ELEŞTİRİ: Nell Gwynn, Globe Theatre ✭✭✭

Nell Gwynn

Globe Theatre

24/09/15

3 Yıldız

İngiliz kır evlerinin o uçsuz bucaksız galerilerinden birindeyseniz, büyük olasılıkla Lely veya Kneller'in fırçasından çıkmış Restorasyon dönemi güzellikleriyle dolu bir duvardan geçiyorsunuzdur. Kişiliklerinden ve canlılıklarından arındırılmış, Kral II. Charles'ın çapkın gözlerinin görmek istediği identikit (eşkal) versiyonlara indirgenmiş bu kadınları görmek biraz iç karartıcı bir deneyim olabilir. Ta ki aniden Nell Gwynn'in portresiyle karşılaşana kadar. Ressamlar ne kadar uğraşsa da onun şahsiyetini bastıramamışlar. Başı hafifçe yana eğik, dekoltesi kararlı bir şekilde açık, canlı ve belli ki tartışmaya hevesli; her türlü eleştiriye veya küçümsemeye onlardan daha keskin bir nükteyle karşılık vermeye hazır bir halde kalabalığın arasından sıyrılıyor.

Globe, çoğunlukla ciddi geçen 'Adalet ve Merhamet' sezonunun final oyununda, Antik Yunan terimiyle bir 'Satir oyunu' sayılabilecek bir eser sunuyor. Bu oyun, 'İyi Kral Charles’ın Altın Günleri'nin şen şakrak bir kutlamasından biraz daha fazlasını vaat ederken, Nell'in o haylaz ruhunu yeniden yakalamaya çalışıyor. Burada ciddi bir amaç da var: Nell'i, Restorasyon Komedisi'nin nüktedan ve yarı bilinçli ebesi olarak sunarak, bu türün doğuşunu ve ilk gelişimini anlatmak.

'Kemer Sıkma' politikası her anlamda rafa kalkmış durumda – hatta Kral Charles (David Sturzaker) bunun sona erdiğini açıkça ilan ettiğinde, akşamın en büyük (ve beklenen) alkışını alıyor. Görkem, günün kuralı olmuş. Globe sahnesinin şatafatlı dökümlü kumaşlar ve ipek kordonlarla süslenmiş halinden, balkon seviyesindeki kraliyet armalarıyla donatılmış locaya kadar bunu her yerde görebiliyoruz. Binnie Bowerman gözetimindeki Globe kostüm departmanı; tarlalardan fiyonklara, devasa şapkalara kadar dönemi yansıtan harika bir iş çıkarmış.

Ödüllü Jessica Swale tarafından kaleme alınan oyun, perde öncesi ve sonrası olmak üzere iki ana temayı takip ediyor. İlk yarı, Gwynn'in Covent Garden'daki bir genelevde geçen puslu çocukluğundan Drury Lane'de bir portakal satıcısı olarak tiyatronun kıyılarında çalışmaya başlamasına kadar olan yükselişini ele alıyor. Buradaki bitmek bilmeyen enerjisi, dönemin önde gelen aktörlerinden Charles Hart'ın dikkatini çekiyor ve Püriten yasağının ardından halkın nabzını yoklayan iki rakip tiyatro topluluğundan birine girmesini sağlıyor.

Gwynn ve onun gibi alt sınıftan gelip yükselen kadınların en büyük fırsatı, Charles'ın tiyatroyu sadece geri getirmekle kalmayıp, sürgün yıllarındaki Paris'te olduğu gibi kadınların sahneye çıkmasına izin vermesinden doğdu. Nell; sadece metnin ruhunu yansıtan stilize 'tavırlar' sergilemek yerine şarkı söyleyebilen, iyi hareket eden ve dans eden kadınları ön plana çıkaran, özellikle Dryden tarafından yazılan o havadar, mitolojik komedilerdeki iştahı ustalıkla kullandı.

Elbette dönemin izleyicisi, kadınları erkek kılığında dar pantolonlu rollerde görmeyi ve ardından yaşanan ufak tefek ten ifşalarını da bekliyordu. Gwynn, bu noktada (şu an başka bir yerde sergilenen Gypsy Rose Lee gibi), müşteriye neyi, ne zaman ve ne kadar vereceğini çok iyi biliyordu. Aynı stratejiyi, onu bir akşam gösteride fark eden II. Charles üzerinde de uyguladı.

Oyunun ikinci yarısı, bu stratejinin saray siyasetinin entrikaları ve hileleri arasında nasıl bir seyir izlediğini keşfetmeyi amaçlıyor. Nell sahneden çekildikten sonra ünüyle, diğer metreslerin kıskançlığıyla ve drama uğruna birleştirilmiş bir figür olan Arlington gibi siyasetçilerin oyunlarıyla nasıl başa çıkıyor? Hepsinden önemlisi, ilişkilerinin ilk heyecanı ve yeniliği geçtikten sonra Charles'ın ilgisini nasıl canlı tutmayı başarıyor? Oyun; Nell'in, kralın o nüktedan ve yapmacık maskesinin ardındaki temel yalnızlığı fark ederek ve onu sadece seksle değil, zekasıyla besleyip duygusal destek vererek birçok rakibinden daha başarılı olduğunu öne sürüyor.

