RECENSIE: The Mirror and the Light, Gielgud Theatre ✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert de productie van de Royal Shakespeare Company van The Mirror and the Light, nu te zien in het Gielgud Theatre in Londen.

Nathaniel Parker (Henry VIII) en Ben Miles (Thomas Cromwell) in The Mirror and the Light. Foto: Marc Brenner The Mirror and the Light

Gielgud Theatre

7 oktober 2021

4 sterren

Boek tickets

Hilary Mantels derde - en naar men ons verzekert laatste - deel over de beproevingen van Thomas Cromwell, de vertrouweling en manusje-van-alles van Henry VIII, strijkt neer in Londen, ongetwijfeld tot grote opluchting in Stratford-upon-Avon.  Net als de voorgangers, 'Wolf Hall' en 'Bring Up The Bodies', belooft dit een lucratief project te worden: voor een relatief bescheiden investering van de producent kosten kaartjes voor deze sobere voorstelling met één decor tot wel £127,50.  Het is duidelijk gericht op mensen met een flink besteedbaar inkomen.  En het bereikt zijn doel: ze zijn in groten getale gekomen om de cast toe te juichen.  Groot gelijk hebben ze.

De cast van The Mirror and the Light. Foto: Marc Brenner

Anderen, met een wat bredere blik op de materie, vinden misschien minder om over te juichen.  In tegenstelling tot de vorige twee 'afleveringen', die geschreven werden door toneelschrijver Mike Poulton, is dit deel door de auteur zelf uit haar boek gedestilleerd, in samenwerking met haar steracteur Ben Miles, die al die tijd Cromwell heeft gespeeld en een bekend gezicht is van televisie.  Wat dit zegt over de veranderde dynamiek achter de schermen mag het publiek zelf raden.  Wat het echter oplevert qua theatrale ervaring is helaas voorspelbaar: individuele scènes werken vaak erg goed, met teksten die gevat, scherp en verblindend fris zijn; als geheel lijdt het stuk echter onder een chaotisch gebrek aan structuur, wat zelfs de beste inspanningen van regisseur Jeremy Herrin niet kunnen verhullen.

Aurora Dawson Hunte als Elizabeth Seymour en de cast van The Mirror and the Light. Foto: Marc Brenner

Het wordt de grote cast niet makkelijk gemaakt, zij moeten zich staande houden in de rauwe, klinische ruimte met betonnen muren van Christopher Oram, die prachtig wordt uitgelicht door het geniale lichtontwerp van Jessica Hung Han Yun (het absolute hoogtepunt van deze productie).  Orams decorontwerp is een meesterzet, maar het effect wordt tenietgedaan door de acteurs in tuttige 'English Heritage'-achtige kostuums te steken, die totaal niet passen bij de briljante moderne enscenering (je vraagt je af wiens beslissing dat uiteindelijk was).  Toch is het vermakelijk om te fantaseren hoe de cast de slimme ideeën uit Mantels script nóg beter had kunnen overbrengen als ze zich met evenveel snelheid en elegantie konden bewegen als haar taalgebruik.

De cast van The Mirror and the Light. Foto: Marc Brenner

Eerlijk is eerlijk, ik deel de schijnbare ziekelijke fascinatie van het Britse publiek voor hun - steeds verder wegzakkende - koninklijke verleden niet.  Terwijl het langverwachte uiteenvallen van het Britse imperialistische project zijn Brexit-eindfase ingaat, sta ik versteld van de bereidheid van mensen in dit land om zich eindeloos te verdiepen in de saaie intriges van hun geïmporteerde heersers en hun vele volgelingen.  Dat gezegd hebbende: Mantel heeft veel te melden over de financiële motoren achter historische gebeurtenissen, en de beste scènes in dit stuk zijn degene waarin ze dit op de voorgrond plaatst in krachtige en gedenkwaardige dialogen.  Haal de historische kostuums en korsetten weg en je houdt gesprekken over die exact dezelfde spanningen weergeven tussen een afstandelijke, despotische heersende klasse en een land dat elk gevoel voor richting of eigen identiteit kwijt is.  Anders dan Shakespeare (maar meer zoals Corneille of Hugo), richt zij zich bijna uitsluitend op de impulsieve incompetentie en corrupte zelfverrijking van deze elite; een enkele scène met 'het gewone volk' komt plotseling uit de lucht vallen, maar leidt nergens toe, behalve naar een flauwe - maar veelzeggende - grap over de Engelsen die zichzelf niet willen besturen, maar zich liever onderwerpen aan een opgeblazen adel.  En voor we het weten zijn we weer terug bij het roddelniveau van 'wie-trouwt-met-wie' in Tudor-land.

Nathaniel Parker (Henry VIII) en Rosanna Adams (Anna van Kleef). Foto: Tristram Kenton

Wat betreft de vertolkingen: Miles is een innemende verschijning op het toneel en beheerst het verhaal volledig. Dit komt vooral door de consistentie in zijn scènes die de meesten niet gegund is. Nathaniel Parkers Henry moet daarentegen een reeks vreemd gevormde hindernissen nemen, wat ongetwijfeld tot interessante discussies tijdens de repetities heeft geleid.  Hoewel dit, zoals gebruikelijk bij deze traditionele Britse geschiedenisstukken, een mannenwereld is, zijn de vrouwen - áls ze de kans krijgen om gehoord te worden (onze Hilary is geen fervente feministe) - fantastisch.  Melissa Alans Lady Mary is een indrukwekkend portret van de macht van haar vader, wachtend op haar moment om de wereld te veranderen.  Rosanna Adams wordt schromelijk onderbenut als Anna van Kleef (vrouw nr. 4).  En Olivia Marcus brengt warmte en geloofwaardigheid naar de lastige rol van Jane Seymour.  Aurora Dawson-Hunte sprankelt met een eerlijke moderniteit als haar zus, Elizabeth.  En Jo Herbert is elegant en scherpzinnig in haar rollen als Lady Rochford en de Abdis.  De mannen worden door Herrin vaak opgesteld als inwisselbare eenheden, wat misschien zijn bedoeling is, maar het maakt hun personages er niet interessanter op.  Bovendien voelt het soms wat onrechtvaardig tegenover de uitmuntende prestaties van Nick Woodesons Norfolk (een type dat je in elke Britse bestuurskamer tegenkomt), Giles Taylors zalvende aartsbisschop Cranmer, Leo Wans charmante Richard Riche en Matthew Pigeons bijtende bisschop Gardiner.  Ook in de rest van dit geweldige ensemble valt veel te bewonderen.

Kortom, als je het kunt betalen, ga kijken.  Zo niet, wacht dan even: ik vermoed dat we nog meer zullen horen van het steeds onafhankelijker wordende brein van mevrouw Mantel, en als dat gebeurt, zal het waarschijnlijk iets zijn waar we allemaal naar moeten luisteren - mits ze samenwerkt met een redacteur of regisseur die de rode pen iets vaker durft te gebruiken.

Noot van de redactie - Hoewel de premium plaatsen voor The Mirror and the Light in het Gielgud Theatre inderdaad £135 kosten, zijn er al tickets vanaf £15 en kunnen er uitstekende plaatsen worden geboekt voor £80.