RECENSIE: Amazing Grace, Nederlander Theatre ✭✭

Amazing Grace

Nederlander Theatre

11 oktober 2015

2 Sterren

Koop Tickets

Het schip wordt aangevallen. Overal gaan explosies af en de kijker voelt haast de ledematen van de romp scheuren wanneer de door kruit aangedreven moordwapens hun doel raken. Plotseling een grote explosie, dan nog een, en nog een, nog groter dan de vorige. Een ongelukkige matroos wordt de lucht in geblazen, hoog boven het dek. Dit gaat niet goed voor hem aflopen.

De belichting verandert. Geluidseffecten geven aan dat het schip zinkt. De dode zeeman raakt het water en zinkt, samen met het wrakhout van het schip, naar de bodem voor de kust van Sierra Leone. We zijn nu onder water en zien het ellendige resultaat van het gekelderde schip.

Plotseling drijft de vermeende held, verstrikt in de touwen van het want, in beeld. Bewusteloos. Duidelijk aan het verdrinken. Geen teken van leven. Hij zinkt dieper. Misschien is hij toch niet de held... Dan verschijnt plotseling van links de trouwe oude slaaf Timothy, die de held in de diepte heeft zien vallen en met spoed naar zijn voormalige meester zwemt. Hij snijdt het touw door, grijpt de ex-held vast en zwemt — nu overduidelijk de echte held van het verhaal — met zijn last naar de oppervlakte.

Het publiek wordt uitzinnig. De eerste akte eindigt — zonder dat er één noot gezongen is.

Dit is Amazing Grace, een nieuwe musical van Christopher Smith (muziek, liedteksten en script) en Arthur Giron (script), geregisseerd door Gabriel Barre en momenteel te zien in het Nederlander Theatre. Het is niet overdreven om te zeggen dat de bekende hymne met dezelfde naam verreweg het beste muziekstuk in de volledige partituur is, wat wellicht verklaart waarom de productie op 25 oktober alweer stopt.

De muziek omschrijven als matig is een eufemisme. Er zijn weinig pakkende melodieën, maar wel veel loze, lang uitgehaalde hoge noten die het publiek lijken te betoveren. Er zit geen echte samenhang in de score, geen gevoel van stuwkracht in melodie of harmonie, en er is geen serieuze poging gedaan om een muzikale taal te creëren die bij het verhaal past. Toegegeven, een paar nummers hebben zeker dynamiek, maar over het algemeen is dit geen muziek die men ooit nog hoeft te horen – althans niet in deze vorm.

Dramatisch gezien is het stuk een complete warboel. Het weet nooit precies wat het wil zijn. Het probeert een verhaallijn van een 'verloren zoon' neer te zetten, over de bekering van een erfgenaam van een slavenrijk tot een fanatiek strijder voor de vrijheid van alle slaven en het einde van deze barbaarse praktijken. Op zichzelf is dat verhaal al ruim voldoende voor een musical.

Maar de makers voegen daar nog andere verhalen aan toe die op zijn best bijkomstig zijn. Het verhaal van een begaafde sopraan en de kwaadaardige officier die haar wil bezitten en de abolitionisten wil vernietigen. Het verhaal van de bevolking van Sierra Leone en hun hebzuchtige, moordlustige despoot. Het verhaal van een domme, arrogante vader die eindelijk de bijbelse gelijkenis van de verloren zoon inziet. Hoewel aspecten van al deze verhalen belangrijk zijn voor de rode draad, wordt er te veel tijd aan besteed en te weinig aan de verdieping van de motivaties en de omslag in het leven van John Newton, het hoofdpersonage en de auteur van het lied 'Amazing Grace'.

Er wordt ook te weinig tijd besteed aan de vraag waarom Newton senior zo beledigd is door het gedrag van John. Om John een geloofwaardige transformatie van zondaar naar heilige te laten ondergaan, en hem de status van musicalheld waardig te maken, moet het verhaal duisterder en eerlijker zijn. We moeten John zijn fouten zien maken, ze zien erkennen en vervolgens zien herstellen. De productie is bijna volledig gespeend van romantiek en schuwt de lust, terwijl beide juist essentieel zouden moeten zijn. Johns falen komt voort uit zijn lust — voor macht, rijkdom, onafhankelijkheid, vrouwen; zijn verlossing komt voort uit liefde en inzicht.

Een van de resultaten van deze aanpak is dat de gruwelen van de slavenhandel en de verstrekkende gevolgen ervan worden verbloemd. Het publiek krijgt de indruk dat de slavernij simpelweg ophield en dat de hymne Amazing Grace daarvan het bewijs is.

Natuurlijk strookt dat niet met de historie of de feiten. Het is zelfs niet wat het programmaboekje vermeldt als de intentie van de makers. Slavernij bestaat vandaag de dag nog steeds; het heeft misschien een andere vorm dan kettingen om de nekken van mensen die uit hun vreedzame leven zijn weggerukt, maar het is er wel degenen. Economische slavernij, evenals fysieke slavernij, maakt deel uit van onze wereld, en het is naïef van deze musical om dat te negeren.

