Vở kịch 'A Christmas Carol' tiếp tục làm nức lòng khán giả trên khắp các sân khấu tại Anh

Mark Ludmon cùng chúng ta khám phá lý do tại sao tuyệt phẩm Bài ca Giáng sinh (A Christmas Carol) của Charles Dickens lại đang làm mưa làm gió tại các nhà hát ở Anh vào năm nay.

Sally Dexter tỏa sáng trong vở A Christmas Carol - A Fairy Tale tại Wilton's

Tác phẩm Bài ca Giáng sinh của Charles Dickens đã tạo nên một cơn sốt ngay khi xuất bản vào năm 1843, đến mức chỉ trong vòng ba tháng sau đó, đã có tám phiên bản khác nhau được công diễn tại các nhà hát ở London. Suốt 176 năm qua, cuốn tiểu thuyết này cùng nhân vật lão già bủn xỉn Ebenezer Scrooge đã trở thành những biểu tượng văn hóa bất hủ. Mùa lễ hội năm nay, câu chuyện này lại một lần nữa phủ sóng các sân khấu khắp Vương quốc Anh (cùng với bản truyền hình mới do Guy Pearce thủ vai chính). Từ một phiên bản Scrooge nữ cho đến múa rối và nhạc kịch, vô vàn cách thức dàn dựng đang nỗ lực truyền tải tinh thần Giáng sinh xưa cũ, đồng thời thổi một làn gió mới cho hiện tại và cả tương lai.

Thời đại có thể đã thay đổi nhưng Scrooge vẫn luôn là hình mẫu điển hình cho những doanh nhân hám tiền, thờ ơ trước nỗi khổ của người nghèo. Đây cũng là lý do đạo diễn kiêm biên kịch Stephanie Street quyết định đưa vở "Christmas Carol - A Fairy Tale" lên sân khấu Wilton’s Music Hall tại London (từ 29/11 đến 04/01). Bà chia sẻ: “Với tôi, câu hỏi cốt lõi khi làm sân khấu, nhất là khi dựng lại những câu chuyện kinh điển, chính là: tại sao lại là câu chuyện này vào lúc này? Tôi muốn thực hiện vở diễn bởi Bài ca Giáng sinh phản ánh chân thực thế giới chúng ta đang sống: khoảng cách giàu nghèo và tỷ lệ trẻ em nghèo đói tại đất nước này đang tăng ở mức báo động, đến nỗi thật khó để tưởng tượng chúng ta sẽ vượt qua như thế nào.”

Đồng thời, câu chuyện cũng gợi mở rằng ngay cả kẻ bủn xỉn cay nghiệt nhất cũng có thể tìm lại tình yêu và lòng trắc ẩn – một thông điệp đầy cảm hứng. Street nói thêm: “Đó chính là lúc nhà hát phát huy sức mạnh khó nơi nào có được: tạo ra sự thay đổi thông qua một trải nghiệm tập thể chung. Quan trọng hơn cả, Bài ca Giáng sinh là câu chuyện về sự cứu rỗi, và ngay lúc này, tôi cảm thấy chúng ta thực sự cần sự hy vọng và lạc quan trong những câu chuyện mình kể.”

Để làm mới câu chuyện, vở diễn tại Wilton’s có một sự thay đổi lớn: vai chính thuộc về nữ diễn viên Sally Dexter. Trong bản chuyển thể này của Piers Torday, Ebenezer đã mất khi còn trẻ và người sống sót là em gái ông, Fan. Bà đã kết hôn với Jacob Marley – một kẻ cho vay nặng lãi hẹp hòi, vốn là đối tác làm ăn của Scrooge trong nguyên tác. “Năm 1843, một người phụ nữ đã có chồng và tất cả tài sản của bà ấy đều thuộc quyền sở hữu của chồng,” Street giải thích. “Vì vậy, việc bà ấy xuất hiện vào thời điểm Marley qua đời mang ý nghĩa lớn lao hơn cả việc thừa kế công việc kinh doanh của Marley – đó là sự đòi lại tên tuổi, của hồi môn và quyền tự chủ của chính mình. Đó dường như là một bối cảnh hợp lý cho bản tính tham lam của Scrooge.”

