyện kể về những người đàn ông đưa cha mẹ đi xem vở kịch này như một cách để công khai xu hướng tính dục (coming out), và tôi tin rằng điều đó vẫn có thể đúng ở hiện tại, đặc biệt là trong các chuyến lưu diễn xa những trung tâm đô thị lớn.

Vở kịch sở hữu những đoạn hội thoại tinh tế, đậm chất đời thực với dải cảm xúc rộng – từ đậm chất thơ, tự nhiên, hóm hỉnh cho đến chân thành và dịu dàng. Những màn đối đáp giữa hai cha con mang sự mượt mà, lưu loát và đầy sức hút như mong đợi từ một biên kịch kỳ cựu. Có nhiều đoạn độc thoại đan xen mà ở đó các diễn viên thoát ly khỏi chủ nghĩa hiện thực, mang lại một chất điện ảnh và hội họa ấn tượng trong cả câu chữ lẫn hình ảnh. Chúng giúp nhấn mạnh tâm trạng và lấp đầy câu chuyện quá khứ của nhân vật một cách đầy xúc động - tiêu biểu nhất là hình ảnh ẩn dụ về người phụ nữ đau khổ trên tàu hỏa như biểu tượng cho nỗi đau nhân thế.

Câu hỏi hóc búa nhất mà vở kịch đặt ra cho người xem là liệu sự tử tế quá mức có làm giảm đi nhịp điệu và sự kịch tính hay không. Dù có những nốt trầm u uất, đặc biệt là ở phần sau, nhưng cốt truyện không quá dày và đôi khi ta tự hỏi liệu đây có phải là trường hợp "thiên đường thì tẻ nhạt", để mặc phe phản diện chiếm hết những phân cảnh hay nhất. Khi Greg rời khỏi nhà sớm ở hiệp một, anh ta phàn nàn rằng bầu không khí quá bình lặng và "gia đình", thiếu đi sự nồng cháy hay sôi động. Liệu chúng ta có nên có cùng quan điểm đó? Khi Jeff gọi Harry là "người cha tuyệt vời nhất", cả khán phòng đã đồng loạt thở phào xúc động, nhưng liệu điều này thực sự được xây dựng từ kịch tính hay chỉ là một phần của sự dễ chịu chung chung?

Dẫu vậy, vở kịch vẫn vượt lên trên những băn khoăn đó. Sự thấu cảm giữa hai thế hệ cũng có những góc cạnh gai góc riêng. Ví dụ, chúng ta cảm nhận rõ sự bối rối của Jeff khi cha mình can thiệp quá sâu vào không gian lãng mạn, và ta biết rằng sự thấu hiểu của Harry không phải lúc nào cũng sẵn có như vậy. Một khoảnh khắc xuất thần gần cuối kịch kể về câu chuyện của mẹ Harry và người bạn đời đồng tính lâu năm của bà, cho thấy sự cởi mở hiện tại của ông đã phải đánh đổi bằng những bài học đắt giá như thế nào.

Việc phá vỡ "bức tường thứ tư" là một phần quan trọng trong thủ pháp của tác giả, nhưng nó không còn hiệu quả như thời điểm công diễn lần đầu. Cảm giác như chiến lược này vốn để thuyết phục những khán giả thời đó còn đang hoài nghi hoặc định kiến, điều vốn không còn quá cần thiết ở thời hiện tại. Đây là điểm duy nhất khiến vở kịch có phần lỗi thời, và thật đáng tiếc khi David Stevens không điều chỉnh lại yếu tố này. Thay vào đó, ông có thể chơi đùa nhiều hơn với trình tự thời gian, tận dụng thế mạnh của các đoạn độc thoại để tạo ra những mảng màu tương phản, bù đắp cho sự thiếu hụt trong diễn biến cốt truyện.

Hai vai chính được thể hiện vô cùng chi tiết, kỹ thuật vững vàng và đầy cảm xúc. Hai diễn viên chính tạo nên một cặp cha con rất thuyết phục, truyền tải thành công dải cảm xúc rộng lớn, từ sự bực dọc, bất đồng cho đến tình yêu thương bền chặt.

Hai vai phụ tuy ít đất diễn để bộc lộ chiều sâu tâm lý nhưng các diễn viên vẫn tận dụng tốt những khoảnh khắc của mình. Pemberton đóng vai phản diện duy nhất, và nếu có điều gì cần góp ý thì tạo hình của cô hơi thiếu đi sự sắc sảo cần thiết trong một vở kịch mà sự thấu cảm vốn là nòng cốt. Cô cũng có một luận điểm mạnh mẽ ngoài phản ứng kỳ thị đồng tính với Jeff – đó là nếu Harry không thành thật về cuộc sống gia đình mình, làm sao cô có thể tin tưởng ông ở những khía cạnh khác? Tương tự, Hawkins đã lột tả được sự lóng ngóng trong cử chỉ và lời nói của một người ngoài khi bước vào không gian gia đình vốn đã quá gắn kết và ấm cúng.

Giá trị sáng tạo nói chung rất ấn tượng, đặc biệt là nhà thiết kế David Shields với màn biến hóa bối cảnh tuyệt vời trong cảnh cuối đã nhận được những tràng pháo tay xứng đáng, và đạo diễn Gene David Kirk, người đã vận dụng kinh nghiệm từ Jermyn Street Theatre để tận dụng tối đa không gian hạn hẹp tại Above the Stag.

Đây là màn khởi đầu ấn tượng cho mùa kịch mới và đã nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt từ khán giả chật kín khán phòng.

vở kịch THE SUM OF US CÔNG DIỄN TẠI ABOVE THE STAG ĐẾN HẾT NGÀY 4 THÁNG 10 NĂM 2015