RECENSIE: Mephisto - A Rhapsody, Gate Theatre London ✭✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt Samuel Gallet’s Mephisto in het Londonse Gate Theatre met Leo Bill in de hoofdrol

Leo Bill als Aymeric in Mephisto. Foto: Cameron Slater Mephisto

Gate Theatre, Londen

Vier sterren

BOEK TICKETS

Waarom zou je in 2019 een roman uit 1936 over de opkomst van het fascisme in Nazi-Duitsland bewerken voor het toneel? Wat is het nut van politiek theater, zeker wanneer het publiek meestal bestaat uit liberalen die het toch al met je eens zijn? Dit zijn enkele van de vragen die aan de orde komen in Mephisto, een provocerend nieuw stuk gebaseerd op Klaus Manns klassieker over een acteur, Hendrik Höfgen, die zijn morele bezwaren opzij zet voor macht en roem onder de nazi's. Geschreven in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog en de onthullingen over de Holocaust, is Mephisto een huiveringwekkende, donker-satirische roman die op het Europese vasteland zeer bekend is, maar minder in het VK. Geactualiseerd naar het heden door de Franse toneelschrijver Samuel Gallet, heeft het verhaal een extra dimensie gekregen door vertaler Chris Campbell en regisseur Kirsty Housley, waardoor het krachtig actueel is geworden.

Rhys Rusbatch. Foto: Cameron Slater Terwijl buiten het Gate Theatre het debat over Brexit en Extinction Rebellion woedt, verkent Mephisto wat er bereikt kan worden met politiek toneel. Net als Mann’s gewetenloze Höfgen spreekt de jonge acteur Aymeric Dupré over het opvoeren van revolutionaire agitprop, maar hij valt in zijn jacht op roem en erkenning telkens terug op de veiligheid van publiekslievelingen als Tsjechov en Shakespeare. Hij begint bij een regionaal gezelschap in het stadje Balbek en negeert de opkomst van het fascisme die zijn vrienden en collega-acteurs verontrust, verteerd door zijn verlangen naar succes in de hoofdstad. Zijn weigering om zich met politiek te bemoeien staat in schril contrast met zijn vrienden die meedoen aan protesten en campagnes – maar zijn zij niet slechts "hipster-toeristen" die zich even onderdompelen in de levens van migranten en mensen in armoede zonder hen echt te begrijpen? Aymeric’s excuus voor zijn passiviteit is: "Ik ben maar een acteur", maar hoewel hij zijn ziel dreigt te verliezen door een deal met de fascisten, heeft hij gelijk dat acteurs en theater machteloos staan tegenover populistisch demagogie?

Subika Anwar Khan. Foto: Cameron Slater

Net als de oorspronkelijke roman zit de voorstelling boordevol ideeën over populisme, theater en de rol van de kunstenaar. Ook de houding tegenover ras wordt aangepakt, waarbij de focus verder gaat dan Mann’s zorgen over antisemitisme en racisme in het algemeen bespreekt. Voortbordurend op de problematische weergave van Höfgens zwarte minnares in het boek, bevraagt het stuk de representatie van zwarte personages in film en theater, zeker in een verhaal dat is bedacht, geschreven en geregisseerd door witte mensen en wordt opgevoerd voor een overwegend wit publiek.

Anna Maria Nabirye. Foto: Cameron Slater

Het hele proces van theater maken wordt onder de loep genomen, wat wordt weerspiegeld in de overkoepelende meta-theatraliteit, inclusief het decor van Basia Bińkowska dat lijkt op een backstage-ruimte met kostuumrekken en de tafel van de toneelmeester. Als onderdeel van een sterk ensemble is Leo Bill uitstekend als Aymeric: intens, charismatisch en met een boeiende ambiguïteit over in hoeverre hij werkelijk gelooft in de liberale gevoelens die hij beweert te koesteren. Als een muzikale rhapsodie bouwt de voorstelling op naar een emotionele overpeinzing over de gruwelen van het fascisme en degenen die ermee collaboreren. Het combineert hoop op verandering met wanhoop over de cyclus van politiek en geschiedenis, die maakt dat extreemrechts populisme altijd in de coulissen op de loer ligt.

Te zien tot en met 26 oktober 2019