ELEŞTİRİ: Bitter Wheat, Garrick Theatre ✭✭✭

Julian Eaves, David Mamet tarafından kaleme alınan ve başrolünde John Malkovich'in yer aldığı, şu anda Londra'daki Garrick Theatre'da sahnelenen yeni oyun Bitter Wheat'i inceliyor.

Bitter Wheat oyununda Alexander Arnold, John Malkovich, Ioanna Kimbrook ve Doon Mackichan. Fotoğraf: Manuel Harlan Bitter Wheat Garrick Theatre

19 Haziran 2019

3 Yıldız

Şimdi Bilet Alın

Bu oyun tamamlandığında harika bir eser olacak.  Şu anki haliyle ise, zamanla Harvey Weinstein skandalı (cinsel istismarlarına maruz kaldığını iddia eden sayısız kurban tarafından ifşa edilen Hollywood yapımcısı) ve ardından gelen #MeToo hareketi üzerine değerli ve büyüleyici bir incelemeye dönüşebilecek oldukça kaba bir taslak niteliğinde. (Program kitapçığı bizi, 'Bu bir kurgudur.  İsimler, karakterler, yerler ve olaylar yazarın hayal gücünün ürünüdür veya kurgusal olarak kullanılmıştır' vb. şeklinde uyarıyor.  Ancak buna sadece avukatların dikkat etmesi gerekiyor.)  Daha önce ABD film endüstrisi hakkında çok başarılı eserler vermiş olan yazar David Mamet'in oyunlarının dünya prömiyerleri burada yapıldı, ancak bunlar genellikle dünyanın en iyi yönetmenlerinden bazıları tarafından yönetilmişti.  Bu kez Mamet yönetmenliği kendisi üstlenmeyi seçmiş; bu da pek çok kusuru olan (karakterizasyon, olay örgüsü, yapı gibi oldukça ciddi üç tanesini sayabiliriz) bir oyun için neticesi belirsiz bir durum yaratıyor.  Buna ek olarak, başrolde dev bir yıldızın olmasının yarattığı daha karmaşık bir zorluk var: 30 koca yılın ardından sahneye geri dönen John Malkovich.  Malkovich ticari olarak kesinlikle gişe garantisi sunsa da, sahne kişiliğiyle yazarın yarattığı karakterin tam zıttı bir duruş sergiliyor.  Başka bir yönetmen bu zayıflıkları gizleyebilirdi ama Mamet, cömertçe hepsini Neil Austin'in soğuk ve keskin ışık tasarımı altında, Christopher Oram'ın aynı derecede mesafeli ve sade retro-Bauhaus seti (Dadaist altın makineli tüfek lamba ayağıyla tamamlanmış) üzerinde görmemize izin veriyor.

Bitter Wheat oyununda Barney Fein rolünde John Malkovich. Fotoğraf: Manuel Harlan

Malkovich her zamanki gibi düşünceli, zeki, hatta entelektüel bir performans sergiliyor ve hayranları neredeyse oyunun tamamı boyunca sahnede olduğunu duymaktan memnun olacaklardır.  Mizaç olarak pek uymadığı bir metinle karşılaşınca ve bu metnin tehlikelerinden nasıl kaçınacağını öğretemeyen bir yönetmenle eşleşince, Malkovich pozisyonundaki her aktörün yapacağını yapıyor: İşe yarayacağını bildiği yöntemlere başvuruyor.  Böylece, hırslı, saplantılı ve zorba bir film yapımcısını oynaması gerekirken, geçmişteki rollerine bakıyor ve... 'Shadow of the Vampire' filminde canlandırdığı F.W. Murnau'yu buluyor.  Bu çözümün sıkıntısı şu ki; Murnau ve Weinstein (tamam, oyundaki adıyla Fein) kesinlikle aynı kumaştan dokunmamışlar ve bu karakterizasyon bizi olmamız gereken yerden uzaklaştırıyor.  Malkovich'in role gösterdiği tüm yaratıcı özene rağmen, sunduğu performans tutkudan o kadar yoksun ki, karanlığına ve dünyeviliğine inanamıyoruz; bu da tüm çalışmanın mantığını sarsıyor. Weinstein'ı yıkan şey dizginleyemediği şehvetiydi ve eğer buna inanamazsak, elimizde bir oyun kalmaz.

