RECENSIE: Richard II, Arcola Theatre ✭✭✭✭

Tim Delap (Koning Richard) in Richard II. Foto: Robert Workman Richard II

Arcola Theatre

3 mei 2016

4 Sterren

Wanneer ons gevraagd wordt naar de meest 'politieke' stukken van Shakespeare, zouden velen van ons zonder nadenken Macbeth en Richard III noemen. Dat is de verbazingwekkende invloed van House of Cards, waarvan de bewerkingen beide sterk beïnvloed zijn door deze politieke tragedies.

Bijgevolg riskeert deze 'nieuwe versie' van Richard II, die de oorspronkelijke tekst van Shakespeare behoudt maar zich afspeelt in het hedendaagse Britse parlement, ongunstige vergelijkingen. In feite is het een zeer scherpzinnige interpretatie. Koning Richard is een fascinerende afspiegeling van de meest onbekwame politici: onoprecht, besluiteloos en zich totaal niet bewust van hun eigen rampzalige PR. Tim Delap zet de koning neer als competent, zelfverzekerd en charismatisch, en zijn uitstekende vertolking doet de allegorie alle eer aan. Richards hybris – het onwrikbare geloof in het goddelijk recht van koningen – uit zich hier als het bijproduct van politiek succes. Hij wordt een eenmanspartij, ongevoelig voor advies, met een rotsvast vertrouwen in de waarachtigheid van zijn eigen woorden.

Delaps Richard is ook in staat tot bewonderenswaardige subtiliteit. Zijn 'Hollow Crown'-monoloog - “For God’s sake, let us sit upon the ground/ And tell sad stories of the death of kings” - erkent de “vain conceit” die zijn ondergang aankondigt, maar wordt gebracht met een stalen blik, alsof hij wil zeggen dat hij niet zonder slag of stoot ten onder gaat. Het langzame, pijnlijke besef dat zijn wereld niet is wat hij dacht, culminerend in zijn overgave aan Bolingbroke (Hermione Gulliford) - “I find myself a traitor with the rest/For I have given here my soul's consent/To undeck the pompous body of a king” - is hartverscheurend en spreekt van woede over zijn eigen naïviteit en pijn over het verraad. Gekoppeld aan Delaps gelaten voordracht van Richards zwanenzang - “I have been studying how I may compare/This prison where I live unto the world” – is zijn tragedie gemakkelijk invoelbaar, wat bij zo'n expliciet filosofisch personage niet altijd vanzelfsprekend is.

De vertolking van de naar het andere geslacht omgezette Bolingbroke door Hermione Gulliford is zeer treffend – ambitieus en scherpzinnig, maar eervol. Haar rechtvaardige woede - “O, God defend my soul from such deep sin! Shall I seem crest-fall'n in my father's sight?” - in reactie op de bewering van Thomas Mowbray (David Acton) dat zij een “most degenerate traitor” is, is fenomenaal gedoseerd. Het getuigt van zowel desillusie als vernedering, en ondersteunt de gedachte dat zij de kroon opeist uit (ten minste) deels altruïstische motieven. Richards charisma, dat in deze versie sterker naar voren komt dan in andere interpretaties, benadrukt de politieke sluwheid die Bolingbroke nodig heeft om de macht te grijpen. Als nuchtere tegenpool van Richard nodigt zij uit tot een dialoog over de retoriek van politici; haar betrouwbaarheid is niet alleen een resultaat van bekwaamheid, maar ook van een 'common touch' die haar rivaal ontbeert.

Natasha Bain (Northumberland), Hermione Gulliford (Bolingbroke), David Acton (York), Eleanor de Bohun (Ross), Tim Delap (Koning Richard) en Roland Oliver (Bisschop van Carlisle) in Richard II. Foto: Robert Workman

De productie bevat een reeks sterke bijrollen. Waaronder Roland Olivers vrome en hartstochtelijke Bisschop van Carlisle, Natasha Bains ontroerende Koningin Isabel, en Hayden Woods fanatieke Bagot, die in de slotscènes de rol van Exton overneemt. Als Thomas Mowbray speelt David Acton met verve – hoewel zijn York, gekenmerkt door een jas en een verlamde arm, qua spraak misschien iets te veel op hem lijkt. Olivers John of Gaunt is overtuigend als oud-staatsman, hoewel af en toe een tikkeltje gespannen, terwijl Joseph Adelakun een uitstekende Aumerle speelt maar als Bushey wat ingetogen blijft. Eleanor Cox is een werkelijk geweldige Eleanor de Bohun, die de politieke allegorie vakkundig ondersteunt door haar rol als ambitieuze verslaggeefster.

De grootste kracht van de productie ligt in het eenvoudige maar zeer effectieve decor. Jack Gamble en Quentin Beroud, die deze productie bewerkten en regisseerden, beschrijven Richards macht en onzekerheden als iets wat tot uiting komt in “zijn pak, glimlach en soundbites”. Het vrij sobere decor trekt de aandacht naar Richards strakke pak en opzichtige blauwe das, een treffendere weergave van zijn bewind dan zijn schaars gemeubileerde kantoor. Op zijn beurt wordt de macht van de media en PR verkend via drie televisies in de hoeken van het toneel en boven Richards bureau. Belangrijke toespraken worden opgevoerd als parlementaire debatten, waarbij een camera buiten het toneel de sprekers filmt en de beelden in realtime op de schermen projecteert. Bovendien zorgen nieuwsberichten – ‘Mowbray beraamde dood Gloucester – schokkende beschuldiging in live debat!’ – voor een sensatierijke weergave van de tragedie, waarbij het complot in hapklare brokken wordt gepresenteerd die de feiten niet volledig recht doen – een heerlijke nuance.

Dit is een prikkelende productie, een parabel voor de politiek van de 21e eeuw die ook ongebruikelijke inzichten biedt in de personages van Richard en Bolingbroke. De uitstekende prestaties van Tim Delap en Hermione Gulliford worden aangevuld door een zeer solide cast en een inventief decor dat Westminster neerzet als een tragische soap, zonder daarbij in de schaduw te komen te staan van House of Cards.

Richard II is tot 7 mei 2016 te zien in het Arcola Theatre.