RECENSIE: Midnight, Union Theatre ✭✭

Julian Eaves recenseert Midnight, gepresenteerd door Debunk Theatre in het Union Theatre, Londen.

Midnight Union Theatre,

12 september 2018

Twee sterren

BOEK NU

Dit is een fascinerend nieuw initiatief dat we alleen maar kunnen toejuichen: Debunk Theatre slaat bruggen tussen de Britse theaterwereld en hun basis in Centraal-Azië en Oost-Europa.  Dat noem ik pas echt grensverleggend!  Hier presenteren ze een Azerbeidzjaans verhaal (van de hedendaagse auteur Elchin, die zelf bij de première aanwezig was) over de dagelijkse angst en afschuw tijdens de Grote Zuivering onder Stalin, toen de beruchte ‘klop op de deur’ van de geheime politie altijd rond middernacht kwam. De zaken worden nog gecompliceerder omdat deze specifieke middernacht toevallig op oudejaarsavond valt, het moment waarop iedereen met hoop en optimisme naar het nieuwe jaar zou moeten uitkijken.

In zekere zin zijn de Man — met verve gespeeld door Colin Burnicle — en zijn Vrouw (een koelere en meer weemoedige Norma Butikofer), een van de weinige winnaars in deze verschrikkelijke wereld. Hij beweert zelfs dat hij inmiddels ‘boven elke verdenking’ staat, waardoor hij vrijuit de spot kan drijven met het regime, terwijl hij stevig drinkt en opschept over zijn geluk.  Ze gaan gekleed in nieuwe kleren en bewonen een zeer comfortabel, burgerlijk appartement (kostuum- en decorontwerp door Elliott Squire).  Samen met hen staan er nog vier acteur-muzikanten op het toneel in sjofele uniformen; zij lijken de schimmige resten van mensen die zijn opgeofferd aan de Terreur van valse beschuldigingen, arrestaties, martelingen, schijnprocessen en executies.

In hun broze, nerveuze wereld klinkt — hoe kan het ook anders — hun eigen klop op de deur van Leon Scott, een soort ‘An NKVD Inspector Calls’. Hij zet hun geluk abrupt en nogal mechanisch om in hun eigen persoonlijke versie van de hel; sterker nog, hij claimt zelfs de Heer van de Onderwereld zelf te zijn.  Een druk bezet man dus.  Om het er nog eens extra in te wrijven, lijkt hun klok een paar minuten voor middernacht stil te staan. We blijven hangen in de tijd, terwijl de duivel probeert zijn ‘quota’ te halen voordat het spookuur aanbreekt (‘En als ik het niet kan, wie dan wel?’ grapt hij).

Even voorspelbaar is dat hij het koppel niet als duo zal meenemen, maar hen tegen elkaar wil uitspelen.  En wat blijkt? We ontdekken dat ze elkaar allebei fanatiek hebben aangegeven bij zijn handlangers.  Tot zover is het allemaal even strak als deprimerend.  Het script van Timothy Knapman lijkt vrij nauwgezet het oorspronkelijke toneelstuk ‘Citizens of Hell’ te volgen. Het is een statige, introverte aangelegenheid met lange gesprekken over gebeurtenissen die voorafgingen aan het drama.  Het koppel ondergaat een tijdje het getreiter van hun ongewenste bezoeker en besluit dan onbezonnen de rollen om te draaien, met volstrekt voorspelbare gevolgen.

Knapman en zijn componist en mede-tekstschrijver Laurence Mark Wythe proberen de boel op te vrolijken met enkele slim geschreven liedjes — de opener ‘The Future Came A-Knocking’ is veelbelovend — maar daar beginnen de problemen bij dit ‘toneelstuk met muziek’ pas echt.  De partituur is beurtelings zonnig of sentimenteel, maar altijd uiterst toegankelijk en braaf: de muziek is even eenvoudig geschreven als het script, met bepaalde favoriete akkoorden die keer op keer terugkomen zonder echt ergens heen te gaan — net als het circulaire en bijna hermetisch gesloten script.  Het toeval wil dat deze schrijvers veelvuldig werken voor gezelschappen als het National Youth Music Theatre, net zoals regisseur Kate Golledge soortgelijke werken heeft geregisseerd, en de voorstelling klinkt dan ook heel erg als hun typische product.  Hoe meer je ervan hoort, hoe verder je verwijderd raakt van het bescheiden, kleinschalige drama dat de kern zou moeten vormen.

Wie van dit genre houdt, zal echter ongetwijfeld warm kunnen lopen voor deze vreemde hybride.  Toch zul je zeker vraagtekens plaatsen bij sommige keuzes in de enscenering, zoals ik ervan overtuigd ben dat het creatieve team dat zelf ook doet.  Er is al niet veel ruimte in het Union Theatre, maar er blijft nog minder over — vooral voor de strakke choreografie van Chris Cuming — wanneer de actie wordt samengeperst op een krap podium dat dienstdoet als de woonkamer.  En wat voor een woonkamer: zo naturalistisch volgepropt in een stuk dat herhaaldelijk hunkert naar een expressionistische stijl, maar dat tegelijkertijd wordt omlijst door kozijnen van lichtjes.  Het is vlees noch vis, wat niet helpt om de toeschouwer bij het verhaal te betrekken.  Maar als men streeft naar Brechtiaanse vervreemding, waarom is de muziek dan zo nadrukkelijk emotioneel, met nummers die lijken te zijn weggelopen uit een onbekende Andrew Lloyd Webber-musical en andere die doen denken aan Sondheim, Kander en Ebb?  Pastiche voert hier de boventoon.  Moeten we dit alles als ‘nep’ beschouwen? Is het echt allemaal opzettelijk? Het is moeilijk te zeggen.

Dit pakt uiteindelijk onrechtvaardig uit voor de acteurs, die de taak hebben om chocola te maken van een productie, script en partituur die simpelweg niet kloppen.  Van hen kan niet worden verwacht dat ze de interne tegenstrijdigheden wegtoveren.  De rest van het ensemble — Melania Maggiore, Tilly-Mae Millbrook, Ashley Daniels, Luke Thornton en vooral de ijzingwekkende Leon Scott — geeft alles wat ze hebben: ze bespelen hun instrumenten prachtig uit het hoofd, ze zingen goed, dansen en acteren met overgave.  Fridthjofur Thorsteinsson zorgt voor sfeervolle belichting en Harry Haden-Brown houdt de muzikale leiding stevig in handen; hij weet ons bijna te overtuigen dat de partituur meer kwaliteit heeft dan werkelijk het geval is.  Wanneer het castlid bij zeldzame gelegenheden mag ontsnappen aan de eindeloze cirkel van ‘vertellen in plaats van laten zien’, ontstaat er echt contact met het publiek, vooral in de scherpere en dynamischere tweede helft.

Golledge heeft zelf verklaard dat de taak van een regisseur is om de zwaktes van een tekst te camoufleren voor het publiek.  In dit geval heb ik het gevoel dat zij — wellicht onbedoeld, door te streven naar verschillende interpretatielagen van haar team — juist de aandacht heeft gevestigd op alle pijnpunten van deze vreemde productie.  Het is een dapper experiment, maar het valt nog niet echt samen.  In ieder geval nu nog niet.

BOEK NU TICKETS VOOR MIDNIGHT IN HET UNION THEATRE

Foto's: Lidia Crisafulli