Tarihin ve bu oyunun dersi, Nell'in büyük ölçüde başarılı olduğudur. Bağımsız kaynakları ve hamileri olmadan hayatta kalan tek uzun süreli metresti. Başka hiçbir sevgili, bu kadar düşük bir başlangıçtan hiyerarşide bu kadar yükseğe sıçramayı başaramadı. Bunu da esasen, unvanı kendisi için değil sadece oğulları için talep ederek kıskançlığı azaltabileceğini görerek yaptı. Hem kurnaz bir zekanın hem de gerçek bir kişisel sıcaklığın zaferiydi bu; sahnede ve hayatta kazanan bir kombinasyon.

Genel olarak ilk yarı ikincisinden daha başarılı; anlatılacak bir hikaye ve bir yükseliş grafiği var ve Swale hem kişisel hikayeyi hem de tiyatro tarihini zarif bir uyum içinde yürütüyor. Aradan sonra ise eylem zorunlu olarak daha durgunlaşıyor, sonuçları önceden belli ve önemsiz gibi görünen zorlama kavgalara ve kurgulanmış tartışmalara dayanıyor.

Ton kontrolü genel olarak iyi işliyor. Bu bir Restorasyon Komedisi taklidi değil, ancak diyaloglar keskin ve yer yer oldukça nüktedan. Nigel Hess tarafından bestelenen, yapmacık veya kaba kaçmadan dönemin tınısını yakalayan harika şarkılar da buna eşlik ediyor. Bununla birlikte, Blackadder'ın o muzip ve bilmiş dünyası bazen çok yakınımızda hissediliyor ve oyuncular zaman zaman buna hiç utanmadan eşlik ediyorlar. Seyirci buna bayıldı ve belki de bu kaçınılmazdı; zira çoğumuz için bu türdeki popüler kültür referans noktası artık o tarz işler haline geldi.

Kaba komedi tonu ve Globe sahnesinin gerektirdiği büyük ölçekli yansıtma ihtiyacı göz önüne alındığında, performanslar zorunlu olarak biraz genelleştirilmişti ama yine de oldukça etkiliydi. Yönetmen Christopher Luscombe tempoyu diri tuttu ve sahneler, yol boyunca yer alan canlı koreografilerle akıcı bir şekilde birleşti.

Başroldeki Gugu Mbatha-Raw, küstahlık ve enerjik cazibenin inandırıcı bir karışımına sahip; iyi ama çok da abartılı olmayan bir şekilde şarkı söyleyip dans ediyor. İyi huylu Hart'ın (Jay Taylor) ona diyalog okumayı öğrettiği erken sahneler, hem Restorasyon Tiyatrosu'nun nasıl işlediğini göstermek hem de seyirciyle kurulan o canlı bağın, karmaşık yorum nüanslarından çok daha önemli olduğunu anlatmak açısından çok başarılı. 'Kralın Kumpanyası' oyuncuları arasında, öfkeli ve abartılı kadın taklitçisi Edward Kynaston rolünde Greg Haiste ve 'Baldrick' tarzı rolde sahneyi defalarca çalan kostümcü Nancy öne çıkıyor. Graham Butler da biraz zayıf yazılmış bir rol olan genç John Dryden olarak elinden geleni yapıyor.

Saray tarafında, Sturzaker’ın Charles'ı hürmet ve otoritesini korumak için doğru miktarda tehlike ve mesafeyi barındırıyordu. David Rintoul, kendi siyasi ihanetlerinin peşinde koşarken etrafındaki olup bitenlere karşı 'ellibeş tonlu' bir onaylamama sergiledi. Sasha Waddell, Charles’ın iki zıt metresi olarak –zehir zemberek Castlemaine ve kibirli, alay konusu Louise de Keroualle– canlı performanslar sergiledi; Sarah Woodward ise huysuz Kraliçe Catherine ve Nell'in genelev işleten annesi Ma Gwynn rollerinde tanınmayacak kadar farklıydı. Anneika Rose ise Nell'in kız kardeşi rolüyle kritik anlarda bir vicdan ve denge unsuru oldu.

Bu oyunda, özellikle 1660'ların yeni tiyatrosunda kadınlara sunulan fırsatlara odaklanan daha ciddi anlar olsa da, bu hafif meşrep yapıdan çok derin anlam katmanları çıkarmaya çalışmanın pek bir alemi yok. Nell Gwynn’in gizemi, o dönem portrelerindeki tebessüm kadar çözülemez kalmaya devam ediyor. Ancak, Globe'daki genel olarak ciddi ve düşündürücü geçen sezona büyüleyici bir final sağlıyor ve şu aralar yaşadığımız o altın rengi sonbahar akşamlarını geçirmek için son derece eğlenceli bir yol sunuyor.

Nell Gwynn, 17 Ekim 2015 tarihine kadar Globe Theatre'da sahnelenmektedir.