RECENSIE: Uncle Vanya, Harold Pinter Theatre ✭✭✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt Tsjechovs Oom Vanja in de regie van Ian Rickson, nu te zien in het Harold Pinter Theatre, Londen.

Toby Jones en Richard Armitage in Oom Vanja. Foto: Johan Persson Oom Vanja

Harold Pinter Theatre, Londen

Vijf sterren

Boek Tickets Ondanks de verstikkende sfeer van neerslachtigheid en verval, wordt Oom Vanja beschouwd als een van Tsjechovs meer komische stukken. De nieuwe bewerking van Conor McPherson in het Londense Harold Pinter Theatre, onder regie van Ian Rickson, omarmt dit met een bijna kluchtige toon. Het resultaat is uiterst vermakelijk en toegankelijk, zonder afbreuk te doen aan de algehele sfeer van wanhoop.

Richard Armitage en Peter Wight. Foto: Johan Persson

De weergave van het "vreselijke provinciale leven" is een bekend thema uit de drama's van Tsjechov. Leden van een uitgebreide familie leiden levens van niet-zo-stille wanhoop op hun afgelegen landgoed, gevangen in een dagelijkse sleur die steeds minder oplevert. Vanja, de oom van de jonge eigenaresse Sonja, is weggezonken in liederlijkheid; hij wankelt van slapen naar drinken naar bitter geraas over de zinloosheid van hun bestaan. De plaatselijke arts Astrov, kwetsbaar na het verlies van een patiënt, is meegezogen in deze luie levensstijl, wat hem afleidt van zijn projecten om de lokale omgeving te herstellen na jaren van ontbossing. Het huishouden wordt opgeschud door de terugkeer van Sonja's vader, een gevierd professor, en zijn glamoureuze jonge vrouw Jelena. Maar terwijl de passies hoog oplopen, lijkt niets de energieverslindende entropie te kunnen stoppen.

Peter Wight, Richard Armitage and Toby Jones. Foto: Johan Persson

Oom Vanja werd voor het eerst opgevoerd in 1898, toen de onrust in de aanloop naar de revolutie toenam. Het toont een rurale middenklasse in "gestaag onomkeerbaar verval", achtergelaten door de vooruitgang van de 19e eeuw. Dit wordt briljant weerspiegeld in het decorontwerp van Rae Smith, waarbij de schaars verlichte woonkamer wordt overwoekerd door bebladerde takken, alsof het huis al is overgeleverd aan de elementen. Met een lichtontwerp van Bruno Poet dat speelt met schaduw en licht, oogt het als een geestverschijning op een reconstructie van een gestript 21e-eeuws podium, inclusief duidelijk zichtbare branddeuren en luchtkanalen.

De cast van Oom Vanja. Foto: Johan Persson

Hoewel het stuk nog steeds speelt in het Rusland van de late 19e eeuw, geeft de bewerking van McPherson het werk van Tsjechov een opvallende moderniteit door helder en alledaags taalgebruik. Toby Jones is uitstekend als een tragikomische Vanja, onverzorgd en wanhopig, hopeloos verliefd op Jelena (met charme en irritatie gespeeld door Rosalind Eleazar). Met een zelfingenomen gewichtigheid is Ciarán Hinds een solide tegenstander als de waarheidsprekende professor, die net zo wereldvreemd en onpraktisch is als de rest van de familie. Richard Armitage belichaamt perfect de bevlogenheid van Astrov met een fysieke présence die onvermijdelijk zowel Jelena als Sonja (Aimee Lou Wood) aantrekt, terwijl hij tegelijkertijd zijn eigen onomkeerbare verval in kaart brengt.

Toby Jones, Aimee Lou Wood en Rosalind Eleazar. Foto: Johan Persson

De bijrollen zijn eveneens prachtig ingevuld: Peter Wight als landarbeider Telegin, Anna Calder-Marshall as de oude njanja en Dearbhla Molloy als de lome matriarch Marija maken het sterke ensemble compleet. Iedereen die zich afvraagt of we echt nóg een productie van Oom Vanja nodig hebben, kan gerustgesteld worden: deze levendige bewerking ontsluit het drama van Tsjechov en geeft het een scherpe, moderne stem die de zwarte humor vangt van levens die verpletterd zijn door teleurstelling en frustratie.

Te zien in het Harold Pinter Theatre, Londen, tot en met 2 mei 2020.