RECENZJA: Nora: A Doll's House, Young Vic ✭✭✭✭✭

Paul T Davies ocenia Nora: A Doll's House – nową odsłonę klasyki autorstwa Stef Smith, wystawianą obecnie w Young Vic

Anna Russell Martin, Amaka Okafor i Natalie Klamar. Fot: Marc Brenner NORA: A Doll’s House.

Young Vic.

11 lutego 2020

5 gwiazdek

Kup bilety

Ibsen i Czechow nieustannie rywalizują o miano królów londyńskich scen, a podczas gdy wciąż czekamy na inscenizację „Domu Lalki” w reżyserii Jamiego Lloyda, widzowie mają okazję podziwiać radykalną i olśniewającą adaptację autorstwa Stef Smith. Choć struktura i motywy Ibsena pozostają nienaruszone, Smith stworzyła trzy płaszczyzny czasowe, z których każda stanowi kamień milowy dla kobiet: rok 1918, kiedy to zyskały prawo głosu; 1968, czas upowszechnienia pigułki antykoncepcyjnej i legalizacji aborcji; oraz 2018 pod znakiem ruchu #MeToo. Na scenie widzimy trzy postaci Nory, trzy Krystyny i trzech Thomasów (Torvaldów), których dzielą dekady, a nawet wiek. Tekst Smith jest jednak klarowny, a zespół aktorski brawurowo oddaje sprawiedliwość scenariuszowi, który aż tętni od aktualności. Co tak naprawdę zmieniło się w życiu kobiet, a co pozostało bez zmian?

Luke Norris, Natalie Klamar, Anna Russell Martin i Amaka Okafor. Fot: Marc Brenner

Anna Russell-Martin to silna, nowoczesna Nora, potrafiąca postawić się mężowi, choć ostatecznie uwięziona przez lojalność wobec niego po jego chorobie psychicznej. Natalie Klamar jest wyśmienita jako Nora 2 z czasów „Swinging Sixties” – to postać najbliższa stereotypowi „roztrzepanej blondynki” tamtej epoki, próbująca zadowolić wszystkich humorem. Amaka Okafor, jako Nora z 1918 roku, najbardziej przypomina oryginał Ibsena, radosna po pierwszym w życiu oddaniu głosu w wyborach. Luke Norris wybitnie kreuje postać Thomasa w trzech epokach – płynnie przechodzi od współczesnego, poturbowanego życiem i klnącego faceta, przez męża z lat 60., który nie rozumie świata uciekającego mu spod nóg, aż po sztywnego Anglika z 1918 roku, dotkniętego traumą wojenną i nierozumiejącego, dlaczego żona nie potrafi odnaleźć szczęścia w ich idealnym domu. Mark Arends jako Nathan jest doskonały – balansuje między szantażem a skrywanym bólem, budując nowe życie z Krystyną. Z kolei Zephryn Taitte jako Daniel jest w każdej epoce prawdziwym przyjacielem Nory, mierzącym się z własną śmiertelnością. Smith nie tylko rozwija feministyczne wątki Ibsena, ale też pokazuje, jak patriarchat, toksyczna męskość i kapitalizm niszczą samych mężczyzn.

Anna Russell Martin, Amaka Okafor i Luke Norris. Fot: Marc Brenner

Reżyserka Elizabeth Freestone wykonała wraz z zespołem fantastyczną pracę warsztatową, co idealnie współgra z doskonałą reżyserią ruchu EJ Boyle’a. Reżyseria światła autorstwa Lee Currana współbrzmi z udźwiękowieniem Michaela Johna McCarthy'ego, który skomponował nastrojową muzykę, ale doskonale wyczuwa też momenty, w których najważniejsza jest cisza. Zabieg Smith jest niezwykle błyskotliwy: tajemnica Nory (sfałszowanie podpisu ojca, by zdobyć środki na ratowanie domu) w 1918 roku jest pożyczką, w 1968 kartą kredytową (wówczas nowością w UK), a w 2018 „chwilówką”. Dzięki temu autorka nie musi niczego dopowiadać. Smith zanurzyła się w twórczości Ibsena, tworząc dzieło pełne inwencji i emocji – to pokaz kunsztu literackiego najwyższej próby. Koniecznie zobaczcie ten klasyk wymyślony na nowo dla naszych czasów, będący jednocześnie pięknym hołdem dla oryginału.