Aslında aynı şey metnin yazılış biçimi için de söylenebilir.  Her birine Fein'ın hükmettiği, etrafındaki figürlerin uzun ya da kısa süreli katılımıyla zenginleşen sahneler dizisi izliyoruz.  Bir bütün olarak bakıldığında, bu sahnelerin çıkış noktasını tahmin etmek çoğu zaman mümkün olsa da, hepsinin hangi ortak hedefe ulaştırılmak istendiğini kestirmek güç.  Belki de Mamet, Broadway'e kadar geçecek süredeki revizelerle bunu çözecektir.  Ayrıca, bu ünlü ve gişe garantili yıldızın yerini kimin alabileceğini tahmin etmek de eğlenceli olabilir: Ben bahsimi Nathan Lane'den yana kullanırdım.  Mevcut metin haliyle, onun gibi bir oyuncu bu işin altından muhtemelen çok daha iyi kalkardı.

Bitter Wheat oyununda John Malkovich ve Matthew Pidgeon. Fotoğraf: Manuel Harlan

Kadronun geri kalanı, sahnede geçirdikleri süreyle ters orantılı olarak biraz daha başarılı.  Doon Mackichan, Fein'ın sekreteri Sondra'yı, 'All About Eve'deki Birdie'nin (Thelma Ritter) daha gösterişli bir versiyonu ile biraz Eve Arden esintisi katarak canlandırıyor.  Eski Hollywood referansları yerinde, çünkü bu oyunun kendisi de çok eski moda hissettiriyor.  Matthew Pidgeon'un 'yazar' karakterinin, Malkovich'in buz gibi patronu tarafından hırpalandığı açılış sahnesi bile başka bir yerden kopup gelmiş gibi.  Bu yazık olmuş, çünkü bu sahne önemsememiz gereken (ama önemseyemediğimiz) bazı kilit bilgiler içeriyor.

Bitter Wheat oyununda Doon Mackichan ve John Malkovich. Fotoğraf: Manuel Harlan

Sırada Teddy Kempner'ın canlandırdığı yozlaşmış Doktor Wald var; Fein'a benzer şişelerde ama tamamen farklı iki set hap veren bu doktor, fars türüne özgü bir karışıklığın tohumlarını atacakmış gibi görünüyor ama sonra olay hiçbir yere varmıyor.  Metin bunu yapmaya devam ediyor: Belirli kalıplar kuruyor, sonra yazar görünüşe göre bunları daha derinlemesine keşfetmekten sıkılıyor.  Bu durum can sıkıcı.  Ayrıca Alexander Arnold'un canlandırdığı ve sesi sadece kısmen duyulan beceriksiz stajyer Roberto'nun girip çıkan performanslarını izliyoruz.  Bu yapımdaki bütçe nereye harcanıyorsa, belli ki ona harcanmamış.  Ve sonra, West End ayarındaki bu pastanın üzerindeki çilek olması gereken felaketin ilham perisi olarak Ioanna Kimbook'un saftirik yıldız adayı Yung Kim Li'si karşımıza çıkıyor; Hollywood'un kurtlar sofrasında yapayalnız, Kent kökenli bir Koreli.  Dünya sinema başkentindeki ilk randevusu öncesinde 27 saatlik uçuş boyunca hiçbir şey yemediği için açlıktan ölüyor (bu da olay örgüsündeki sayısız gedikten biri) ve bu üst düzey toplantıda sanki söyleyecek daha iyi bir şeyi yokmuş gibi sürekli bundan bahsediyor.  Bu haliyle, 'The League of Gentlemen'daki sürekli yemek yemeye çalışan ve komik bir şekilde bunu hep başaramayan saf karakteri anımsatıyor.  Ancak yine Mamet, bu espriyi geçmişteki örnekleri kadar temiz işleyemiyor. Karakterin ikinci yarıda 'suç mahalline geri dönmesi' gerekiyor ve bunu neden yaptığına dair herhangi bir motivasyon göremedim (hala karnı mı açtı?).  Bu haliyle durum, rezaletin üzerine sadece aşağılanma ekliyor gibi görünüyor.

Her neyse, durum bu.  John Malkovich'in sahnelere dönüşü.  Artık gerisine siz karar verin.

BITTER WHEAT İÇİN BİLET ALIN