ELEŞTİRİ: Uncle Vanya, Harold Pinter Theatre ✭✭✭✭✭

Mark Ludmon, Londra'daki Harold Pinter Tiyatrosu'nda sahneleyenen, Ian Rickson'ın yönettiği Çehov klasiği Vanya Dayı'yı yorumluyor.

Vanya Dayı oyununda Toby Jones ve Richard Armitage. Fotoğraf: Johan Persson Vanya Dayı

Harold Pinter Tiyatrosu, Londra

Beş yıldız

Bilet Alın Kasvetli ve çürümüş atmosferine rağmen Vanya Dayı, Çehov’un en komik oyunlarından biri kabul edilir. Conor McPherson’ın Londra’daki Harold Pinter Tiyatrosu için yaptığı, yönetmenliğini Ian Rickson’ın üstlendiği yeni uyarlama, bu durumu neredeyse fars düzeyinde bir tonda ele alıyor. Ortaya çıkan eser, oyunun genelindeki umutsuzluk havasından ödün vermeden son derece eğlenceli ve sürükleyici bir deneyim sunuyor.

Richard Armitage ve Peter Wight. Fotoğraf: Johan Persson

Oyunun o meşhur “korkunç taşra hayatı” tasviri, Çehov dramlarından aşina olduğumuz bir tablo. Geniş bir aile, ücra bir çiftlik evinde, her gün bir öncekinden daha azıyla yetindikleri, mutsuz bir hayatın çemberinde sıkışıp kalmış durumda. Çiftliğin genç sahibi Sonya'nın amcası Vanya, sürekli uyumak, içmek ve hayatın anlamsızlığı üzerine hiddetli nutuklar atmak arasında gidip gelen bir boşluğa düşmüş. Bir hastasını kaybetmenin üzüntüsünü yaşayan yerel doktor Astrov ise, yıllar süren ormansızlaşmanın ardından çevreyi iyileştirme projelerinden vazgeçip bu uyuşuk yaşam tarzına boyun eğmiş. Sonya'nın babası olan kibirli profesör ve onun göz kamaştırıcı genç eşi Yelena’nın eve dönüşü tüm düzeni sarsıyor; ancak tutkular kabardıkça, enerjiyi emip bitiren bu çöküşü hiçbir şeyin durduramayacağı anlaşılıyor.

Peter Wight, Richard Armitage ve Toby Jones. Fotoğraf: Johan Persson

İlk kez 1898’de, devrim öncesi huzursuzlukların arttığı bir dönemde sahnelenen Vanya Dayı, 19. yüzyılın ilerlemesine ayak uyduramayıp geride kalmış, “geri döndürülemez bir gerileme” içindeki taşra burjuvazisini anlatıyor. Rae Smith’in tasarımı bu durumu harika bir şekilde yansıtıyor; loş salonun içine doğru uzanan yapraklı ağaç dalları, sanki ev çoktan doğaya teslim edilmiş hissi veriyor. Bruno Poet’in ışık tasarımı ise gölge ve ışıkla oynayarak, modern bir 21. yüzyıl sahnesi üzerine (yangın kapıları ve tesisat borularının açıkça görüldüğü) hayalet gibi çöken bir geçmişi canlandırıyor.

Vanya Dayı oyuncu kadrosu. Fotoğraf: Johan Persson

Hala 19. yüzyıl sonu Rusya’sında geçse de, McPherson’ın uyarlaması duru ve yaşayan bir dil kullanarak Çehov’un metnine etkileyici bir modernlik katıyor. Toby Jones; hırpani, umutsuz ve Rosalind Eleazar’ın hem büyüleyici hem de bezgin bir tavırla canlandırdığı Yelena’ya umutsuzca aşık, trajikomik Vanya rolünde mükemmel. Ciarán Hinds, ailenin geri kalanı kadar hayalperest ve başına buyruk olan “doğruları söyleyen” profesör karakterinde, narsist bir kibirle sağlam bir karşıtlık kuruyor. Richard Armitage, enerjisiyle hem Yelena’yı hem de Aimee Lou Wood’un canlandırdığı Sonya’yı kaçınılmaz olarak etkileyen Astrov’un tutkusunu ve kendi kaçınılmaz düşüşünü fiziksel bir performansla başarıyla sergiliyor.

Toby Jones, Aimee Lou Wood ve Rosalind Eleazar. Fotoğraf: Johan Persson

Yardımcı karakterlere can katan Peter Wight (Telegin), emektar dadı rolünde Anna Calder-Marshall ve evin durgun annesi Mariya rolünde Dearbhla Molloy kadroyu tamamlıyor. Yeni bir Vanya Dayı prodüksiyonuna gerçekten ihtiyacımız olup olmadığını merak edenler gönül rahatlığıyla gidebilir; bu canlı uyarlama, Çehov’un dramını hayal kırıklıklarıyla ezilmiş hayatların kara mizahını yakalayan keskin ve modern bir sesle yeniden yorumluyor.

2 Mayıs 2020 tarihine kadar Londra’daki Harold Pinter Tiyatrosu'nda izlenebilir.