RECENSIE: Les Misérables, Queens Theatre, Londen ✭✭✭✭✭

Douglas Mayo recenseert Les Misérables, geregisseerd door Trevor Nunn en John Caird, terwijl de productie zich voorbereidt op het einde van haar fenomenale reeks in het Queen's Theatre in Londen.

Les Misérables

Queens Theatre, Londen

11 juli 2019

5 sterren

Als de musicalfanaat die ik ben, kon ik het niet laten om nog één keer afscheid te nemen van de productie van Trevor Nunn en John Caird van Les Misérables in het Queen's Theatre – dat binnenkort wordt omgedoopt tot het Sondheim Theatre.

Misschien wel de beste beslissing die Cameron Mackintosh ooit nam met betrekking tot Les Misérables, was het accepteren van Trevor Nunns voorstel om de show oorspronkelijk in het Barbican Theatre te produceren onder auspiciën van de Royal Shakespeare Company.  Met een van de beste productieteams ooit samengesteld, creëerden ze een musical gebaseerd op de roman van Victor Hugo die niet alleen de eerste critici de mond snoerde, maar ook de langstlopende musical in de geschiedenis van het West End zou worden – eerst in het Palace Theatre, daarna in het Queen's. Het veroverde Broadway met twee revivals, en dan hebben we het nog niet eens over de producties die in 52 landen over de hele wereld hebben gespeeld.

Voor de productie die vanavond sluit (zaterdag 13 juli 2019) waren kaarten deze week nauwelijks te krijgen, omdat fans massaal toestroomden voor een laatste blik. We werden niet teleurgesteld.

De schoonheid van Les Misérables, zoals Nunn en Caird die voor ogen hadden, is dat het publiek tijdens de drie uur durende voorstelling door zeventien jaar en de helft van Frankrijk wordt gevoerd terwijl Jean Valjean wordt opgejaagd door Javert. De presentatie is moeiteloos filmisch; de ongelooflijke cast en een leger aan crew achter de schermen laten het eruitzien als kinderspel, maar laat je niet misleiden! Kijk goed en je zult beseffen dat, afgezien van twee enorme constructies en een magazijn vol tafels, stoelen, bekers, flessen en een incidentele kar, je kijkt naar John Napiers versie van een 'black box'. Het publiek wordt gevraagd hun eigen verbeelding te gebruiken om het plaatje compleet te maken. Napiers barricades zijn haast personages op zich. Ik ben nog steeds onder de indruk van hoe ze bijna als in een ballet over het toneel glijden, moeiteloos draaiend en in elkaar opgaand. In combinatie met de iconische draaischijf is het een technisch hoogstandje dat ons telkens weer terug deed komen om te zien wat Napier nu weer zou doen!

Dean Chisnall als Jean Valjean. Foto: Johan Persson

Dean Chisnall neemt de rol van Jean Valjean op zich. Het is een glansprestatie, een van de beste die ik heb gezien. Chisnall is prachtig genuanceerd en vangt op elegante wijze de frustratie, woede, het geloof en het mededogen van deze bijzondere man. Het is een loodzware partij om te zingen, en het zou makkelijk zijn om de emotie te overdrijven, vooral in de proloog, maar hier blijft alles moeiteloos beheerst. Het draait hier volledig om de oprechtheid van het spel. Er is geen noodzaak voor overdreven theatraliteit en het ultieme voorbeeld hiervan is het gebed 'Bring Him Home' (Breng hem thuis); het publiek hield de adem in, de stilte was tastbaar en de vertolking van dit nummer was subliem.

Bradley Jaden vertolkt de rol van Javert, de achtervolger van Valjean. Het is een lastige rol; Javert is hier niet de simpele schurk. Hij is een man die gelooft in zwart-wit, zonder uitzonderingen, en wiens leven wordt geleid door een diep geloof. Zijn jacht op Valjean eindigt als de ultieme kwelling voor deze wetsdienaar, omdat Valjean constant Javerts verwachtingen tart. Onbewust ontrafelt Valjean de fundamentele reden van het bestaan van deze man. Jaden lijkt grotendeels te beseffen dat schreeuwen door de teksten niet nodig is om autoriteit en macht uit te stralen. De 'publieke' kant van Javert, beheerst en gereguleerd, vormt een perfect evenwicht met zijn private momenten, vooral in de aanloop naar zijn zelfmoord, waar hij getergd is en langzaam afbrokkelt. 'Stars' was een absoluut hoogtepunt.

