RECENSIE: Les Misérables, Queens Theatre ✭✭✭✭

Les Misérables - One Day More. Foto: Johan Perrson Les Misérables

Queens Theatre

16 december 2014

4 sterren

BOEK NU | MEER INFO

De man twee stoelen verderop lijkt in medische nood te verkeren. Hij krabbelt overeind en begeeft zich naar het gangpad, maar een paar meter verderop zakt hij in elkaar. Er is direct hulp nabij; mensen staan op om te helpen en de suppoosten schieten te hulp. De man en zijn vrouwelijke partner verdwijnen naar de foyer. De mensen op wie hij neerviel, bezoekers uit Germaanse streken, zijn hoogst geagiteerd; ze staan, bukken, doen zaklampen en telefoons aan, op zoek naar iets dat zo belangrijk is dat het hier en nu gevonden móét worden – misschien een Rolex-horloge of een gouden ticket?

Terwijl dit hele opstootje gaande is, zingt de kleine Cosette werkelijk prachtig Mijn droom in een wolk, waarna de actie overgaat in Baas van het huis en de scène waarin Valjean de confrontatie aangaat met de afschuwelijke Thénardiers om de kleine Cosette te redden. Ja, het was een langdurig, irritant en lawaaierig gedoe. Maar het kon geen deuk slaan in de theatrale alchemie op het podium van het Queen’s Theatre, waar de kaskraker van Alain Boubil en Claude-Michel Schönberg uit 1985, Les Misérables, inmiddels zijn 29ste jaar beleeft en in de huidige uitvoering bruist van vitaliteit, talent en muzikaliteit. Toen ik de productie zo’n twee jaar geleden zag, was ze er slecht aan toe: op veel plekken verkeerd bezet en pijnlijk tekortschietend in detail, gelaagdheid, vocale glans en karaktertekening.

Dat is nu wel even anders.

In de oorspronkelijke productie onder leiding van Sir Trevor Nunn en John Caird – met het iconische decor van John Napier, het onberispelijke lichtontwerp van David Hersey, de kostuums van Andreane Neofitou en de muzikale staging van Kate Flatt – leunde Les Misérables op de kracht van het grote ensemble. Het succes hing af van het vermogen van zowel doorgewinterde als jonge artiesten om een voortdurend wisselend palet aan situaties en personages neer te zetten. Het hielp dat ze destijds konden werken met het sterke, goed getrainde RSC-ensemble, maar het was een cruciaal onderdeel van het succes van die originele productie in Londen, en later op Broadway en in Sydney,

Australië. Les Misérables is geen show die 'gewoon' werkt; het is keihard werken en het vereist veelzijdigheid en vakmanschap van elk castlid, de toewijding om elk moment even sterk te maken en een perfecte balans tussen orkest en cast. Wat Les Misérables niet kan overleven – zoals de huidige Broadway-productie (niet deze enscenering, maar de 'revamp') overduidelijk laat zien – is een aanpak van de partituur in de stijl van X-Factor. Toen de show voor het eerst werd geproduceerd, waren nummers als Mijn droom, Sterren, Heel alleen, Breng hem thuis of Lege stoelen, lege tafels nog geen klassiekers; ze waren nog niet door Jan en alleman gezongen, van Barbra Streisand tot Susan Boyle. De waarheid is dat geen van deze nummers, in de context van Les Misérables als toneelvoorstelling, meer is dan een moment van inzicht voor een specifiek personage. Ja, mits goed uitgevoerd kan elk nummer de show stelen; maar dat is bij geen enkel nummer het doel.

Het is daarom verfrissend en oprecht opwindend om te ontdekken dat de cast van 2014 de show grotendeels op de oorspronkelijke wijze benadert. Dit is een eersteklas, hardwerkend ensemble van alle leeftijden en types, die naadloos de diverse groepen Fransen creëren die Valjean op zijn reizen tegenkomt: dwangarbeiders, bewakers, boeren, fabrieksmeisjes, prostituees, nonnen, kroeggasten, studenten, bedelaars, dieven en aristocraten. Van een eenheidsworst is geen sprake – bijna elke acteur creëert een volledig nieuwe persona in elke scène waarin ze een andere rol spelen. Dit zorgt ervoor dat de details, het complexe verhaal en de emotionele koorddans sprankelen van oprechtheid, vindingrijkheid en helderheid.

