RECENSIE: Let The Right One In, Apollo Theatre ✭✭✭✭✭

Let The Right One In

Apollo Theatre

31 maart 2014

5 Sterren

Vóór gisteravond kon ik de keren dat ik oprecht geschokt, bang of doodsbang in een West End-theater heb gezeten op één hand tellen (afgrijselijk acteerwerk, vals gezang of dramatische producties daargelaten). Die momenten dat mijn hart een slag oversloeg of even stilstond, de haren op mijn armen overeind gingen staan en ik een geluid van pure, ongeremde verbazing uitstootte. Momenten van echte, onverwachte angst. Die zijn zeldzaam.

Maar na het zien van John Tiffany's gracieuze, brute en magische regie van Jack Thornes adaptatie van Let The Right One In (naar de roman van de Zweedse auteur John Ajvide Lindqvist), momenteel te zien in het onlangs heropende Apollo Theatre na succesvolle reeksen bij het Royal Court en de National Theatre of Scotland, heb ik inmiddels ook mijn andere hand en minstens één voet nodig.

Tiffany is een van de meest begaafde, veelzijdige en ronduit verbazingwekkende regisseurs in de internationale theaterwereld. Hij is verantwoordelijk voor Once, de recente Glass Menagerie in New York, het buitengewone Blackwatch en nu dit ingetogen, perfect vormgegeven verhaal over liefde en kwaad.

Mensen zullen je vertellen dat het een vampierliefdesverhaal is, maar dat is volgens mij een fundamenteel onbegrip voor wat hier is neergezet.

In de kern is dit een stuk over de vele vormen die liefde kan aannemen en wat het betekent om echt van een ander te houden. Tegelijkertijd legt het de werkelijke rot in de moderne samenleving bloot (groepsdruk, pesten, eigenbelang, bedrog) en zet deze af tegen degenen die we gewend zijn te verachten: de eenlingen, de dubbelzinnigen en de buitenbeentjes.

De aanpak en setting hebben iets weg van een sprookje; zachtaardig maar met een scherpe, getekende onderkant. Het is theater op zijn verontrustendst, maar tegelijkertijd diep ontroerend wanneer liefde en acceptatie uiteindelijk zegevieren, zij het tegen een wrede prijs.

Christine Jones levert een decor dat alles tegelijk is: een thuis, een snoepwinkel, de gymzaal, het schoolplein, een ander huis, een zwembad – allemaal moeiteloos opgeroepen met subtiele requisieten. Maar het hoofdpodium, het altijd aanwezige decor, is dat van de Bossen. Bossen die beschenen kunnen worden door zonnestralen of glinsteren in het maanlicht – maar altijd bossen met schaduwen en plekken om te schuilen. Bossen waar gemoord wordt of waar redding gevonden wordt.

En er is sneeuw. Overal. Het witte deken van sneeuw laat alles vrolijk en gelukkig lijken; dit effect wordt versterkt door het gebruik van kleine veertjes om de sneeuw na te bootsen. Het zachte dons zweeft en spert niet, wat een stevige maar kneedbare ondergrond creëert. Het straalt comfort en rust uit, waardoor de gruwelijke daden die erop plaatsvinden des te weerzinwekkender lijken.

Chahine Yavoren belicht het decor op magische wijze. Elke lichtstraal, elke kleur of tint voegt textuur en detail toe, en benadrukt de groeiende spanning en de naderende horror. Het is wonderschoon evocatief. Wanneer je daar het geluidsontwerp van Gareth Fry aan toevoegt, krijg je een ongekende combinatie van vakmanschap en oog voor het kleinste detail.

De wereld waarin deze personages leven wordt helder, puur en betoverend herkenbaar gepresenteerd. Tegelijkertijd is het beangstigend vreemd.