Câu chuyện của Fan cũng đồng điệu với cuộc đấu tranh cho bình đẳng giới hiện nay. Street cho biết thêm: “Phụ nữ vẫn tiếp tục bị kìm kẹp bởi những cấu trúc phụ quyền, ảnh hưởng đến cả những quyền cơ bản nhất. Trên khắp thế giới, chúng ta thấy quyền phá thai bị thắt chặt; chênh lệch lương theo giới tính vẫn phổ biến và sâu sắc; phụ nữ vẫn bị tình dục hóa quá mức trên truyền thông. Vì vậy, chúng tôi nhận thấy nhân vật Scrooge phiên bản nữ, dù là một con người của thế kỷ 19, vẫn là một ngọn hải đăng cho phụ nữ ngày nay và là một biểu tượng mạnh mẽ cho sự thay đổi.”

Rachel Izen trong vai Ebeneezer Scrooge. Ảnh: Jamie Scott Smith. Sự xuất hiện của Dexter nối tiếp bước chân của người được tin là phụ nữ đầu tiên đóng vai Scrooge trên sân khấu Anh. Rachel Izen đảm nhận vai nam trong bản kể cổ điển tại Nhà hát Bridge House ở Penge, London (từ 25/11 đến 22/12). Tuy nhiên, việc lựa chọn diễn viên ở đây ít mang tính giới tính mà thiên về việc tìm kiếm người hoàn hảo nhất cho vai diễn. Guy Retallack, đạo diễn và biên kịch vở này, nhận định: “Đàn ông đã đóng vai nữ trong các vở kịch của Shakespeare suốt nhiều thế kỷ, và vào năm 2019, đã đến lúc một tài năng như Rachel Izen nên thổi hồn vào nhân vật Ebenezer Scrooge. Tại Bridge House, chúng tôi luôn ưu tiên chọn những diễn viên thực lực nhất và tôi đã biết năng lực của Rachel từ nhiều năm qua. Cô ấy là một diễn viên có chiều sâu và kinh nghiệm dày dạn, chúng tôi tin cô ấy sẽ tỏa sáng trong vai diễn biểu tượng này.”

John O'Connor trong Bài ca Giáng sinh. Ảnh: Dik Ng. John O’Connor làm sống dậy tinh thần của chính Dickens trong chương trình lưu diễn độc diễn Bài ca Giáng sinh của European Arts Company. Vở diễn sử dụng chính kịch bản của cố nhà văn từ các buổi đọc bản rút gọn trước hơn 3.000 khán giả cách đây hơn 150 năm. Hóa thân vào hơn 20 nhân vật, O’Connor kể chuyện như đang ngồi bên bếp lửa hồng trong một thư phòng ấm cúng, kết hợp với hiệu ứng âm thanh ánh sáng hiện đại mà thời của Dickens chưa có. Chuyến lưu diễn đi qua 15 địa điểm khắp nước Anh từ 27/11 đến 23/12/2019.

Sau chuyến lưu diễn năm 2018, O’Connor tin rằng câu chuyện về Scrooge vẫn luôn được yêu mến vì nó là “chuẩn mực của Giáng sinh”, nhất là khi Dickens chính là người đã góp phần nhào nặn nên những hình ảnh đặc trưng cho mùa lễ hội ngày nay: từ những bữa tiệc gia đình đầm ấm đến lòng trắc ẩn dành cho những mảnh đời cơ cực. Ông chia sẻ: “Thông thường, phản hồi mà tôi nhận được là mọi người đến xem vì họ muốn tìm kiếm cảm giác Giáng sinh, để chạm tới những giá trị cốt lõi nhất của mùa lễ này.”

O’Connor tin rằng câu chuyện vẫn còn giữ nguyên tính thời sự khi nước Anh đang phải đối mặt với hệ lụy của gần 10 năm thắt chặt chi tiêu, từ tỷ lệ trẻ em nghèo đói đến nhu cầu về các ngân hàng thực phẩm tăng cao. “Bài ca Giáng sinh là một tác phẩm mang tính chính trị sâu sắc khi nó xuất bản và chúng ta không nên né tránh khía cạnh đó vào năm 2019. Giống như bất kỳ tác phẩm nghệ thuật vĩ đại nào, nó có khả năng thích ứng và ứng dụng vô tận.”

Patrick Ryecart trong vở Bài ca Giáng sinh tại Barn Theatre. Đối với phiên bản mới của Bài ca Giáng sinh tại Barn Theatre ở Cirencester, biên kịch Alan Pollock đã mở rộng bối cảnh cuộc đời của Scrooge để tìm hiểu điều gì đã tạo nên con người hẹp hòi mà chúng ta thấy lúc đầu. Với Patrick Ryecart thủ vai chính, vở diễn còn có phần âm nhạc và lời mới của nhạc sĩ trẻ đang lên Finn Anderson, diễn ra từ 28/11 đến 11/01/2019. Pollock chỉ ra rằng chính Bài ca Giáng sinh đã tạo nên sức hút cho những câu chuyện ma giữa mùa đông. “Ai cũng thích được sợ một chút vào đêm Giáng sinh. Ngoài việc – có thể nói là – đã khai sinh ra quan niệm hiện đại về Giáng sinh, Dickens còn khởi xướng truyền thống kể chuyện ma Giáng sinh. Những linh hồn ma quỷ trong trường hợp này nhắc nhở chúng ta rằng 'tất cả chúng ta đều là những kẻ đồng hành cùng đi tới nấm mồ'.”

