RECENSIE: The Tragedy of Macbeth, Almeida Theatre ✭✭✭✭✭

Onze TheatreCat Libby Purves bespreekt The Tragedy of Macbeth met Saoirse Ronan als Lady Macbeth, nu te zien in het Almeida Theatre in Londen, en omschrijft het als het Schotse stuk waar we op zaten te wachten!

James McArdle en Saoirse Ronan in The Tragedy of Macbeth. Foto: Marc Brenner The Tragedy of Macbeth Almeida Theatre, Londen

5 Sterren

BOEK TICKETS Zeg wat je wilt over sterrencastings en eigenzinnige regisseurs die aan Shakespeare morrelen, maar soms verschijnt er een meervoudig Oscar-genomineerde op het Britse toneel – tegenover een van onze eigen genomineerden – en denk je: jazeker, dit is het waard! Saoirse Ronan is een Lady Macbeth om jarenlang te onthouden: een ijzersterke maar breekbare pilaar van ambitie die voor onze ogen afbrokkelt en door het hele stuk spookt. Yael Farber, de regisseur die de Old Vic op zijn grondvesten deed schudden met The Crucible, heeft een tijdloze aanklacht tegen menselijk geweld gecreëerd die een eigen koers vaart, maar de tekst elke seconde van de drie rokerige, gespannen uren feilloos dient. Mocht je geen kaartje kunnen bemachtigen, kijk dan hieronder voor de beperkte streamingdata. Dit is bijzonder.

Saoirse Ronan in The Tragedy of Macbeth. Foto: Marc Brenner

En eerlijk gezegd is het een verademing na de laatste twee grote producties van Macbeth uit 2018 (die kleine in de Wanamaker reken ik niet mee), want zowel de versies van de RSC als de NT leden ernstig onder de ijdelheid van de regisseurs en een overvloed aan plastic babypoppen (hoewel er slechts één was waarbij een tapijtreiniger het toneel ontsierde). Ik vroeg me even af wat de bedoeling was toen Farbers versie opende met een kaal toneel, een rolstoel, een kraan aan een standpijp, een kruiwagen vol oude laarzen en een rolstoel (die van koning Duncan, hij is hier erg gammel). Maar vrees niet. Het feit dat het tijdloos en stateloos is – de kostuums variëren van kilts tot gevechtstenues en de heksen in mantelpakjes – dient de prachtige cast in hun gepassioneerde, vaak vlekkeloze vertolking van de beroemde zinnen, die muzikaal worden gemaakt door Schotse en Ierse stemmen.

Maureen Hibbert, Diane Fletcher en Valerie Lilley in The Tragedy of Macbeth. Photo: Marc Brenner

Het stuk is bovendien rijk aan subtiele, goed doordachte psychologische nuances. Zoals het moment waarop James McArdle's zenuwachtige Macbeth zijn voorheen dominante, pittige en georganiseerde vrouw nogal bruusk afpoeiert omdat hij de moord op Banquo en zijn zoon (Fleance, hier gespeeld als zeer jong) wil bevelen. Ze kijkt achterom, verbaasd maar gehoorzaam, als een vrouw die denkt: 'dit is nieuw... niets voor hem... wat is hier aan de hand?'. Tijdens de werkelijk aangrijpende momenten waarop hij in een angstige hysterie vervalt tijdens het kroningsbanket, schiet Ronan in de modus van een kille society-gastvrouw die zijn extreme tirades tegen de (angstaanjagend plotselinge) geest vergoelijkt. Met een beheerst giecheltje spoort ze de aanwezigen aan om hem te negeren. Haar weg naar beneden is ingezet, haar geweten ontwaakt onder de oppervlakte.

Saoirse Ronan en James McArdle in The Tragedy of Macbeth. Foto: Marc Brenner

In veel producties verdwijnt zij bijna tot de slaapwandelscène, maar hier, omdat het zich afspeelt in een lange droom van verschrikkingen voor hen allen, is zij zelden onzichtbaar op het diepe, altijd duistere toneel. Ze dwaalt als een schuldige geest door de moord op de kinderen van Macduff, en haar slaapwandelen en sterfbed maken deel uit van de veldslag, net zoals Banquo en de heksen altijd bij Macbeth zijn en deel uitmaken van zijn gehoornde, surrealistische en beestachtige nachtmerries. De kraan op het toneel, die constant door personages wordt gebruikt om te proberen het nieuwste bloed weg te wassen, loopt uiteindelijk over, zodat het lichaam van de lady op een gruwelijke manier roerloos in een plas water ligt. En daar, in de laatste momenten, worstelen Macduff en Macbeth met elkaar, doordrenkt van water, bloed en schuld. Emun Elliotts Macduff is formidabel, zowel in verdriet als in razernij, en hij biedt met evenveel kracht tegenwicht aan de kolkende, jagende McArdle: de mannelijke energie die vanaf dat kleine toneel van alle mannen afstraalt is overweldigend en jaagt je hartslag en angst omhoog. Toch schuilt er een subtielere betekenis in elke langgerekte streek van de cello in de partituur van Tom Lane: ook die is er altijd, bespeeld door Aoife Burke als een hofdame, toeschouwer van deze gewelddadige mannelijkheid.

Saoirse Ronan en James McArdle in The Tragedy of Macbeth. Foto: Marc Brenner

Elke aanpassing van de tekst en setting die Farber maakt is een verrijking, geen regisseurs-ijdelheid: het heeft zin om sommige regels aan de heksen te geven en goddank de altijd vermoeiende Portier met zijn flauwe grappen over drank en impotentie weg te laten. Akiya Henry's Lady Macduff zingt teder voor haar kinderen aan het banket, en later klinkt haar stem opnieuw in hoog, wild, woordeloos exotisch verdriet om de verdorven wereld. Wat betreft de sobere enscenering, waarbij de cast zich aan het begin en het einde rond een lantaarn verzamelt, vraagt de hoofdgheks (Diane Fletcher, met kille autoriteit) voor de tweede keer: "Wanneer zullen wij drieën elkaar weer ontmoeten?" En met een verschrikkelijke zekerheid antwoordt ze: "Weldra..". Farber laat ons achter met de droevige, onvermijdelijke zekerheid dat de menselijke moordzucht er altijd zal zijn, ergens aan de rand van ons begrip, half zichtbaar in de mist.

Kassa Almeida.co.uk Tot 30 oktober Laatste nieuws: Van woensdag 27 t/m zaterdag 30 oktober zal het stuk

live worden uitgezonden voor vijf voorstellingen via de website van de Almeida.