Als u Les Misérables nog nooit heeft gezien, is dit een uitstekend jaar om dat te doen; en als u de show al vaker heeft gezien, biedt deze cast frisse interpretaties en interessante nuances in scènes die u denkt goed te kennen en personages die u niet meer dacht te kunnen verrassen. Dit is het duidelijkst bij de familie Thénardier en hun kompanen. Het is essentieel dat de volwassen Thénardiers zowel komisch als monsterlijk kunnen zijn; ze mogen geen karikaturen zijn, maar moeten volbloed, overrijpe vampiers zijn die leven uit een brok marmer kunnen zuigen. De humor in Baas van het huis moet oprecht zijn, niet alleen om de opeenstapeling van verdriet en gruwelen van de eerste 40 minuten te doorbreken, maar ook om een fascinerend contrast te vormen met de wreedheid en de kille koehandel rond Cosette die daarop volgt.

Tom Edden is met afstand de beste Thénardier die ik heb gezien sinds de glansrol van Peter Carroll decennia geleden. Hij brengt een frisse vrolijkheid in de rol, maar schroomt niet om onverbiddelijk kwaadaardig en venijnig te zijn wanneer dat nodig is. Zijn ogen stralen de gave uit van de eeuwige gelukzoeker die elke kans grijpt, en zijn slungelige gestalte buigt en wringt in komische bochten terwijl hij zijn nietsvermoedende gasten berooft. Zijn scènes in het riool zijn uiterst ongemakkelijk.

Als een vulkaan van vocale kracht, komische timing en compromisloze fysieke aanwezigheid zet Helen Walsh een verrassende, provocerende en buitengewoon vermakelijke Madame Thénardier neer (ze verving Wendy Ferguson). De nummers met Edden in beide versies van Baas van het huis waren perfect uitgevoerd; het koppel was zo perfect op elkaar ingespeeld dat het leek alsof het ter plekke ontstond. Beide acteurs verspilden geen seconde op het toneel; ze haalden alles uit hun rol wat erin zat – en meer. Formidabel. Dankzij dit sterke fundament was Carolina Gregory (die de honneurs waarnam voor Carrie Hope Fletcher) een uitstekende Eponine. Haar walging over het gedrag van haar eigen familie is volkomen begrijpelijk, evenals haar aantrekkingskracht tot de knappe Marius van Rob Houchen. Ze is veelzeggend in haar stiltes en durft met groot effect zacht te zingen. Doordat haar personage zo sterk is neergezet, is haar Heel alleen erg aangrijpend en volledig 'in character'. Gelukkig geen diva-moment hier. Maar het mooiste bewaart ze voor het laatst: haar laatste momenten in Houchens armen waren prachtig gedoseerd en emotioneel geladen. Alleen het hardste hart zou hierdoor niet geraakt worden. Houchen is een van de beste vertolkers van Marius die ik heb gezien, een rol die in de verkeerde handen kleurloos en onnozel kan overkomen. Hier niet. Houchen overtuigt volledig als de idealist die plotseling en onverwacht verliefd wordt en wiens leven daardoor voorgoed verandert. Hij heeft een natuurlijke podiumpresentatie, een uitstekende bariton en hij kan écht acteren. Lege stoelen, lege tafels is integer en prachtig gezongen, en hij maakt de slotscènes met Valjean en Cosette geloofwaardig omdat hij zelf volledig in het verhaal staat. Zijn vriendschap en trouw aan Enjolras staat als een huis, maar wat ongewoon is, is dat Houchen de tijd neemt om ook zijn band met de andere studenten echt te maken, in het bijzonder met de Grantaire van Christian Edwards.

Als Enjolras is Michael Colbourne een treffend onstuimige verschijning en er valt niet te twijfelen aan zijn overtuiging dat er een revolutie nodig is. Vocaal was hij echter in enkele secties wat onvast en hij moet werken aan zijn ademsteun om heldere, krachtige lijnen te garanderen. Hij beschikt over volop charisma en stijl, en ik was met name gecharmeerd van zijn band met Gavroche en de oprechtheid waarmee hij de realiteit van de dood van Eponine onder ogen ziet.

Het ensemble zit vol met uitblinkers: getalenteerde acteurs met geweldige stemmen. Bijzonder goed waren Tamsin Dowsett, Jordan Lee Davies, Jeremy Batt, Bradley Jaden, Joanna Loxton, Jonny Purchase en Jade Davies. Enigszins uit de toon vielen Adam Pearce als een wat te geaffecteerde Bamatabois en Adam Linstead als een nogal saaie Bisschop van Digne.

