RECENSIE: How To Hold Your Breath, Royal Court Theatre ✭✭✭✭

Maxine Peake en Peter Forbes in How To Hold Your Breath. Foto: Manuel Harlan How to Hold Your Breath

Royal Court Jerwood Theatre Downstairs

Vier sterren

Zinnie Harris' How to Hold Your Breath is een intrigerend toneelstuk, maar zeker niet op een negatieve manier. Met een toon die voortdurend wisselt tussen komedie en horror, word je als publiek alle kanten op gestuurd, waardoor je nooit precies weet wat er gaat gebeuren. Het verhaal draait om Dana, een academicus in bedrijfskunde die met haar zus Jasmine in Berlijn woont. Het begint met een one-night stand waarbij uit een reeks geestige dialogen blijkt dat de man die Dana heeft opgepikt haar voor een prostituee aanzag. Hij beweert dat hij alleen voor seks betaalt en ontstoken in woede wanneer zij zijn geld weigert, stormt hij de kamer uit.

Alles lijkt aanvankelijk overzichtelijk, maar zijn bewering bij het vertrek dat hij een machtige demon is, begint aan Dana te vreten. Geplaagd door een vreemde plek op haar borst, begint ze te vermoeden dat ze inderdaad wordt getergd door een duivel. Haar weigering om 45 euro aan te nemen voor de seks vindt op mysterieuze wijze een echo in incidenten waarbij ze steeds de kans krijgt om precies 45 euro te verdienen – kansen die ze koppig weigert. Wanneer ze met haar zus per trein vertrekt naar de Egyptische stad Alexandrië voor een sollicitatiegesprek, begint haar leven volledig te ontsporen, schijnbaar als slachtoffer van bovennatuurlijke krachten. Alsof dat nog niet genoeg is, duikt er steeds een bibliothecaris op in de meest onwaarschijnlijke situaties, die Dana 'hoe te'-zelfhulpboeken aanbiedt om haar door haar uitdagingen heen te loodsen.

Het stuk bevindt zich nu in het domein van de fantasie en lijkt een magische Faustiaanse fabel te worden, hoewel het nog net geworteld blijft in de realiteit. Harris stuurt het verhaal echter een andere kant op, waarbij de werkelijkheid versplintert in een reis die meer en meer weg heeft van een nachtmerrie. De maatschappij en economie storten om hen heen in, terwijl de reis van de vrouwen verandert in een wanhopige poging om als illegale immigranten de veiligheid van Afrika te bereiken.

Een rode draad in het stuk zijn de verschillende soorten transacties die de basis vormen van ons bestaan. Dana's specialisme is consumentendynamiek en de psychologie achter transacties; haar onvermogen om de relatie tussen haar en haar onenightstand te begrijpen, lijkt de katalysator voor de daaropvolgende rampen. Harris plaatst dit tegen de achtergrond van de huidige crisis binnen de EU, veroorzaakt door verkeerd ingeschatte schulden, en schetst de gevolgen van een complete instorting van de Europese economieën.

De kern van het stuk is echter Dana's persoonlijke transformatie van een rustig leven in Berlijn naar een vrouw die door haar lijden tot extreme maatregelen wordt gedreven. Ondanks de bizarre en steeds onwerkelijker wordende situaties, weet Maxine Peake het personage menselijk en geloofwaardig te houden met een rauwe halsstarrigheid in haar strijd om te overleven. Christine Bottomley levert een sterke prestatie als Dana's zus, die ze transformeert van een gevatte beste vriendin naar een gebroken vrouw. Peter Forbes zorgt als de altijd behulpzame bibliothecaris voor de nodige humor met zijn steeds absurder wordende boeken, zoals "Hoe herken je gevaar en hoe ga je ermee om" en "Hoe houd je de veranderende tijd bij".

Onder regie van Vicky Featherstone is dit een ambitieuze productie die er plezier in schept het publiek te verwarren. Het decor van Chloe Lamford, waarbij lagen worden weggestript en alles onder vreemde hoeken komt te staan, weerspiegelt de ineenstorting van Dana's leven en de Europese samenleving. De indrukwekkende scènes worden prachtig versterkt door de schaduwwerking en effecten van Paule Constables belichting. Het is een beklemmende ervaring die je doet wensen dat er buiten het theater ook een bibliothecaris zou staan met een handleiding voor de wereld.

How To Hold Your Breath is momenteel te zien in het Royal Court Theatre tot en met 21 maart 2015. Lees voor een ander perspectief ook de recensie van Stephen Collins. Mocht u de voorstelling hebben gezien, dan horen wij graag uw mening. We hebben beide recensies gepubliceerd om discussie aan te moedigen.