RECENZJA: The White Factory w Marylebone Theatre ✭✭✭✭✭

Nasza wu0142asna recenzentka Libby Purves (theatreCat) ocenia spektakl Biau0142a Fabryka (The White Factory), wystawiany obecnie w Marylebone Theatre w Londynie.

Adrian Schiller. Fot. Mark Senior The White Factory

Marylebone Theatre

5 Gwiazdek

Zarezerwuj Bilety ZARAZA NIEGODZIWOu015aCI

Historia u0142u00f3dzkiego getta to czu0119u015bu0107 Zagu0142ady, na ktu00f3rej warto siu0119 skupiu0107 u2013 chou0107by dlatego, u017ce ludnou015bu0107 u017cydowska byu0142a tam przez lata wykorzystywana przy skrajnym niedou017cywieniu i morderczej pracy, zanim z tu0105 mrou017cu0105cu0105 krew w u017cyu0142ach nazistowsku0105 wydajnou015bciu0105 zostau0142a zgu0142adzona. Ta niezwyku0142a sztuka otwiera siu0119 w Bonn w 1960 roku: wu0142au015bciciel fabryki czekolady znu0119ca siu0119 nad pracownikiem. Nagle serwis informacyjny donosi, u017ce niemiecki szef zostau0142 aresztowany: Wilhelm Koppe byu0142 SS-Obergruppenfu00fchrerem odpowiedzialnym za getto w u0141odzi.

Fot. Mark Senior

u015awiatu0142o siu0119 zmienia, a w odlegu0142ym Brooklynie u017cydowski prawnik, nagle ogarniu0119ty rozpaczu0105, drapie u015bciany, otwieraju0105c przepau015bu0107 prowadzu0105cu0105 do roku 1940. To mroczny i wspaniau0142y spektakl o pamiu0119ci, sumieniu, kompromisie i korupcji, zakorzeniony w historii Holokaustu, ale doprawiony gniewnu0105, wstydliwu0105 aktualnou015bciu0105 w erze Putina. Rosyjski dramaturg Dmitri Glukhovsky oraz jego reu017cyser u2013 pomysu0142owy i prowadzu0105cy akcju0119 w przejmuju0105cym tempie Maxim Didenko u2013 to polityczni uchodu017acy trwaju0105cej wojny.

Fikcyjnym bohaterem jest Mark Quartley jako Josef Kaufman, prawnik ze zdrowu0105 pogardu0105 dla nazistowskich u017cou0142nierzy: oto czu0142owiek, ktu00f3ry nie przyszyje u017cu00f3u0142tej gwiazdy do swojej kurtki! Tyle u017ce zrobi to, i to bardzo szybko, dla samego przetrwania. Kau017cdy, kto fantazjuje o byciu nieugiu0119tym bohaterem w takich okolicznou015bciach, musi zobaczyu0107 ten moment: desperackie pru00f3by zdobycia skrawku00f3w u017cu00f3u0142tego materiau0142u na sweterki dla swoich mau0142ych synu00f3w.

Mark Quarterley i Pearl Chanda. Fot. Mark Senior

Oficer Wilhelm Koppe to postau0107 historyczna, podobnie jak Chaim Rumkowski, przeu0142ou017cony starszeu0144stwa u017cydowskiego w getcie, ktu00f3remu pogardliwy szef SS powierzyu0142 zadanie utrzymania w ryzach 200 000 u017bydu00f3w zamkniu0119tych w getcie. Adrian Schiller jest genialny jako Chaim, ktu00f3ry w tych dramatycznych okolicznou015bciach su0105dziu0142, u017ce zamieniaju0105c kau017cdy ku0105t w fabryku0119 u2013 produkuju0105cu0105 mundury i buty dla najeu017adu017acu00f3w u2013 uczyni spou0142ecznou015bu0107 u201enie zastu0105pionu0105!u201d i ju0105 uratuje. Jednak dla starszych, chorych i nieproduktywnych szybko pojawiu0142 siu0119 pociu0105g u201eprzesiedleu0144czyu201d do u015bmierci.

