RECENSIE: Fanny and Alexander, Old Vic Theatre ✭✭✭✭

De cast van Fanny and Alexander in het Old Vic. Foto: Manuel Harlan Fanny & Alexander

Old Vic Theatre

5 maart 2018

Vier sterren

Boek Nu

Gesitueerd in de theaterwereld is Ingmar Bergmans Oscar-winnende film Fanny & Alexander bij uitstek geschikt voor een toneelbewerking. Geïnspireerd door zijn eigen jeugd vertelt Bergman het verhaal van de kleurrijke, glamoureuze familie Ekdahl, aangevoerd door theatergrande dame Helena Ekdahl en haar charismatische zoon Oscar, een acteur-manager, samen met zijn vrouw en actrice Emilie en een bont gezelschap aan familieleden. Het verhaal, grotendeels verteld vanuit het perspectief van Oscars en Emilies zoon Alexander, is een lofzang op de liberale, liefdevolle omgeving waarin hij en zijn jongere zusje Fanny opgroeien, totdat ze in het kille, moralistische huis van een Lutherse bisschop, Edvard Vergerus, terechtkomen – de tweede echtgenoot van hun moeder.

De cast van Fanny and Alexander. Foto: Manuel Harlan

Deze vakkundige nieuwe bewerking van Stephen Beresford benut de theatraliteit van het oorspronkelijke verhaal optimaal en opent met een proloog van Alexander voor het doek. Het stuk zit vol verwijzingen naar Shakespeare, met name Hamlet, en ademt de sfeer van Ibsens De Wilde Eend, over de familie Ekdal die de realiteit ontvlucht door in een wereld van zelfbedrog te leven. De wereld van de Ekdahls is gevuld met verbeelding, verhalen, goocheltrucs en marionetten, terwijl de familie van de bisschop sober en kleurloos is – een contrast dat prachtig wordt weerspiegeld in het decor van Tom Pye, van de dieprode tinten van de theaterwereld naar de kille, vormloze doos van het kasteel van de bisschop. Dit wordt verder benadrukt door Bergmans liefde voor eten; we zien de menu's van belangrijke feesten, van een weelderig kerstdiner bij de Ekdahls tot de schrale, smaakloze kost bij de bisschop ter ere van zijn huwelijk met Emilie.

Karina Fernandez en Thomas Arnold in Fanny and Alexander. Foto: Manuel Harlan

Net zoals Bergmans eigen vader een strenge Lutherse predikant was, heeft de opvoeding van de kinderen een ideaal, sprookjesachtig karakter, terwijl Alexanders woede op God en zijn angst voor de dood worden geësternaliseerd door de typisch Bergmaniaanse verschijning van Magere Hein op het toneel. Toch is het stuk geen zwart-wit moraalridderverhaal. Hoewel de Ekdahls hartelijk en gul zijn, gaan ze ook onverschillig en zonder berouw om met de levens en gevoelens van anderen, wat de nadruk van de bisschop op discipline en soberheid in een iets positiever daglicht stelt.

Kevin Doyle en Catherine Walker in Fanny and Alexander. Foto: Manuel Harlan

Uiteindelijk is Edvard goedbedoelend maar tiranniek en controlerend. Hij wordt echter geen monster dankzij de afgewogen vertolking van Kevin Doyle, die menselijkheid geeft aan wat een eendimensionale schurk had kunnen zijn. Catherine Walker overtuigt in Emilies omslag van vrijgevochten actrice in een familie van libertijnen naar de echtgenote van een vrome christen, en toont ons een vrouw die verscheurd wordt tussen twee werelden. Als Helena, de matriarch van de familie Ekdahl, straalt Penelope Wilton warmte en humor uit. Zij belichaamt de aantrekkingskracht van het glamoureuze leven dat Bergman ons ook toonde in zijn film Smiles of a Summer Night uit 1955 – de basis voor Sondheims A Little Night Music. Dit wordt aangevuld door Michael Pennington, die met zijn sprankelende charme oom Isak neerzet, een huisvriend en goochelaar. Zij maken deel uit van een sterke cast, met onder anderen Jonathan Slinger en Thomas Arnold als Helena's zonen Gustav Adolf en Carl, en een indrukwekkend podiumdebuut van Misha Handley als Alexander.

Michael Pennington in Fanny and Alexander. Foto: Manuel Harlan

Met een speelduur van drieënhalf uur inclusief twee pauzes, heeft Beresford geprobeerd de charme en details te vangen van Bergmans vijf uur durende miniserie en de filmversie uit 1982. Hoewel de visuele flair van het origineel op het toneel lastig te evenaren is, heeft de productie een eigen, treffende stijl dankzij het ontwerp van Pye en de belichting van Mark Henderson. Ondanks de lengte verslapt de aandacht nooit onder regie van Max Webster; de voorstelling voert je mee met een verleidelijke combinatie van drama, komedie en een vleugje magie.

Te zien tot en met 14 april 2018

BOEK NU VOOR FANNY AND ALEXANDER