RECENSIE: Nora: A Doll's House, Young Vic ✭✭✭✭✭

Paul T Davies recenseert Nora: A Doll's House, een herwerking van het klassieke toneelstuk door Stef Smith, nu te zien in de Young Vic

Anna Russell Martin, Amaka Okafor en Natalie Klamar. Foto: Marc Brenner NORA: A Doll’s House.

Young Vic.

11 februari 2020

5 Sterren

Boek Tickets

Ibsen en Tsjechov blijven strijden om de Londense podia, en met de komst van Jamie Lloyds productie van A Doll's House nog in het verschiet, wordt het publiek nu getrakteerd op deze radicale, verbluffende bewerking van Stef Smith. Hoewel de integriteit van Ibsens structuur en thema's behouden blijft, heeft Smith drie tijdlijnen gecreëerd die elk een cruciaal moment voor de vrouw markeren: 1918, het jaar waarin vrouwen stemrecht kregen; 1968, het jaar waarin de anticonceptiepil gemeengoed werd en abortus werd gelegaliseerd; en 2018, in het kielzog van de #MeToo-beweging. Er zijn drie Nora's, elk decennia of zelfs een eeuw van elkaar gescheiden, evenals drie Christines, drie Thomassen (Torvald), enzovoort. Toch is Smiths schrijfstijl glashelder en doet het ensemble volledig recht aan een script dat zindert van relevantie en kracht — wat is er voor vrouwen veranderd en wat is pijnlijk hetzelfde gebleven?

Luke Norris, Natalie Klamar, Anna Russell Martin en Amaka Okafor. Foto: Marc Brenner

Anna Russell-Martin is een sterke, moderne Nora die haar man durft tegen te spreken, maar uiteindelijk gevangen zit in haar loyaliteit naar hem toe na zijn (mentale) inzinking. Natalie Klamar is een uitstekende Nora 2 uit de 'Swinging Sixties', misschien wel het personage dat het dichtst bij het stereotype van het leeghoofdige, 'vrolijke blondje' uit die tijd staat, die humor gebruikt om iedereen tevreden te houden. Amaka Okafor blijft als Nora uit 1918 het dichtst bij het origineel van Ibsen, dolgelukkig nadat ze voor de allereerste keer in de geschiedenis haar stem heeft mogen uitbrengen. Luke Norris is fantastisch in zijn vertolking van Thomas in de drie tijdperken; hij schakelt moeiteloos tussen de beschadigde, vloekende man van nu, de echtgenoot uit de jaren zestig die niet begrijpt hoe de moderne maatschappij van hem wegglijdt, en de stijve Engelsman uit 1918, getraumatiseerd door de oorlog en onmachtig om te begrijpen waarom zijn vrouw niet gelukkig kan zijn in hun perfecte thuis. Mark Arends is de perfecte Nathan, die Nora bedreigt met chantage terwijl hij zijn eigen pijn verbergt en een nieuw leven opbouwt met Christine. Zephryn Taitte is een prachtige Daniel gedurende alle tijdsprongen, een ware vriend voor Nora terwijl hij zijn eigen sterfelijkheid onder ogen ziet. Smith geeft niet alleen een eigen draai aan de feministische invalshoek van Ibsen, ze laat ook zien hoe het patriarchaat, mannelijkheid en het kapitalisme mannen verstikken en vernietigen.

Anna Russell Martin, Amaka Okafor en Luke Norris. Foto: Marc Brenner

Regisseur Elizabeth Freestone heeft voortreffelijk met de cast gewerkt om te experimenteren en te verdiepen, wat naadloos overgaat in de uitstekende choreografie van EJ Boyle.  Het lichtontwerp van Lee Curran danst samen met het geluidsontwerp van Michael John McCarthy, die sfeervolle muziek componeerde maar ook precies weet wanneer stilte het krachtigst is.  Smiths vondsten zijn uiterst scherp — Nora's geheim (het vervalsen van haar vaders handtekening om het ouderlijk huis te redden tijdens de ziekte van haar man) is een lening in 1918, een creditcardschuld (toentertijd een nieuw fenomeen in het VK) in 1968, en een flitskrediet in 2018. Hierdoor hoeft ze haar boodschap nooit te forceren. Ze is diep in de wereld van Ibsen gedoken en heeft rimpelingen van vindingrijkheid en emotie gecreëerd; een woordkunstenaar op het toppunt van haar kunnen. Ga dit zien: een klassiek toneelstuk, opnieuw uitgevonden voor onze tijd, met het diepste respect voor het origineel uit een ander tijdperk.