ELEŞTİRİ: Grenfell Value Engineering, Tabernacle Tiyatrosu W11 ✭✭✭✭

Tiyatro eleştirmenimiz Libby Purves, Richard Norton Taylor'ın kaleminden çıkan ve şu an W11'deki Tabernacle Theatre'da sahnelenen, Grenfell Faciası soruşturmasını konu alan 'Grenfell - Value Engineering' oyununu inceliyor.

Thomas Wheatley, Sir Martin Moore Bick rolünde. Fotoğraf: Tristram Kenton Grenfell - Value Engineering

Tabernacle Theatre W11

4 Yıldız

BİLET AYIRTIN

Richard Norton Taylor'ın Grenfell Soruşturması'nı oyunlaştırma kararı, bu facianın yasını tutan bölge halkı için hazırlanan kâr amacı gütmeyen bir girişim olmasına rağmen, duyurulduğu andan itibaren bir dizi eleştiriye maruz kalmıştı. Oyunun yönetmen koltuğunda 'verbatim' (belgesel tiyatro) ve soruşturma dramalarının efsanevi ustası Nicolas Kent oturuyor (Tricycle'daki Guantanamo, MacPherson ve Afganistan serisi çalışmalarını hatırlayanlar olacaktır). Bazı eleştirmenler, siyahi mağdurlar üzerinden beyaz tiyatrocuların para kazanmasından endişe duyarken, diğerleri oyunun mağdur ifadelerine değil de orta sınıfa mensup ve çoğunlukla beyaz olan mühendislerin, müteahhitlerin ve yerel siyasetçilerin ifadelerine odaklanmasına şüpheyle yaklaştı. Cevap ise oldukça netti: Evet, mağdurlar son derece önemli; evet, bu zengin Londra'nın en varlıklı ilçesinde belediye kiracılarına yapılan ulusal bir skandal ve ihanet. Onların acıları ve anıları soruşturmanın ilk yılına damga vurdu, ancak bizim neden, kim ve nasıl sorularının yanıtlarını da bilmemiz gerekiyor. Hangi kararın altına, kim, ne zaman imza attı? Batı Londra'nın en lüks bölgesindeki eski bir kuleyi güzelleştirmek için neden daha pahalı ve güvenli malzemeler yerine son derece yanıcı materyaller kullanıldı? Sakinler dezavantajlı gruplardan olduğu için mi masraflardan kaçıldı veya affedilmez tasarruf hesapları yapıldı? İhbarcılar ve kiracıların haklı şikâyetleri göz mü ardı edildi? (Cevap ne yazık ki, büyük oranda evet).

Ron Cook, Richard Millett QC rolünde ve Sarah Coates. Fotoğraf: Tristram Kenton

Sir Martin Moore Bick'in (beyaz, varlıklı ve yaşlı bir yargıç olduğu için yersiz eleştirilere maruz kalsa da) atanmasının asıl sebebi, onun bu iş için en doğru kişi olmasıydı: Deneyimi tam da gemicilik ve lojistik gibi karmaşık teknik meselelere dayanıyor. Elbette merhamet gerekliydi. Ancak gelecek için ve suçluların belirlenmesi için asıl ihtiyaç duyulan; e-postaların, eğitimlerin, uzmanlıkların, estetik kaygıların ve maliyet hesaplarının adli bir titizlikle, kelime kelime kazılmasıydı. Soruşturma tam olarak bunu yaptı. İşte bu oyun da o devasa süreci süzüp, bize tüm çıplaklığıyla özetliyor.

Peki bir tiyatro yapımı neyi başarabilir? Gerçeği yüzümüze çarpabilir. Önemli beyanları kurgulayarak ana mesajı netleştirir: Kensington ve Chelsea Belediyesi'nin, kiracıların güvenliğinden ve düzgün tesislerden ziyade estetiğe önem verdiğini; mimarlık bürosunun yangın güvenliği konusunda ya uzman olmadığını ya da bununla ilgilenmediğini; Avrupa'da yanıcı ürün satmakta zorlanan bir kaplama firmasının bu malı Birleşik Krallık'ta elden çıkarmaya hevesli olduğunu ve bu konudaki düzenlemelerin ya yetersiz kaldığını ya da görmezden gelindiğini gözler önüne serer.

Ron Cook, Richard Millett QC rolünde. Fotoğraf: Tristram Kenton

Yüksek bir drama veya teatral nutuklar beklemeyin: Sahne, sade bir odadan oluşuyor; başsavcı rolünde Ron Cook ve sandalyesinde teknik nakliye konularında uzun bir kariyere sahip, sakin ve dikkatle dinleyen yargıç Sir Martin Moore-Bick rolünde Thomas Wheatley var. Oyuncular, avukatların ve tanıkların gerçek cümlelerini harfiyen kullanıyorlar. Bir sahnede, dehşete düşmüş bir yapı denetim görevlisi (Howard Ward), yapılanlara karşı durabilecek olan "son halka" olduğunu itiraf ediyor. Bir başka sahnede ise bir kadın (Polly Kemp), yangından sonra bile kritik toplantılara dair not defterlerini çöpe attığını itiraf ediyor. Oyuncular, canlandırdıkları karakterlerin gerçek görüntülerini incelemiş ve bunu abartısız, gerçekçi bir şekilde sahneye taşıyorlar. Zaman zaman ekranda Belediye, müteahhitler ve kaplama firmasındaki satış görevlisi arasındaki e-postalar beliriyor.

Tim Lewis, Bruce Sounes (Mimar) rolünde. Fotoğraf: Tristam Kenton

Ortamdaki nezaket, sükûnet ve can yakıcı sorgulama sizi içine çekiyor: Bölgedeki okullardan gelen ve oyunu pürdikkat izleyen öğrenci gruplarının arasında oturdum. Daha güvenli ama pahalı bir seçeneğin yerine kullanılan Celotex malzemesinin tedarikçilerinden gelen beyanlar, sessiz ama sarsıcı anlar yaşatıyor. Hayatta kalanları temsil eden iki avukatın güçlü ve kısa konuşmaları olsa da asıl mesele detaylarda: Kamu görevinin titizlikle yerine getirilmemesinde saklı. Bu oyun, daha iyisini yapabilecek olan bir Birleşik Krallık ve yerel yönetim hakkında çok şey söylüyor.

Grenfell Value Engineering, 13 Kasım'a kadar The Tabernacle sahnesinde. Ardından Birmingham Rep'e konuk olacak.