Bradley Jaden als Javert. Foto: Johan Persson

Gelukkig vormen Chisnall en Jaden zowel vocaal als fysiek een perfecte combinatie, waardoor de dreiging, de spanning en het conflict voortdurend aanwezig zijn. 'The Confrontation' was zo spannend als ik het zelden heb gezien en absoluut opwindend in zijn lichamelijkheid. Die dreiging bleef de hele avond voelbaar, waarbij beide mannen nooit uit de bocht vlogen en de spanning op het scherp van de snede hielden.

De talloze kleuren van deze ultieme klopjacht worden ingevuld door het ensemble, dat niet alleen de kleurrijke personages uit Hugo's verhaal speelt, maar ook een overvloed aan bijrollen voor hun rekening neemt. Steven Meo en Vivien Parry waren even komisch als angstaanjagend als de beruchte Thénardiers. De hectiek van 'Master Of The House' werd met flair uitgevoerd, waarbij elke lach werd gescoord en een paar nieuwe details de boel fris hielden. Toby Miles (Marius), Elena Skye (Eponine) en Charlotte Kennedy (Cosette) gaven de 'Love Montage' – die soms te zoetsappig kan zijn – een eerlijke en energieke lading, gecombineerd met een nagenoeg perfecte zang. Samuel Edwards maakte van Enjolras een geloofwaardige revolutionair. Zijn besef dat alles verloren was, was voelbaar en zijn acrobatische val van de barricade naar zijn dood was indrukwekkend. Carley Stenson, je stal mijn hart met je prachtige interpretatie van 'I Dreamed A Dream'.

Carley Stenson als Fantine. Foto: Johan Persson

Naast de groteske seksualiteit van de 'Lovely Ladies' (goed gedaan dames), waren er opmerkelijke rollen van Sam Harrison als de sadistische dandy Bamatabois, Adam Bayjou als de fabrieksopzichter en James Hume als de bisschop van Digne.

Antony Hansen, Barnaby Hughes, Ciaran Joyce, James Nicholson, Ben Tyler, Joe Vetch, Raymond Walsh en Andrew York waren briljant als de bende van Thénardier en als de studenten. Ik was bijzonder geraakt door de Grantaire van Raymond Walsh, die een moment van fysieke emotie toonde naar Samuel Edwards tijdens 'Drink With Me'. Een eerlijker gebaar van emotie of een oprechter antwoord op die ontlading had je je niet kunnen wensen.

Vivien Parry en Steven Meo als de Thénardiers. Foto: Johan Persson

Het sublieme geluidsontwerp van Mick Potter, waardoor elk woord kristalhelder klonk, liet me ook de wijzigingen in de orchestraties van Christopher Jahnke, Stephen Metcalfe en Stephen Brooker opmerken. Enkele van de synthetische geluiden die deel uitmaakten van het muzikale DNA van Les Misérables zijn verdwenen. De oorspronkelijke bedoelingen van John Cameron zijn grotendeels bewaard gebleven, maar ik merkte dat sommige begeleidingen wat bloemrijker leken dan voorheen, wat even wennen was.

Het geweldige orkest onder leiding van Steve Moss was de hele avond in topvorm. De partituur sprankelde, en in een musical beschouw ik deze muzikanten echt als onderdeel van de cast; zij leverden een prestatie die net zo genuanceerd was als die van de acteurs op het toneel.

Wat volgt er nu? We betreden onbekend terrein. De huidige productie van Les Misérables veroverde de wereld en inspireerde een hele generatie theaterbezoekers en theatermakers. De Londense productie was de laatst overgebleven versie van de oorspronkelijke enscenering, de productie die de show drie decennia lang draaiende hield. Op Broadway werd de nieuwe productie gepresenteerd tijdens de laatste revival, en voor zover ik weet is er nooit eerder zo'n drastische verandering van een productie midden in een reeks doorgevoerd. Ik begrijp eerlijk gezegd niet waarom deze verandering nodig werd geacht. De productie is nog even vitaal als altijd en trekt nog steeds uitzonderlijke aantallen bezoekers. Deze productie is als een klassieke Rolls Royce: vakmanschap van de bovenste plank, klassieke techniek en een betrouwbaar merk. Laten we hopen dat deze klassieker niet wordt vervangen door een goedkoper, flitsender model dat de tand des tijds misschien niet doorstaat of Les Misérables niet naar haar 50ste verjaardag brengt.

Tot slot een bedankje aan alle acteurs, crew, zaalpersoneel, muzikanten en de directie die deze productie met zoveel liefde in stand hebben gehouden. Zoveel mensen zijn door de jaren heen bij deze productie betrokken geweest, niet alleen hier maar over de hele wereld. Tegen hen allen zeg ik: dank jullie wel.

BOEK TICKETS VOOR DE NIEUWE PRODUCTIE VAN LES MISÉRABLES