RECENSIE: Uncle Vanya, Hampstead Theatre ✭✭

Sophie Adnitt recenseert Terry Johnsons nieuwe productie van Tsjechovs Oom Wanja, nu te zien in het Hampstead Theatre.

Oom Wanja

Hampstead Theatre

10 december 2018

2 Sterren

Boek Nu Het begint allemaal veelbelovend in Terry Johnsons nieuwe bewerking (tevens regie) van Tsjechovs Oom Wanja, dat momenteel op het hoofdpodium van Hampstead speelt. Het doek gaat op voor een elegant verlicht, skeletachtig decor van een vervallen landhuis. Ontwerper Tim Shortall heeft zichzelf overtroffen met dit vergane herenhuis, waar een boom dwars doorheen groeit als een wraakactie van de natuur op de bewoners van het landgoed.

We maken kennis met Astrov, een arts, bekwaam en zeer natuurlijk gespeeld door Alec Newman, die zijn beklag doet over zijn leven bij Marina (June Watson, een hoogtepunt). De staat van ennui waarin de plattelandsbewoners hun dagen slijten, wordt direct effectief neergezet. De gebruikelijke gang van zaken wordt echter verstoord door de komst van Serebriakov (een uitstekend gedoseerde Robin Soans), een gerespecteerd professor wiens eerste vrouw eigenaar was van het landgoed, en zijn nieuwe echtgenote, de jonge en beeldschone Jelena (Abbey Lee). Serebriakov laat het hele huishouden naar zijn pijpen dansen, en Jelena heeft zowel Astrov als Serebriakovs zwager Wanja (Alan Cox) volledig in haar macht.

Dit laatste feit zorgt voor een van de meest ongemakkelijke elementen van het hele stuk: het afschuwelijke gedrag van Astrov en Wanja tegenover de door hen bewonderde Jelena. Het helpt niet dat Wanja, om eerlijk te zijn, een volstrekt weerzinwekkende man is. Omdat ik niet bekend ben met het originele stuk van Tsjechov, kan ik niet met zekerheid zeggen hoe getrouw deze bewerking is, maar Johnsons Wanja is een arrogant, pedant en zelfingenomen figuur met weinig sympathieke trekjes. Zijn gedrag tegenover Jelena, waarbij hij haar een schuldgevoel aanpraat voor gevoelens waar zij nooit om heeft gevraagd, grenst aan het roofzuchtige. Zonder voorkennis van het plot voelde ik, toen er achter de schermen een schot afging, zowaar een sprankje hoop in plaats van angst. Dit wil overigens niet zeggen dat het acteerwerk slecht is – integendeel, Alan Cox is fantastisch als de zelfbeklagende oom, die zijn lappen tekst met een gemak brengt dat suggereert dat dit Wanja's spontane gedachten zijn.

Abbey Lee als Jelena mag schitteren in een reeks prachtige jurken, maar lijkt tekortgedaan door de regie van Johnson; ze wordt te veel naar de zijlijn verbannen. In haar scènes met stiefdochter Sonja (innemend gespeeld door Alice Bailey Johnson) krijgt ze de kans om wat meer op te bloeien, maar helaas is dat van korte duur. Wat de regie betreft: iedereen lijkt er een sport van te maken om in elke beschikbare stoel (en dat zijn er veel) minstens één keer te gaan zitten.

Het kost moeite om mee te leven met deze mensen (behalve misschien met Marina en 'Waffles', een veelgeplaagde knecht die met enorme gunfactor wordt gespeeld door David Shaw-Parker), en de hele productie mist de broodnodige spanning, in die mate dat het idee dat er iets ergs zou gebeuren bijna aantrekkelijk wordt. "Er is iets mis in dit huis," verklaart Jelena meermaals, en ik kan het alleen maar met haar eens zijn. Want hemeltje, wat sleept dit stuk zich voort. Voor een voorstelling van tweeënhalf uur voelt het drie keer zo lang en zou een flinke inkorting wonderen doen. Vooral de slotscène is eindeloos, met gapende stiltes waardoor ik de neiging kreeg om te roepen dat ze nu eindelijk eens door moesten pakken. De onnodige herhaling van het feit dat er mensen zijn vertrokken wordt zo irritant, dat het plotseling begrijpelijk wordt waarom Wanja eerder in het stuk tegen iedereen snauwt dat ze hun mond moeten houden.

Het blijft een beetje een raadsel waarom dit stuk juist nu weer wordt opgevoerd, aangezien het script van Johnson weinig relevantie lijkt te hebben voor 2018, afgezien van wat toespelingen op klimaatverandering. Het observeren van de strubbelingen en drama's van de bevoorrechte klasse is een stuk minder aanlokkelijk dan het ooit geweest mag zijn. Over het geheel genomen maakt deze productie de verwachtingen niet waar. Het script is weliswaar eloquent geschreven, maar is net als Wanja veel te zelfbewust van de eigen scherpzinnigheid. Het resultaat is dat de verveling die de personages kwelt, te vaak overslaat op het publiek. Deze Wanja ziet er prachtig uit en klinkt goed – maar net als bij Jelena gaat er achter dat mooie gezichtje misschien niet heel veel schuil.

Tot 12 januari 2019

OOM WANJA TICKETS