Oskar is een jonge jongen, nerdy, verlegen en vooral eenzaam. Hij woont bij zijn alcoholverslaafde moeder en wordt getergd door zijn schoolgenoten die hem uitschelden voor "Varkentje". Op een dag ontmoet hij Eli, een vreemd "meisje" dat op blote voeten door de bossen lijkt te zwerven. Ze hebben direct een klik en na verloop van tijd is "vriendschap" een te zwak woord voor wat ze delen. Maar Oskar is niet dom; hij beseft dat Eli een ondode is, dat ze zich voedt met bloed en misschien niet eens een meisje is. Maar het kan hem niet schelen; hij voelt zich tot haar aangetrokken en wil dat zij zijn vriendinnetje is.

Maar Eli heeft een Beschermer, Hakan, een oude man die over haar waakt en anderen vermoordt om haar van het bloed te voorzien dat ze nodig heeft. Hakan doet een aanslag op het leven van Oskar, maar wordt ontdekt en probeert zelfmoord te plegen. Dit mislukt en de politie start een zoektocht naar zijn herkomst. Eli loopt gevaar en heeft een nieuwe Beschermer nodig.

Wat daarna gebeurt, moet je zelf gaan zien. Want zoals alle goede sprookjes bevat dit verhaal een reeks belangrijke boodschappen. Pesten is slecht; wraak is erger. Als je van iemand houdt, doe je alles om diegene te beschermen en te verzorgen. Werkelijk alles. Liefde komt in alle soorten en maten en past zich aan de omstandigheden aan – de vader van Oskar en zijn nieuwe partner, de nieuwsgierige man in de snoepwinkel, Hakan en Eli, de gemene broers Jonny en Jimmy – en centraal: Oskar en Eli, of ze nu meisje, jongen of iets anders zijn.

Er zijn veel krachtige beelden en concepten in het spel: het idee dat Eli zichzelf als "meisje" heeft gevormd om Hakan te plezieren; het idee dat Eli bevroren is als niet-meer-kind-maar-ook-geen-volwassene; het idee dat Hakans liefde sterfelijk was en na vele jaren eindigde, terwijl die van Oskar hetzelfde lot wacht: toch kiezen beiden bewust voor de liefde, wetende dat de verhouding ongelijk is.

Rebecca Benson is fabelachtig als Eli. Woest, onmenselijk, zacht, gewelddadig, uitzinnig, redelijk, prachtig – het is een veelzijdige vertolking met echte diepgang. De fysieke kracht die ze in de rol legt is verbazingwekkend: de scènes waarin de zon haar aanvalt of waarin ze een plek betreedt waar ze niet is uitgenodigd, laten zien hoe Benson volledig opgaat in het "wezen" dat Eli is. Ze verkrampt haar handen, trekt haar gezicht en rug in een grimas – het is rauw en krachtig. Toch is alles doordrenkt van een zachte verwondering en oprechte genegenheid. Ze aanvaardt haar lot zonder erin te zwelgen. Ze is spectaculair.

Martin Quinn is fantastisch als Oskar, in elk opzicht. Hij geeft alles wat hij doet een oprechte, nerdy charme en omarmt ook alle fysieke aspecten van de rol. De scène waarin hij bijna verdrinkt in het zwembad is ijzingwekkend sterk gedaan; hoe langer hij onder water blijft zonder adem te halen, hoe hoger je eigen hartslag klimt. Hij is behendig in de komische momenten en weet de realiteit in Oskars wereld feilloos te vinden. Een glansrol.

De rest van de cast levert geweldig werk en speelt diverse rollen. Gary Mackay is bijzonder goed als de onsmakelijke eigenaar van de snoepwinkel en als de afwezige, inmiddels uit de kast gekomen vader van Oskar. Hij raakt direct de kern van deze uiteenlopende personages. Susan Vidler vertolkt moeiteloos de rol van Oskars verloren, gebroken moeder en Cristian Ortega is innemend als de bedrieglijke Micke.

Het is moeilijk voor te stellen hoe deze productie beter had gekund. Spannend, fantasierijk en in elk opzicht nagenoeg perfect. Een moderne vertelling die je niet mag missen.