RECENSIE: Fool For Love, Samuel J Friedman Theatre ✭✭✭✭✭

Fool For Love

Samuel J Friedman Theatre

7 oktober 2015

5 Sterren

Boek Tickets

Een hotelkamer ergens in het westen. Armoedig. De Mohave-woestijn is bijna tastbaar.

Zij ligt op het bed, onder de verfrommelde lakens die overduidelijk getuige zijn van seksueel contact. Haar haar valt over haar gezicht en verbergt haar gelaatstrekken. Hij hangt lui in een stoel, als een kernreactor vol seksuele energie in ruststand, zijn cowboyhoed schuin over zijn ogen, bruine laarzen die mannelijkheid, macht en intrige uitstralen.

De kamer wordt groezeliger naarmate je langer kijkt. Er zitten vreemde vlekken op de muren. Er slingeren lasso's of touwen rond. De belichting is even gespannen als de menselijke lichamen. Het geluid is krachtig, indringend, knarsend en explosief.

Een man, een oude man, zit in een stoel aan de rechterkant; hij maakt deel uit van de scène, of misschien ook niet, dat is niet duidelijk. Ook naarmate het stuk vordert, wordt dat niet opgehelderd. Is hij een hersenspinsel van de man? Of verbeeldt de oude man zich de actie die zich afspeelt? Of is er iets heel anders aan de hand?

Wat de waarheid ook is, het toneel zindert, pulseert en straalt een diepe zinnelijke, seksuele energie uit. Er is hier een lust in het spel die zowel meeslepend als beangstigend is. Wie zijn deze mensen en waarom zijn ze in deze kamer? En als de indringer verschijnt, wat is dan zijn plek in dit alles?

Dit is Daniel Aukins strakke, volkomen adembenemende revival van Sam Shepards toneelstuk uit 1983, Fool For Love, dat nu te zien is in het Samuel J Friedman Theatre van de Manhattan Theatre Club. Het zijn ongeveer 80 minuten van onverbiddelijke, brute en seksueel geladen theatrale urgentie.

In de kern van het stuk staan twee voormalige geliefden, Eddie en May. Nou ja, 'voormalig' is discutabel. Hoe dan ook, ze hebben seks gehad. Ze willen seks hebben. En ze zijn blijkbaar halfbroer en -zus. Het besef van hun bloedverwantheid doet niets af aan de niet aflatende kracht van hun aantrekkingskracht; hun lust verliest nooit zijn scherpe randje. Zelfs de aanwezigheid van May's huidige aanbidder, de onbeholpen maar verder doodnormale Martin, verzwakt de ijzersterke kracht van hun gevoelens niet – wat de gevolgen ook mogen zijn.

Shepard gebruikt sobere, suggestieve taal om het verhaal tot leven te wekken. Wie naar zijn woorden luistert in deze vlekkeloze productie, wordt overvallen door het besef dat Shepard eigenlijk een veel grotere status zou moeten genieten dan hij nu lijkt te hebben. Zijn ongenadige en rauwe vocabulair doet hier niet onder voor het werk van Pinter en is stukken beter dan veel waar Mamet voortdurend om geprezen wordt.

Hoewel het taalgebruik in sommige delen kortaf en explosief is, is het in andere juist lyrisch en prachtig indringend. Wanneer de man het verhaal vertelt van de nacht waarin zijn vader hem meenam over de velden om zijn lot te ontmoeten, volgt er een fantastische passage over uilen die naar beneden duiken tijdens hun jacht op voedsel. De naast elkaar geplaatste beelden van familie en het jagen zijn teder maar tegelijkertijd schokkend levendig. Je voelt de ademhaling van de jongen, bang voor de uilen, aangetrokken door het huis waar zijn vader hem mee naartoe neemt en de bewoners ervan.

Er zijn veel monologen en staccato secties. Dit kan een beproeving zijn voor een publiek – maar hier niet. Dictie, precisie en een bijtende intensiteit zorgen ervoor dat elk woord zijn plek vindt in een allesomvattende symfonie. Wanneer de vaderfiguur bijvoorbeeld eindelijk spreekt, schreeuwt of explodeert, is het resultaat adembenemend.

Terwijl de tarantella van woorden zich ontvouwt, muren worden geslagen, bedden worden gebruikt, lasso's rondgezwaaid, jachtgeweren getoond en het onuitgesprokene wordt uitgesproken, is de spanning en angst vulkanisch. De essentie van seksuele aantrekkingskracht wordt volledig blootgelegd.

