RECENSIE: The Two Worlds Of Charlie F, Richmond Theatre ✭✭✭✭

The Two Worlds of Charlie F

Richmond Theatre, nu bezig aan een Britse tournee

19 maart 2014

4 Sterren

Er zijn talloze toneelstukken geschreven over oorlog: de zin en onzin ervan, de details en het resultaat. Sommige producties slagen daar beter in dan andere; zo was Blackwatch tot voor kort hét stuk dat de identiteit van een soldaat in een elite-eenheid echt wist te doorgronden.

Nu is in het Richmond Theatre de productie van Stephen Rayne te zien: The Two Worlds of Charlie F. Dit nieuwe stuk, geschreven door Owen Sheers, is geïnspireerd op de waargebeurde ervaringen van militairen die in Afghanistan hebben gediend.

Het is geen stuk over oorlog. Het is een stuk over soldaten – de mannen en vrouwen die, om uiteenlopende redenen, tekenen voor hun land, naar het buitenland vertrekken om te vechten en vervolgens moeten leven met de herinneringen, de ervaringen en, in sommige gevallen, levensveranderend letsel.

Het is meeslepend, opmerkelijk en vol inzichten; des te meer wanneer je beseft dat meer dan de helft van de cast geen acteur is, maar teruggekeerde veteranen. Zij herbeleven hun eigen ervaringen, delen hun eigen leven en tonen hun eigen littekens om degenen die nooit in een oorlogsgebied zijn geweest te onderwijzen, te raken en te vermaken – en om te laten zien hoe het leven is als het uniform voorgoed uitgaat.

Hier vind je geen sentimentaliteit of een goedkope roep om medelijden. Integendeel. In zekere zin is de brute eerlijkheid in de vertolkingen soms moeilijk te verdragen, maar als geheel is het stuk een groots eerbetoon aan de veerkracht en humor van de menselijke geest.

Het stuk opent compromisloos: een gewonde soldaat schreeuwt het uit van pijn, verwarring en angst, ervan overtuigd dat hij door de vijand gevangen is genomen terwijl hij in werkelijkheid in een veldhospitaal ligt. De scène is gespannen, gewelddadig en ongelooflijk ontroerend, vooral wanneer we enkele maanden later overschakelen naar de soldaat tijdens zijn herstel, zijn been voorgoed verloren. Dit is de titulaire Charlie F, hier met een prachtige naturel gespeeld door Cassidy Little. Je zou nooit vermoeden dat hij geen klassiek geschoolde acteur is.

Het publiek wordt meegenomen op Charley's reis, van zijn aanmelding tot de verwerking van het nieuwe leven dat hij moet leiden na het verlies van zijn been in de strijd. Het is een confronterende tocht, maar één vol humor, moed en hoop. Er zijn ook vlagen van intense woede en afschuw, maar het voelt nergens vals en vervalt nooit in melodrama of klucht.

Het stuk bevat vele buitengewone scènes en rollen die me voor altijd bij zullen blijven.

Stewart Hill speelt majoor Thomas met precisie en een ijzige kalmte: de perfecte leider en de perfecte echtgenoot die verlangt naar zijn gezin in de verte. Dan ontdek je dat hij in het echte leven hersenletsel opliep tijdens gevechten en zijn 'executieve' functies is verloren – het vermogen om doelgericht te denken. En toch staat hij daar, met een loepzuivere en verpletterende vertolking.

Als Rifleman Leroy Jenkins is Dan Shaw, een dubbele amputé, een ware openbaring. De scène waarin hij het verlies van zijn benen beschrijft en zijn weg terug naar medische hulp is een van de krachtigste momenten die ik ooit in het theater heb gezien. Hij schittert over de hele breedte: het moment met Charley, waarop ze elkaars stompjes vergelijken, is zowel oprecht grappig als pijnlijk confronterend.

Twee van de professionele acteurs, Owen Oldroyd en Tom Colley, zorgen voor een ander ijzersterk moment wanneer Colley zich uitkleedt tot zijn 'blast shorts' (speciaal ontworpen om het kruis te beschermen) en Oldroyd methodisch en zakelijk laat zien wat voor letsel een soldaat kan verwachten na een bermbom, door de mogelijke verwondingen op Colley's lichaam te markeren. Aan het eind van de demonstratie zag Colley's lichaam eruit als een abstract schilderij vol vlekken en strepen. Colley's stille combinatie van angst en berusting, samen met de vastberadenheid van Oldroyd, maakte de scène hartverscheurend.

Ook Gareth Crabbe, Tomos Eames en Darren Swift leveren uitstekend werk en Colley maakt de hele avond indruk – zijn relaas over 'Pink Mist' was zowel huiveringwekkend als fascinerend. Door deze sterke rollen krijgt het publiek een heel helder beeld van het soldatenbestaan.

Er is ook fantastisch werk te zien van de vrouwen in de cast, die stuk voor stuk diverse rollen scherp en prachtig neerzetten. Er was geen zwakke schakel te bekennen, maar Miriam Cooper en Teri Ann Bobb-Baxter maakten op mij de meeste indruk.

Wat echt opvalt, en wat een pluim is voor de professionele acteurs, is hoe naadloos iedereen samenwerkt. Het is onmogelijk om met zekerheid te zeggen wie er echt gevochten heeft en wie een rol speelt. Vooral Oldroyd blinkt uit in het creëren van dat groepsgevoel dat essentieel is voor het slagen van dit stuk.

Het is maar al te makkelijk om het werk van soldaten aan het front voor lief te nemen, maar deze voorstelling laat duidelijk zien waarom dat misplaatst en egoïstisch is.

De regie van Rayne is trefzeker; het hele stuk is zowel ongemakkelijk als meeslepend, aangrijpend en bij vlagen zelfs vrolijk. Het sobere decorontwerp van Anthony Lamble is zeer effectief en de choreografie van Lily Phillips vult het werk perfect aan.

Jason Carr zorgt voor prachtige muziek. Eenvoudige, bijna naïeve melodieën zijn moeiteloos verweven in dit mannelijke theaterstuk en dienen om de spanning te breken, eenheid te smeden of, zoals in het medicatielied, de gruwel van de tekst te contrasteren. Maar echt beklijvend was zijn compositie over 'herbeleven', waarin de twee kernthema's van het stuk samenkomen: hoe oud-gedienden hun trauma's herbeleven en hoe zij opnieuw moeten leren leven zonder hun uniform. Magisch.

Mensen vragen me vaak waarom ik zo vaak naar het theater ga, alsof het een teken van waanzin is. Misschien is dat ook zo, maar het antwoord is simpel: omdat je af en toe een stuk als dit tegenkomt, dat de waarde, kracht en relevantie van theater bewijst en je wereldbeeld verruimt.

Nogmaals, dit is iets wat het National Theatre zou moeten presenteren. Cruciaal, urgent nieuw schrijfwerk en begaafde artiesten. De vraag die gesteld moet worden is: waarom steunt het National deze parel niet?