Had men die realiteit omarmd en gebruikt als kader voor een stuk dat onverbiddelijk was in de beoordeling van John Newtons leven, dan had dit een belangrijke musical kunnen zijn. Maar door te kiezen voor flauwheid en oppervlakkigheid, hebben de makers deze voorstelling gedoemd tot de middelmaat.

Toch is niet alles verloren moeite. Toni-Leslie James zorgt voor prachtige, gedetailleerde en rijk versierde historische kostuums die een lust voor het oog zijn. Alles is prachtig op maat gemaakt, weelderig en elegant. Zelfs het belachelijke personage van de piratendespot, prinses Peyai (Harriet D. Foy, die er het beste van maakt), komt er qua kleding niet bekaaid vanaf, en Erin Mackey's stralende Mary is constant onberispelijk gekleed. De lange pandjesjassen van de Newtons zijn prachtig en tijdens de saaiere passages is er eindeloos veel vermaak te vinden in het bestuderen van knopen, gilets en andere accessoires.

Er wordt overal effectief gebruikgemaakt van gaasdoeken, en de belichting van Ken Billington en Paul Miller brengt deze op onverwachte manieren tot leven. De finale van de eerste akte is werkelijk indrukwekkend. Het decorontwerp van Eugene Lee en Edward Pierce heeft een solide scheepsdek als basis dat goed werkt. Andere scènes worden soepel in- en uitgereden, al ontbreekt een echt gevoel van authenticiteit in de verschillende ruimtes. De weergave van Sierra Leone is matig, maar dat is zeker niet de enige zwakte in het ontwerp. Een van de scènes bevat een fabelachtige kaart van het Afrika van toen, een kaart die veel meer detail en interesse biedt dan de cruciale scène die zich ervoor afspeelt.

Hoewel de melodieën en harmonieën van het nieuwe materiaal misschien niet beklijven, zijn de orkestraties en het spel voortreffelijk. Kenny Seymour en Joseph Church produceren, samen met het 13-koppige orkest onder leiding van Aaron Jodoin, een groots, suggestief en meeslepend geluid. En wanneer de titelsong eindelijk klinkt, zorgt de combinatie van de eenvoudige grootsheid, de briljante harmonieën van de cast en de slimme arrangementen ervoor dat de musical eindigt op een zeer bevredigende noot.

Josh Young was afwezig bij de voorstelling die ik bijwoonde, en de rol van John Newton werd gespeeld door Vince Oddo, die een soort Disney-prins-uitstraling heeft en een aangename stem die hij goed weet te gebruiken. (Productiefoto's suggereren dat Young veel tijd zonder shirt doorbrengt; Oddo deed dat niet, om redenen die niets met zijn fysiek te maken kunnen hebben). Oddo deed zijn best, en wist meer te maken van het meest karakterloze personage van het stuk dan menig ander zou doen.

Erin Mackey, die fenomenaal zong en haar rol perfect doseerde, deed eveneens haar best met het nogal fletse personage dat Mary Catlett is. Ze is een buitengewoon talent dat hier volledig verspild wordt. Chuck Cooper was in topvorm als de onverstoorbaar betrouwbare, voorspelbare slaaf Thomas (echte naam Pakutch) en was bijzonder sterk in de scène waarin hij vertelde over het verlies van zijn jongere broer.

De 'schurken' van het stuk, kapitein Newton en majoor Gray, worden gespeeld zoals het script voorschrijft door Tom Hewitt en Chris Hoch: zonder enige nuance. Hun rollen zouden beter werken als Gray een echte rivaal voor John was, en als kapitein Newton meer verscheurd was door het gedrag van zijn zoon. Het is werkelijk jammer dat die kansen onbenut zijn gelaten.

De rest van het ensemble doet wat ze kunnen met het basismateriaal, maar niets kan dit slecht doordachte verhaal en deze flinterdunne personages echt laten werken. Het leunen op flauwe stereotypen over de Engelsen, de Fransen en de Afrikanen werkt averechts bij het creëren van een gevoel van echtheid en waarheid.

Op een gegeven moment hoort John de engelachtige stem van Yema, een van de meisjes uit Sierra Leone (aardig vertolkt door Rachel Ferrara). Ze lijkt tribale volksmuziek te zingen, en haar melodieën bevatten flarden van Amazing Grace zelf. Opvallend genoeg wordt daar verder nooit enige aandacht aan besteed.

Tegen het einde van het stuk merkt de Prins gevat op: "Eén ding over theater. Het publiek is wispelturig. Ze zijn het vergeten zodra ze de zaal verlaten." Of woorden van die strekking.

Deze productie van Amazing Grace bewijst dat de Prins een vooruitziende blik had.

Amazing Grace speelt tot en met 25 oktober in het Nederlander Theatre