RECENSIE: The Libertine, Haymarket Theatre ✭✭✭

Ophelia Lovibond en Dominic Cooper in The Libertine

Theatre Royal Haymarket

27 september 2016

3 sterren

BOEK TICKETS | MEER INFO “Vergun mij direct eerlijk te zijn. U zult mij niet mogen.”

Alzo spreekt de graaf van Rochester (Dominic Cooper) in de openingszinnen van het stuk, waarbij hij de vierde wand doorbreekt voordat het publiek de kans heeft gekregen rustig te gaan zitten. De toespraak die volgt is zelfbevooroordeeld, heerlijk obsceen en, belangrijker nog, gekenmerkt door een zelfverzekerde en scherpzinnige retoriek die getuigt van Rochesters reputatie als een van de meest getalenteerde satirici van zijn tijd. Hoewel het ongetwijfeld niet de bedoeling is dat we Rochester aardig vinden, of de wens koesteren hem na te bootsen, blijft hij een wat onbevredigend personage – een geloofwaardige en bij vlagen charmante verslaafde, maar ook voorspelbaar en vreemd genoeg emotieloos.

We krijgen een vroeg inzicht in Rochesters karakter via zijn naaste metgezellen, die worden geïntroduceerd terwijl ze proberen de 'goede' en 'slechte' delen te identificeren van een werk van Dryden, de toenmalige Poet Laureate. Tussen George Etherege (Mark Hadfield), Charles Sackville (Richard Teverson) en Billy Downs (Will Merrick) worden de dichter, de aristocraat en de 'jonge hond' vertegenwoordigd, terwijl zijn favoriete prostituee, Jane (Nina Toussaint-White), voor zichzelf spreekt. Op haar beurt illustreert zijn relatie met Charles II (Jasper Britton) – die in de programmatoelichting wordt beschreven als een man die hem behandelde als een 'draagzoon' die hij regelmatig van het hof moest verbannen wegens 'wangedrag' – prachtig de intrigerende, gevaarlijke manier waarop Rochester zich in hofkringen begaf.

Lizzie Roper en Ophelia Lovibond

Het is een toegeeflijk en spontaan bestaan dat Rochester een paradoxale stabiliteit biedt – het wordt volledig van hem verwacht en hij heeft zowel de impuls als de charme om ermee weg te komen. Dit wordt pas uitgedaagd wanneer hij Elizabeth Barry (Ophelia Lovibond) in de schouwburg ziet en zij een nieuwe liefde in hem aanwakkert. Haar veelal bekritiseerde optreden spreekt hem aan vanwege een diepe waarheid, en hij wordt haar acteercoach in een poging zijn passies uit te leven.

Er is veel lovends te zeggen over de vertolking van Cooper. Zijn Rochester is een gevatte en energieke leider van zijn 'vrolijke bende', en zijn verbale steekspel met de heerlijk flamboyante Charles II van Jasper Britton is een voortdurend hoogtepunt. Hij brengt ook een aantal werkelijk briljante monologen en terzijdes die Rochesters 'liefde voor taal' bevredigen – een zinsnede die stevig wordt bekritiseerd in Alan Bennetts The History Boys, maar hier op zijn plaats lijkt door de overvloed en overgave waarmee deze wordt geëtaleerd. Desondanks zijn Rochesters relaties met de vrouwen in zijn leven vreemd genoeg mat, zonder complexiteit en consistente passie.

Mark Hadfield en Dominic Cooper

We horen veel over het dubbelleven van Rochester: als hij op het platteland is bij zijn vrouw Elizabeth (Alice Bailey Johnson), is hij een teruggetrokken familieman, een schril contrast met de Libertijn die door Londen sluipt. Toch worden Rochesters 'romantische' trekjes, waar Elizabeth met verlangen en spijt over spreekt, enkel benoemd – op het toneel volgen hun interacties hetzelfde wanhopige patroon. Zij blijft hem smeken om compassie, en hij behandelt haar met onverschilligheid.  Elizabeth Barry is op haar beurt een onbevredigende tegenpool. Lovibond speelt sterk en vangt zowel de buitengewone frustraties van haar beroep als haar terechte woede over Rochesters egocentrisme – wat een sleutelrol speelt in de ontknoping. Toch lijken hun passies gevoed door weinig meer dan een introspectieve, in plaats van empathische nieuwsgierigheid, wat niets doet om de snelle ondergang van Rochester te voorkomen. Dit geeft hun affaire een gevoel van doelloosheid die, hoewel volledig in lijn met Rochesters gedrag en wereldbeeld, weinig bijdraagt aan de tragiek van zijn einde.

De cast van The Libertine The Libertine bevat een schare aan uitstekende bijrollen. Nina Toussaint-Whites Jane biedt een rauwe en bij vlagen zeer ontroerende weergave van het onzekere, verontrustende leven van een 17e-eeuwse prostituee. Hadfield, Teverson en Merrick vormen een luidruchtig trio, en hun jacht op Bacchische geneugten is zowel meeslepend als meelijwekkend – een effectieve kritiek. Lizzie Roper en Cornelius Booth schitteren in een reeks eclectische cameo's, Will Barton toont een sublieme komische timing als de gortdroge en afstandelijke bediende van Rochester, en Jasper Britton is een fabelachtige Charles II. De chemie tussen Britton en Cooper, gecombineerd met de ragfijne dialogen van Stephen Jeffreys, maakt deze relatie zowel lonend als realistisch, en helpt een overigens gehaast slotstuk naar een hoger plan te tillen. The Libertine is een vermakelijk, maar wat onbevredigend stuk. De graaf van Rochester is een intrigerend figuur en de vertolking van Dominic Cooper is gevat en energiek. Ondanks het hoge niveau van acteren en de geweldige dialogen – ik ben de tel kwijtgeraakt van het aantal zinnen dat ik wilde 'opzoeken' – is The Libertine een vrij richtingloos werk. Achter alle filosofie en hebzucht schuilen in de kern twee opvallend conventionele romantische verhaallijnen. Ondanks de goede rollen van Ophelia Lovibond en Alice Bailey Johnson slagen deze er niet in om sluitende conclusies te trekken over Rochesters verlangen om van zichzelf en anderen te houden, of te verklaren hoe zo'n gepassioneerd man zijn levenslust als zoveel lege karaffen kon laten wegglippen.

Foto's: Alastair Muir

BOEK TICKETS VOOR THE LIBERTINE IN HET THEATRE ROYAL HAYMARKET