ĐÁNH GIÁ: Vở kịch Nye, Nhà hát Quốc gia Anh ✭✭✭✭

Paul T Davies đánh giá vở kịch mới Nye của Tim Price đang được trình diễn tại Nhà hát Quốc gia (National Theatre), London.

Michael Sheen. Ảnh: Johan Persson Nye. Nhà hát Quốc gia.

Ngày 6 tháng 3 năm 2023

4 Sao

Trang web Nhà hát Quốc gia Một người đàn ông nằm chờ chết trong chính bệnh viện mà ông đã gầy dựng, cuộc đời ông hiện ra qua cơn mộng mị đầy mê sảng vì morphine. Người đàn ông đó đã cứu rỗi cuộc sống của tất cả chúng ta, một chính trị gia hiếm hoi có tầm ảnh hưởng đến sự sống và cái chết của mọi người, bởi ông chính là Aneurin ‘Nye’ Bevan, cha đẻ của Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS). Vở kịch mới của Tim Price không hẳn là hoàn hảo, nhưng lạy trời, nó quá đỗi nồng nhiệt, hừng hực sự phấn khích, niềm vui, nỗi tuyệt vọng và cả sự giận dữ, với một phong cách máu lửa hoàn toàn phù hợp với chủ đề. Vở diễn khai thác nét tính cách then chốt của Nye – sự táo bạo – và cách tiếp cận theo kiểu giấc mơ bệnh tật này hoạt động rất hiệu quả. Nó không làm mất đi tính hiện thực trong câu chuyện đời ông, mà cho phép phần dàn dựng vũ đạo tuyệt vời của Steven Hoggett và Jes Williams làm sống động một hành trình mà ngay cả khi được kể theo cách truyền thống, vẫn là một câu chuyện phi thường về sự thành công nghịch cảnh. Chẳng hạn, nó cho phép các yếu tố đời sống tại nhà thờ ở các thị trấn xứ Wales được cô đọng lại thành một tiết mục ca vũ nhạc tuyệt vời trên nền bài "Get Happy" (có thấp thoáng phong cách của The Singing Detective ở đây).

Ảnh: Johan Persson

Vở kịch được trình diễn bởi một dàn diễn viên phụ xuất sắc, và tâm điểm là màn hóa thân đầy nội lực của Michael Sheen – một sự hiện diện đủ lớn và táo bạo để lấp đầy sân khấu cũng như khán phòng đồ sộ của rạp Olivier, nhưng cũng đủ tinh tế để khắc họa hành trình từ một đứa trẻ nỗ lực vượt qua tật nói lắp, một người khám phá ra niềm vui đọc sách tại thư viện địa phương miễn phí, cho đến một người đàn ông sợ hãi trước cái chết cận kề. Kiêu ngạo và bị gán mác là kẻ gây rối, Sheen đã kết nối Nye với môi trường, con người và nguồn gốc của ông. Với niềm cảm hứng từ Hội Tương trợ Y tế tập thể, ông nhắm tới việc “Tredegar hóa” quốc gia, xây dựng dựa trên mô hình chăm sóc y tế thành công tại quê nhà. Tôi thấy tác phẩm này vô cùng nhiệt huyết, xúc động và giàu thông tin. Vở kịch cũng dành không gian cho vợ ông, Jennie Lee – một Bộ trưởng Văn hóa được yêu mến, với lòng trung thành được Sharon Small thể hiện rất đẹp. Thật đáng tiếc khi chúng ta thấy bà ít hơn trong hồi hai, nhưng như chính bà đã nói, bà là nhân vật hỗ trợ cho nhà xã hội chủ nghĩa vĩ đại nhất thành phố. Tình bạn của ông với người chiến hữu Archie (Roger Evans thủ vai rất tốt) được khắc họa tuyệt vời, cho thấy lòng trung thành chính là cốt lõi trong tính cách của Nye. Khía cạnh mộng mị cũng làm tăng thêm sức nặng cho mối quan hệ với cha ông, người đã qua đời trong đau đớn vì bệnh bụi phổi (Phổi đen, một căn bệnh đặc thù của thợ mỏ), và ở đây ông mặc bộ đồ thợ mỏ trong khi Nye ôm lấy ông. Hình ảnh ẩn dụ về người cha dẫn dắt ông đến một vỉa than dưới lòng đất tỏa sáng, đưa Nye ra khỏi bóng tối hơi bị lạm dụng, và các cảnh mở đầu của Hồi Hai cũng hơi dài dòng. Thú vị hơn nhiều là cách vở kịch hạ bệ hình tượng người hùng chiến tranh của Winston Churchill (Tony Jayawarde), biến Nye trở thành “người bị ghét thứ hai ở Anh, sau Hitler”, và việc Churchill có 21 phiếu chống lại sự ra đời của NHS nhấn mạnh rằng sự nhỏ nhen trong chính trường không phải là chuyện mới. Atlee được ban cho một chiếc bàn làm việc di chuyển như xe tăng, theo đúng nghĩa đen là điều động Nye vào vị trí, mặc dù chiếc mũ hói của Stephanie Jacob làm tôi liên tưởng đến Davros trong Doctor Who.

Ảnh: Johan Persson

Sự dàn dựng của Rufus Norris mang tính vui tươi và nhịp nhàng, kết hợp hoàn hảo với thiết kế ánh sáng kinh ngạc của Paulie Constable, tạo nên một không gian gần gũi ngay tại khu vực biểu diễn Olivier. Có người sẽ nói rằng vở kịch này chỉ dành cho những người đã có sẵn niềm tin, rằng tất cả chúng ta đều cùng một phe, và đúng là kịch bản đôi khi hơi mang tính giáo điều với nhiều phần giải trình cần được nói ra. Quá trình thành lập NHS có cảm giác hơi vội vã, các cuộc tranh luận của ông với đội ngũ bác sĩ được thể hiện qua hình ảnh trình chiếu, giống như một đoạn phim tư liệu. Nhưng tác phẩm này thực sự táo bạo và can trường, giống như chính con người Nye, và tôi không phải là người duy nhất rời rạp Olivier với đôi mắt nhòe lệ.

Là một sản phẩm hợp tác với Trung tâm Millennium Xứ Wales, tôi tin rằng vở kịch sẽ tạo nên cơn sốt tại đó (từ 18/5 đến 1/6), và sẽ là buổi chiếu trực tiếp thứ 100 của chương trình NT Live từ ngày 23/4.