ELEŞTİRİ: Fanny ve Stella, Above The Stag Tiyatrosu ✭✭✭✭

Mark Ludmon, Glenn Chandler’ın kaleme aldığı ve şu anda Vauxhall’daki Above The Stag Theatre’da sahnelenen Fanny ve Stella’nın sarsıcı gerçek hikâyesini inceliyor.

Fanny ve Stella

Above the Stag Tiyatrosu, Londra

Dört yıldız

Bilet Al

Peter Ackroyd’un Londra'nın kuir tarihini anlattığı "Queer City" kitabındaki en dikkat çekici hikâyelerden biri, 1870 yılında Bow Street sulh ceza mahkemesinde kadın kıyafetleri içinde yargılanan iki genç adamın, Ernest Boulton ve William Frederick Park’ın meşhur davasıdır. Strand Theatre’da bir locada tam drag kostümleriyle boy gösterip mendillerini sallayarak alt kattaki erkeklere "şehvetli" bakışlar fırlattıkları için "doğaya aykırı suç işlemek üzere gizli ittifak kurmak ve kışkırtmakla" suçlanmışlardı. Bu, aslında her zamanki gibi Londra sokaklarında şık kadın kıyafetleriyle dolaşıp alışveriş yaptıkları ve yoldan geçenlere kur yaptıkları hareketli bir günün sonuydu. Ancak bu sefer polis ajanları tarafından takip ediliyorlardı. Avukatları tarafından sadece "tiyatral" oldukları gerekçesiyle savunulan ikili, onları toplumsal bir tehditten ziyade eğlenceli birer figür olarak gören Londralıların kalbini kazandı. İkili daha sonra Fanny ve Stella isimlerini kullanarak hikâyelerini anlattıkları gösteriler düzenlediler.

Kuir tarihinin yıllıklarındaki bu merak uyandırıcı olay (Neil McKenna’nın 2013 tarihli biyografisinde daha detaylı anlatılmıştır), yazar Glenn Chandler’a bu renkli karakterlerin hayatlarını sahneye taşıması için ilham verdi. Avukatlarının da savunduğu gibi, her ikisi de oldukça tiyatral karakterlerdi; taşra tiyatrolarında ve köy salonlarında "aktris" olarak sahne almışlardı ve bu tiyatral yapı bu keyifli şovun temelini oluşturuyor. Tıpkı gerçek Fanny ve Stella’nın deneyimlerini anlatmak için turneye çıkmaları gibi, biz de Londra’daki Bermondsey İşçi Enstitüsü’ne götürülüyoruz. Burada ikili, üç beyefendi ve kulübün endişeli müdürünün yardımıyla sarsıcı gerçek hikâyelerini anlatıyor. Oyun bizi, Ernest’in sevgi dolu annesinin oğlunun kız kıyafetleri giymesinden ve bir hizmetçi kızı taklit etmesinden gayet memnun olduğu orta sınıf çocukluk yıllarına götürüyor. Chandler, davanın mahkeme kayıtlarına girmesiyle Polari argosunda "drag" kelimesinin ilk kez resmi kayıtlara geçmesine vesile olan bu hayatın zenginliğinden, onların bitmek bilmeyen bu tutkusunu keşfetmek için faydalanmış. Ayrıca Stella’nın, Başbakan William Gladstone’un vaftiz oğlu olan Milletvekili Lord Arthur Clifton ile olan "evliliği" de dahil olmak üzere erkeklerle olan ilişkilerini de gözler önüne seriyor.

Sürekli olarak erkeksileşmeleri ve erkek kıyafetleri giymeleri yönünde baskı gören Fanny ve Stella, kuir kimliklerini kabul ettirme mücadelelerinde birer kahraman olarak ortaya çıkıyor. Chandler, 2015’teki ilk gösteriminden bu yana oyunda bazı değişiklikler yapmış olsa da, güncel toplumsal cinsiyet tartışmalarına çok derinlemesine girmekten kaçınıyor. Bunun yerine, hikâyenin kendilerini kadın olarak tanımlamaktan ziyade kadın kıyafetleri içinde yaşamaktan mutlu olan iki gey adamın hikâyesi olduğu açıkça görülüyor. 1871 yılında geçen hikâyede ikili, hayatta kalmalarının gey erkekler için eşitliğe giden yeni bir dönemin başlangıcı olacağına inanıyor (her ne kadar o zamanlar "gey" kelimesi modern anlamını kazanmamış ve "homoseksüellik" terimi henüz yeni türetilmiş olsa da). Gerçek ise, zulmün devam etmesiydi; 1885’te ahlak yasaları daha da genişletildi ve Fanny ile Stella davasından 24 yıl sonra Oscar Wilde hapis ve ağır çalışma cezasına çarptırıldı. İki adamın taş kırma ve yorucu hapishane çarklarından kaçmaya çalıştığı anlarda, bu karanlık gölge hikâyenin üzerinde kısa süreliğine beliriyor.

Trajedi tehdidine rağmen, Fanny & Stella oldukça komik; kamp mizahı ve müstehcen şakalarla dolu, Steven Dexter tarafından mükemmel bir zamanlamayla yönetilmiş bir komedi. Başrollerde Tobias Charles ve Kieran Parrott, karakterleri muazzam bir şatafat ve ustalıkla canlandırırken, Christian Andrews (Lord Arthur dahil birkaç rolde) ve bukalemun gibi sürekli aksan değiştiren kulüp müdürü Grimes rolünde Mark Pearce mükemmel komedi performansları sergiliyor. Charles Miller’ın müzikleriyle Chandler’ın şarkıları, Viktorya dönemi müzikhollerinin o muzip zekasını yansıtıyor (örneğin "Anyone Seen My Fanny?"). Müzik direktörü Aaron Clingham’ın piyanodaki modern aranjmanları ise bu atmosferi tamamlıyor. Bu şov, dönemin basınının tabiriyle "komik Herif-Hanımefendiler"in neşeli bir kutlaması niteliğinde. Belki yasaları bir gecede değiştiremediler ama Britanya’da eşcinselliğin kısmen yasallaşmasından neredeyse bir asır önce kuir hayatları haykıran öncüler oldular.

2 Haziran 2019’a kadar devam ediyor. Fotoğraflar: PBG Studios

FANNY VE STELLA İÇİN BİLET ALIN