De drie kinderen in de cast, Freya Griffiths, Phoebe Lyons and Aaron Gelkoff, waren erg goed, waarbij de Gavroche van Gelkoff uitzonderlijk was gezien zijn jonge leeftijd (8!). Elk van hen speelde ongedwongen en zowel de kleine Cosette als Gavroche zongen als oude rotten in het vak, maar zonder de gemaaktheid die dergelijke momenten vaak ontsiert.

De oudere Cosette is een lastige rol. Het concept lijkt eenvoudig genoeg, maar de zang is veeleisend en het personage vereist een verfijnde techniek om niet in een moeras van sentimentaliteit en saaiheid te belanden. Emile Fleming doet een goede poging, maar haar hoge register is te scherp en geknepen, en er zit een ongemak in haar podiumpresentatie dat onrustig maakt. Ze zou meer steun moeten zoeken in de kracht van Houchens spel; ze moet met hem meebewegen in plaats van ertegenin. De sleutel tot Cosette is immers haar toewijding aan Marius; zonder dat die voelbaar en echt is, kan de tweede akte niet werken.

Er zit te veel woede en agressie in de Fantine van Celinde Schoenmaker, waardoor het lastig is om echt mee te leven met haar lot. Bovendien brult ze Mijn droom alsof het een dramatische showstopper is; het voelt als een misplaatst 'ster'-moment. Schoenmaker zou het personage de tekst en melodie moeten laten dragen, in plaats van te proberen indruk te maken op een denkbeeldig panel van X Factor-juryleden. Ook was ik over het geheel genomen niet overtuigd door de Valjean van Peter Lockyer, die in sommige scènes eveneens erg agressief uit de hoek kwam. Valjean is een prachtig geschreven rol en een ware uitputtingsslag. Het vereist een zorgvuldige opbouw en in essentie zou Valjeans zorg voor anderen voorop moeten staan: de zoon van zijn zus, Fantine, Cosette, Marius. Hij wordt gedreven door de drang om het goede te doen, om zijn schuld aan God in te lossen. Breng hem thuis gaat niet over Valjean, het gaat over Marius, en zo moet het ook gezongen worden. Lockyer benaderde het als zijn 'grote nummer' in plaats van als een cruciaal moment van inzicht in de reis van zijn personage.

In het laatste deel van de show was Lockyer op zijn best, al trok hij zich vooral opvallend op aan het niveau van David Thaxton als Javert wanneer ze samen op het toneel stonden. Vocaal was hij niet zo stabiel als hij zou kunnen zijn; hoewel zowel de hoge als de lage noten solide waren, was het middenregister merkwaardig genoeg inconsistent.

Die zorgen waren er absoluut niet bij de verpletterend effectieve Javert van Thaxton. Als u de pijnlijke herinnering aan de belabberde prestatie van Russell Crowe in de film wilt wegwissen, dan is dit de remedie. Thaxton is in elk opzicht perfect in elke scène – de beste Javert die ik heb gezien sinds Philip Quast de rol in 1987 speelde.

Zijn stem is prachtig en consistent van klank en volheid over het gehele bereik. Elke zin is precies en volmaakt gezongen, volledig in zijn rol. Hij brengt de betekenis over door de kracht van de noten die hij voortreffelijk doseert. Sterren is elektriserend en zijn Zelfmoord is een masterclass in dramatisch muzikaal toneelspel. Hij blijft op elk moment volledig in zijn personage, en wanneer hij uit de schaduwen stapt of erin verdwijnt, gaat zijn aanwezigheid hem vooraf of blijft deze nog lang hangen. Deze Javert vergeet u nooit meer. Dit is een prestatie van wereldformaat.

Adam Rowe leidt het orkest met vaste hand, hoewel de hartslag en de onderliggende percussie af en toe meer nadruk hadden mogen krijgen. Ook staat hij bij vlagen een zeer vreemde frasering toe van zowel Valjean als Fantine. Over het geheel genomen wordt de muziek echter uitstekend gediend.

Met Thaxton, Houchen, Gregory, Edden en Walsh in zulke spectaculaire vorm, ondersteund door zo'n glorieus getalenteerd ensemble, zijn eventuele minpunten bij de andere hoofdrolspelers niet genoeg om de ervaring te dimmen.

BOEK NU VOOR LES MISÉRABLES IN HET QUEENS THEATRE