RECENSIE: Alone In Berlin, Royal and Derngate Northampton ✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt de nieuwe bewerking van Hans Fallada's Alone in Berlin in het Northampton Royal and Derngate, gevolgd door York Theatre Royal en Oxford Playhouse in maart

Alone in Berlin

Royal & Derngate, Northampton, daarna York Theatre Royal en Oxford Playhouse

Drie sterren

Hans Fallada’s roman Jeder Stirbt für Sich Allein (Ieder sterf voor zich), oorspronkelijk geschreven vlak na de Tweede Wereldoorlog, werd na de Engelse publicatie in 2009 een wereldwijde bestseller. Na een verfilming met Emma Thompson en Brendan Gleeson is het verhaal nu naar het toneel gebracht in een solide bewerking van vertaler Alistair Beaton. Hij brengt het terug naar de menselijke kern en onderzoekt de kracht van verzet tegenover onderdrukking. Gebaseerd op ware gebeurtenissen volgen we Otto en Anna Quangel, een echtpaar dat besluit actie te ondernemen tegen het regime van Hitler nadat hun zoon sneuvelt in de oorlog. Hun bescheiden heldhaftige tactiek is het verspreiden van handgeschreven ansichtkaarten met anti-nazi-boodschappen door Berlijn, wat leidt tot een chaotisch kat-en-muisspel met de autoriteiten onder leiding van inspecteur Escherich. De weidse opzet van het boek, dat zich over heel Berlijn uitstrekt met een scala aan personages, is teruggebracht tot het verhaal van de Quangels, al vangen we nog steeds een glimp op van de Jodenvervolging via het lot van hun buurvrouw, Frau Rosenthal. Het ontwerp van Jonathan Fensom, met belichting door Charles Balfour en video van Nina Dunn, opent het podium op inventieve wijze om een nachtmerrieachtig visioen te creëren waarin nauwelijks lichtpuntjes in de duisternis te vinden zijn.

Naast het feit dat de aandacht opnieuw wordt gevestigd op hoe gewone Duitsers onder de nazi-terreur leefden, dwingt de toneelbewerking van Alone in Berlin ons af te vragen wat wij zouden doen als we geconfronteerd werden met een populistisch totalitair regime of enige andere vorm van sociaal onrecht. Hoewel de basis een Duitse roman uit 1947 is, is het onmogelijk om geen parallellen te trekken met de moderne tijd, waarin gewone mensen, geconfronteerd met armoede en honger, niet lijken te malen om liegende politici wier "beloftes zelden worden nagekomen".

Beaton is de man achter de vertalingen van Bertolt Brecht, waaronder The Resistible Rise of Arturo Ui in het Chichester Festival Theatre en het Londense Duchess Theatre, en de invloed van de Duitse toneelschrijver is overduidelijk. Alone in Berlin speelt zich af aan het begin van de jaren 40, toen Brecht in ballingschap was, en wordt verteld via een theatraal raamwerk met een zingende verteller: Goldelse, het gouden standbeeld op de Berlijnse Siegessäule, dat tot leven is gekomen. Vertolkt door een opvallende Jessica Walker, becommentarieert en verheldert zij de handelingen op een manier die kenmerkend was voor Brechts dramaturgie, ondersteund door Beatons liedteksten op muziek van componist Orlando Gough, in een stijl die doet denken aan die van Brechts kompaan Kurt Weill. Maar waar Brecht stelde dat sociaal onrecht "weerstaanbaar" was, toont Alone in Berlin de complexe uitdagingen voor individuen die proberen weerstand te bieden aan een onderdrukkend regime dat zijn tentakels tot in alle haarvaten van de samenleving heeft uitgestrekt.

Denis Conway en Charlotte Emmerson zijn passend ingetogen en innemend als de onbezongen helden Otto en Anna, terwijl Abiola Ogunbiyi het onschuldige idealisme van Trudi, de verloofde van hun zoon, treffend vertolkt. Julius D’Silva en Clive Mendus brengen de nazi-gezinde criminelen Borkhausen en Kluge op brute wijze tot leven, maar de totale gruwel van de nazi's wordt krachtig samengevat in Jay Taylors sadistische SS-officier Prall. Het hoogtepunt is de genuanceerde vertolking door Joseph Marcell als inspecteur Escherich, die door de acties van de Quangels zijn eigen passieve volgzaamheid in twijfel begint te trekken. Hij zorgt voor de weinige vonken die dit grimmige verhaal doen oplaaien, dat net als het decorontwerp weinig momenten van lichtheid of humor bevat om de zwaarmoedigheid te doorbreken. Brecht stond erom bekend toeschouwers op afstand te willen houden zodat ze objectief konden blijven. Dat is zeker het effect in deze stemmige bewerking onder regie van James Dacre. Hoewel de dreiging voor de Quangels een zaak van leven of dood is, ontbreekt het aan de spanning en opwinding die je verwacht bij een verhaal over heldendom en verzet. Desalniettemin is het dankzij de creatieve enscenering en sterke acteerprestaties een effectieve bewerking die veel te bieden heeft.

FOTO'S: Manuel Harlan

Te zien in Royal and Derngate, Northampton, tot 29 februari 2020, daarna in York Theatre Royal van 3 tot 21 maart en Oxford Playhouse van 24 tot 28 maart.

Bezoek onze Touring-pagina MELD JE AAN VOOR ONZE NIEUWSBRIEF