Het wordt nog spannender omdat je nooit precies weet wat de waarheid is. Zijn de geliefden echt broer en zus en kan het ze niets schelen? Of is dat slechts wat hen verteld is in een ijdele poging om de twee werelden van de vader gescheiden te houden? Of overweegt de vader in zijn eigen geest de schuldige mogelijkheden van zijn eigen ongebreidelde lust? Het plot en het spel mogen dan op dit ene punt ambivalent zijn, in elk ander opzicht is het trefzeker.

Berauschend is precies het juiste woord.

Cruciaal voor de kracht van de productie is de voortreffelijke casting van de twee gedoemde geliefden, Eddie en May.

Nina Arianda als May in Fool For Love. Foto: Joan Marcus

Nina Arianda, die al sinds haar jonge jaren fan is van dit stuk, is absoluut briljant als May. Krachtig sensueel, onwaarschijnlijk aantrekkelijk, maar tegelijkertijd even onwaarschijnlijk nuchter en gewoon; Arianda levert een diep fysiologische vertolking die tot uiting komt in intens fysiek theater. Zelfs als ze schijnbaar rust of toekijkt, is Arianda's personage altijd op jacht, altijd bezig met de volgende stap.

Je ziet het niet vaak, en het is ook niet altijd nodig, dat acteurs hun hele lichaam gebruiken – van hun vingertoppen tot hun diepste vezels – om een personage te bezielen. Maar dat is wat er hier van Arianda gevraagd wordt, en ze geeft zich volledig. Haar gevoel van opgesloten wanhoop, vastberaden verzet en zwoele berusting zou een afdruk op de motelmuur kunnen branden, zo heet en krachtig is haar rauwe, allesverterende vertolking. Onvergetelijk werk.

Opmerkelijk genoeg evenaart Sam Rockwell de intensiteit van Arianda en doet er nog een schepje bovenop. Hij straalt een seksuele bezetenheid uit die overweldigend is, mengt dit met pijn en besluiteloosheid, en legt daar dan de clichés van een testosteron-gedreven cowboy overheen die op de een of andere manier volkomen fris, echt en gevaarlijk aanvoelen. De eerlijke, versmolten intimiteit die hij en Arianda creëren is verbazingwekkend – je gelooft hun seksuele aantrekkingskracht, zowel uit het verleden als in het heden, onmiddellijk.

Hij loopt als een cowboy, werpt lasso's als een cowboy, drinkt als een cowboy en raast als een cowboy, maar schreeuwt tegelijkertijd in stilte om de vrouw van wie hij gelooft dat ze zijn halfzus is en voor wie hij alles over heeft, inclusief duizenden kilometers rijden door dorre woestijnen. Rockwell is volledig getransformeerd in deze rol – briljant, gewelddadig, teder, volledig verteerd, bijna gebroken. Het is een acteerprestatie voor de geschiedenisboeken.

Sam Rockwell als Eddie in Fool For Love. Foto: Joan Marcus

Gordon Joseph Weiss is prachtig doorleefd als de mogelijk kwaadaardige oude man, de vader die op de een of andere manier de oorzaak is van de pijn die Eddie en May delen – maar natuurlijk ook van hun genot. Weiss doseert zijn norsheid perfect en voegt in precies de juiste hoeveelheden gevaar en wraakzucht toe aan de mix.

Er is ook sterk werk van Tom Pelphrey, de huidige bewonderaar van May die alleen maar met haar naar de film wil gaan, maar plotseling beseft dat hij mogelijk het duel aan moet met de woedende Eddie. Hij vertolkt het gevoel van het publiek – overrompeld worden door de relatie tussen Eddie en May – met enorm veel gemak.

Elk aspect van het ontwerp ondersteunt de uiterst specifieke visie van Aukin. Het armoedige decor van Dane Laffrey straalt de hitte van de woestijn, de kernrelatie en de herinnering uit. Het is zowel alledaags als gevaarlijk. De complexe belichting van Justin Townsend draagt ook bij aan het gevoel van hitte, terwijl het voortdurend de schaduwen benadrukt die aan de randen van het verhaal spelen en die Eddie, May en de oude man achtervolgen of motiveren. Het dreigende en explosieve geluidsontwerp van Ryan Rumery maakt de onderstromen van verlangen en de gevolgen daarvan tastbaar. De kostuums van Anita Yavich zijn eveneens feilloos en precies goed.

Dit is buitengewoon, intens erotisch theater. Niet te missen.

Tony-nominaties lijken mij een zekerheid.

Boek Tickets voor Fool For Love