Pollock tin rằng sự phổ biến của câu chuyện trên các sân khấu Anh phản ánh tính thực tế ngày càng cao đối với thời đại chúng ta. “Trong một thời gian dài, dường như Jane Austen là tiểu thuyết gia nói lên tiếng lòng của khán giả đương đại rõ nhất. Nhưng đột nhiên Dickens trở thành tâm điểm một lần nữa, bởi vì thế giới của ông về định mệnh, số phận, sự giàu sang và nghèo hèn đang hiện hữu gần gũi đến kinh ngạc.”

Bài ca Giáng sinh - Theatre Space North East. Dù có những chủ đề tăm tối, Bài ca Giáng sinh vẫn là câu chuyện phù hợp cho cả gia đình. Theatre Space North East đã trở lại với phiên bản sử dụng những con rối khổng lồ và nhạc sống đầy không khí, lưu diễn tại các “không gian độc lạ” quanh miền Bắc nước Anh từ ngày 5 đến 23/12. “Chúng tôi nghĩ câu chuyện này đã trở thành một phần của truyền thống gia đình,” nhà sản xuất Corinne Kilvington cho biết. “Nó nhắc nhở mọi người về niềm vui của mùa lễ hội, về lý do chúng ta quây quần bên nhau. Nhưng nó cũng nhắc ta biết ơn những gì mình có và hiểu rằng mọi hành động đều có hệ quả. Các nhân vật đều quen thuộc và câu chuyện lôi cuốn mọi lứa tuổi, địa vị, giúp gắn kết mọi người lại với nhau. Đáng tiếc là trong thời kỳ thắt chặt chi tiêu này, câu chuyện vẫn còn quá thực tế, vì vậy hy vọng nó sẽ là lời nhắc nhở về cách sống tử tế trong xã hội.”

Việc sử dụng những con rối tạo nên một cảm giác “siêu thực và đôi khi rợn người” cho câu chuyện ma này, đạo diễn kiêm nghệ nhân múa rối Lawrence Neale nói thêm. “Các bóng ma của chúng tôi đều được tạo ra bằng kỹ thuật múa rối, mang lại phép màu thực sự cho buổi diễn. Thêm vào đó, chúng tôi không diễn ở nhà hát mà chọn các không gian phi truyền thống tràn đầy không khí. Cách tiếp cận của chúng tôi mang tính trải nghiệm hòa nhập sâu (immersive) và chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian nghiên cứu để phát triển thế giới mà ba linh hồn và đội ngũ 'tinh linh' sinh sống. Từ tinh linh 'Quản lý' luôn làm mọi việc theo đúng quy tắc, đến 'Tinh linh Thời gian' tinh nghịch, tính cách độc đáo của họ và cách họ tương tác với Scrooge cũng như khán giả đã tạo nên một vũ trụ xung quanh văn bản kinh điển mà trước đây chưa từng có. Thật là một trải nghiệm tuyệt vời khi được cuộn mình trong chăn với một ly sô-cô-la nóng và xem câu chuyện sống dậy ngay trước mắt bạn trong một tòa lâu đài hay những gian phòng ốp gỗ tuyệt đẹp.”

Những nơi khác có diễn Bài ca Giáng sinh mùa lễ hội này

Paterson Joseph thủ vai Scrooge trong vở Bài ca Giáng sinh tại Old Vic, London. Đây là năm thứ ba phiên bản do Jack Thorne viết kịch bản được công diễn. Diễn từ 23/11 đến 18/01. Đặt vé ngay!

Bài ca Giáng sinh tại Derby Theatre. Bản chuyển thể của Neil Duffield trở lại Derby Theatre với dàn diễn viên tám người do Gareth Williams dẫn dắt trong vai Scrooge. Diễn từ 29/11 đến 04/01/2019. Đặt vé ngay!