Eleganckie ou015bwietlenie autorstwa Alexa Musgrave'a, bu0119du0105ce szczegu00f3lnym atutem spektaklu, w pewnym momencie ukazuje z jednej strony chu0142odne kalkulacje nazistowskich eksterminatoru00f3w, a po drugiej stronie sceny zu0142ociste ciepu0142o rodziny Kaufmana (dwu00f3ch bawiu0105cych siu0119 chu0142opcu00f3w, Pearl Chanda jako u017cona opiekuju0105ca siu0119 gderliwym dziadkiem). Czasami ru0119czne kamery u2013 rzezcz zrobiona po mistrzowsku, nierozpraszaju0105ca u2013 rzucaju0105 twarze na monochromatyczne projekcje. A gdy dziadek lub pu00f3u017aniej sam Kaufman opowiadaju0105 dzieciom bau015bnie, pojawiaju0105 siu0119 wspaniau0142e animacje inspirowane u017cydowskimi legendami i wiaru0105 u2013 szczegu00f3lnie postau0107 Golema u2013 stworzone przez Olega Michaiu0142owa.

Olivia Bernstone i James Garnon. Fot. Mark Senior

Niezwyku0142a jest nie tylko inscenizacja, ale i twardy realizm: nie ma tu taniego heroizmu, zbawczego bohatera, nie ma Schindlera. Zamiast tego widzimy starego Chaima idu0105cego na kompromisy, organizuju0105cego deportacje, wreszcie wygu0142aszaju0105cego su0142ynne przemu00f3wienie, w ktu00f3rym prosi rodzicu00f3w o oddanie dzieci, gdy naziu015bci nakazuju0105 selekcju0119. u201ePrzychodzu0119 do was jak bandyta, by zabrau0107 to, co kochacie najbardziej...u201d. Bu0142agaju0105c Koppego na kolanach, udaje mu siu0119 ograniczyu0142 rozkaz tak, by dzieci powyu017cej dziesiu0105tego roku u017cycia mogu0142y zostau0107 i pracowau0107 w fabrykach, ale on sam jest juu017c nieodwracalnie zniszczony przez te u017cyciowe wybory. Co mou017ce byu0107 szokuju0105ce dla tych, ktu00f3rzy oczekuju0105 nieskazitelnych bohateru00f3w, Chaim w swoim stresie pokazany jest ru00f3wnieu017c jako osoba o drapieu017cczych sku0142onnou015bciach wobec mu0142odych kobiet. Podobnie, brutalne u0142omotanie do drzwi ru00f3wnie dobrze mou017ce oznaczau0107 u017cydowsku0105 policju0119, co nazistu00f3w. Nawet Kaufman zostaje w kou0144cu wciu0105gniu0119ty w ten mechanizm, wyu0142apuju0105c dzieci innych ludzi, by ratowau0107 wu0142asne, w niezwykle mocnej sekwencji rytmicznego pukania do drzwi.

Fot. Mark Senior

Wszyscy na kou0144cu przegrywaju0105, a gorycz budzi fakt, u017ce Koppe traci najmniej i po aresztowaniu w 1960 roku dou017cywa swych dni na wolnou015bci z powodu u201ezu0142ego stanu zdrowiau201d. Ten proces, surowo zainscenizowany na kou0144cu, ukazuje brookliu0144skiego prawnika zbrukanego grozu0105 tamtych wydarzeu0144, ktu00f3remu z satysfakcju0105 przypomina siu0119, u017ce on ru00f3wnieu017c skou0144czyu0142, wykonuju0105c rozkazy. Doskonale zainscenizowana i zagrana, jest to okrutna, moralna, bu0142yskotliwa i potrzebna sztuka na kau017cde czasy. Powinna ona na stau0142e wpisau0107 ten mau0142y, nowy i przedsiebiorczy teatr na mapu0119 Londynu.

Biau0142a Fabryka (The White Factory) w Marylebone Theatre do 4 listopada

Przeczytaj ru00f3wnieu017c: Pierwsze zdju0119cia z pru00f3b do spektaklu Biau0142a Fabryka w Marylebone Theatre