Bài ca Giáng sinh tại Bristol Old Vic. Sau thành công rực rỡ năm ngoái, phiên bản Bài ca Giáng sinh của Tom Morris trở lại Bristol Old Vic với John Hopkins vai Scrooge. Diễn từ 28/11 đến 12/01. Đặt vé ngay!

Bài ca Giáng sinh - Theatre By The Lake Keswick. Nhà hát Theatre by the Lake tại Keswick trình diễn một phiên bản Bài ca Giáng sinh đầy sôi động, do Patrick Barlow chuyển thể (người đã tạo nên cú hit 'The 39 Steps'). Darren Lawrence thủ vai Scrooge. Diễn từ 22/11 đến 11/01. Đặt vé ngay!

Crawford Logan - Lyceum Edinburgh. Crawford Logan vào vai Scrooge trong phiên bản Scotland mới của Bài ca Giáng sinh do Tony Cownie dàn dựng tại The Lyceum, Edinburgh. Vở kịch bối cảnh tại Edinburgh, lấy cảm hứng từ việc Dickens tìm thấy cái tên Ebenezer Scroggie trên một ngôi mộ khi đến thăm thành phố này. Diễn từ 28/11 đến 04/01. Đặt vé ngay! Isobel McArthur đã viết bản chuyển thể mới cho Pitlochry Festival Theatre ở Perth và Kinross, với Colin McCredie trong vai Scrooge. Diễn từ 21/11 đến 23/12. Đặt vé ngay! Theatr Clywd tại Mold trình diễn Bài ca Giáng sinh qua bản chuyển thể của Alan Harris, với Steven Elliott thủ vai chính. Vở diễn được mô tả là một show gia đình hòa nhập với “những con phố thời Victoria sống động nơi bạn có thể gặp gỡ cư dân ở đó”. Diễn từ 13/12 đến 05/01. Đặt vé ngay!

David Burt và dàn diễn viên Bài ca Giáng sinh. Ảnh: Scott Rylander. Bản chuyển thể của Antic Disposition đã trở lại với phần nhạc và lời lấy cảm hứng từ những bài Thánh ca thời Victoria, do David Burt thủ vai Scrooge. Diễn tại khán phòng Middle Temple Hall lịch sử của London từ 21 đến 30/12. Đặt vé ngay! Jud Charlton biểu diễn vở độc diễn (One Man) Bài ca Giáng sinh do chính ông và Paulo Serra chuyển thể. Diễn tại Nhà hát The Hen & Chickens ở London từ 11 đến 21/12. Đặt vé ngay! Nam diễn viên người Mỹ Neil McGarry mang phần trình diễn độc diễn đạt giải thưởng của mình đến Tea House Theatre ở London từ 5 đến 7/12 và The Mission Theatre ở Bath từ 8 đến 10/12. Đặt vé ngay! Chapterhouse Theatre tiếp tục truyền thống lưu diễn Bài ca Giáng sinh tại các nhà hát, lâu đài và nhà thờ trên khắp Vương quốc Anh với bản chuyển thể của Laura Turner. Chuyến lưu diễn năm nay từ 16/11 đến 23/12. Đặt vé ngay! Sau các show như Sh!t-faced Shakespeare, đội ngũ Magnificent Bastard tiếp tục với Sh!t-Faced Showtime: A Pissedmas Carol. Như thường lệ, một thành viên đoàn sẽ uống say dần đều, tạo nên một bữa tiệc Giáng sinh thay thế đầy tiếng hát và hơi men. Diễn tại Leicester Square Theatre, London từ 20/11 đến 05/01. Đặt vé ngay!

Năm thứ chín liên tiếp, Hartshorn - Hook Productions mang trở lại phiên bản Bài ca Giáng sinh trải nghiệm hòa nhập (immersive), kết hợp đại tiệc từ Flavourology – chuyên gia về ẩm thực trải nghiệm. Được sáng tạo bởi biên kịch Alexander Wright và đạo diễn Tom Bellerby, với sự tham gia của Alexander Barclay vai Scrooge. Diễn tại “Scrooge’s Parlour”, 56 Davies Street, London từ 27/11 đến 05/01. Đặt vé ngay!

Tại Hope Mill Theatre ở Manchester, câu chuyện của Dickens đã truyền cảm hứng cho The Astonishing Times of Timothy Cratchit, một vở nhạc kịch kể tiếp câu chuyện về con trai của Bob Cratchit, cậu bé Tiny Tim. Với âm nhạc và lời của Andre Catrini, kịch bản bởi Allan Knee, Ryan Kopel vai Tim và Paul Greenwood vai Scrooge. Diễn từ 22/11 đến 29/12. Đặt vé ngay!