RECENSIE: Speed-The-Plow, Playhouse Theatre ✭✭

Foto: Simon Annand Speed-The-Plow

Playhouse Theatre

22 oktober 2014

2 sterren

Volgens de musical Sweet Charity is het ritme van het leven iets krachtigs. Volgens bewonderaars van David Mamet is het ritme van zijn dialogen iets krachtigs. En eerlijk is eerlijk, zijn stukken zitten vol ritme; zinnen hebben specifieke vormen; fragmenten worden herhaald en die herhaling heeft een structuur; zelfs pauzes en ademhalingen zijn vaak ritmisch. En uit dat rijm ontstaat een soort logica, een begrip van plaats, tijd, macht en personage. Helderheid.

Dat is tenminste de theorie.

Ik heb Speed-the-Plow nooit een bijzonder meeslepend, prikkelend of baanbrekend stuk gevonden; sterker nog, door het totale gebrek aan theatraliteit lijkt het meer geschikt als onderwerp voor een korte film dan voor een toneeldrama. Niets in de weinig opmerkelijke heropvoering door Lindsay Posner, die nu in het Playhouse Theatre te zien is, brengt daar verandering in.

Het is zelfs de vraag waarom dit stuk überhaupt weer uit de kast is getrokken, zeker nadat het Old Vic onlangs nog een succesvolle heropvoering bracht met Kevin Spacey en Jeff Goldblum. Wat is er zo boeiend aan dit goedkope, misogyne drama dat het met een frequentie wordt gespeeld die normaal gesproken is voorbehouden aan klassiekers als Hay Fever, Blithe Spirit of Streetcar Named Desire?

Het is niet alsof het onderwerp eindeloos fascineert.

Twee oude vrienden uit de filmwereld ontmoeten elkaar in het kantoor van de één, die net is gepromoveerd naar een machtspositie. De 'Machteloze' heeft een pitch voor een gegarandeerde blockbuster waar een grote ster interesse in heeft. De 'Machtige' stemt ermee in om het aan de grote baas voor te leggen en de miljoenen en de eer te delen. Omdat het mannen zijn, sluiten ze een weddenschap af over de vraag of de Machtige de vrouw kan verleiden die zijn tijdelijke secretaresse is.

De Machtige lokt de vrouw naar zijn appartement met een boek dat hij haar te lezen geeft – een boek waar de grote baas een rapport over wil uit beleefdheid. Zij is weg van het boek en ziet er dingen in die de mannen nooit zouden zien; het gaat over waardige, belangrijke thema's. Ze overtuigt de Machtige om groen licht te geven voor een film over het boek, waarna ze de deal bezegelen met seks. (Inderdaad, David Mamet is geen vrouw of feminist).

De volgende dag verplettert de Machtige de dromen van de Machteloze door te weigeren groen licht te geven voor zijn blockbuster. (Er wordt nooit uitgelegd waarom beide films niet tegelijkertijd gemaakt kunnen worden, maar dat is een ander verhaal...) De Machteloze slaat de Machtige in zijn gezicht om hem 'tot rede te brengen' en vernedert de vrouw door haar te laten toegeven dat ze nooit het bed met de Machtige had gedeeld als hij het niet met haar eens was geweest over de waarde van het boek. Dit besef (dat overigens overduidelijk was) doet de Machtige terugkeren naar het oorspronkelijke plan voor de kaskraker. De vrouw wordt aan haar lot overgelaten en de twee mannen dromen verder over hun miljoenen.

Het is niet bijzonder grappig, althans niet in deze productie, en zelfs in komischere uitvoeringen blijft het idee dat dit werk een messcherpe satire is, raadselachtig. Geprivilegieerde, witte mannen in machtposities in Hollywood deals zien sluiten en elkaar zien verraden, terwijl ze het leven van een vrouw verwoesten op weg naar bakken met geld, voelt eerder realistisch dan satirisch. Ja, het idee van het boekverslag uit beleefdheid is satirisch, maar ook nogal voor de hand liggend en verre van onthullend.

Dus, niet het plot, niet de satire – waarom dan deze revival?

De ster.

In dit geval is dat Lindsay Lohan, en zij is met afstand het beste aan deze productie. Ze heeft een ongedwongen, natuurlijke stijl, een interessante schorre stem en is over het algemeen prima opgewassen tegen haar rol. Er was een moment deze avond waarop ze haar tekst kwijt was, de slappe lach kreeg, haar gezicht achter haar boek verborg en zich vervolgens herpakte. (Maar goed, haar tegenspelers struikelden ook over hun tekst of handelingen.) Verder wist ze het personage, ondanks de inherente beperkingen, geloofwaardigheid te geven.

Dat kan helaas niet gezegd worden van haar tegenspelers, Richard Schiff en Nigel Lindsay. Beiden zijn faliekant en totaal verkeerd gecast. Schiff, een uitstekend acteur, kijkt beschaamd en (terecht) ontzet dat hij deel uitmaakt van deze productie; hij doet nauwelijks meer dan op de automatische piloot spelen. Zijn asgrauwe blik van berouw tijdens het slotapplaus spreekt boekdelen.

In contrast hiermee lijkt Lindsay (Nigel, niet Lohan) alles te geven, maar zijn best doen is bij lange na niet genoeg. Er is zoveel uiterlijk vertoon en agressief machogedrag dat het bijna ongemakkelijk is om naar te kijken. Het is zeker vermoeiend om naar hem te luisteren, en totaal ongeloofwaardig.

De derde 'Lindsay' in dit verhaal is regisseur Posner. Zijn werk is hier, eerlijk gezegd, lachwekkend zwak. De productie mist kracht, energie, ritme en visie; uiteindelijk mist het een doel. De 'schokkende' klap en de daaropvolgende stroom nepbloed zijn ongeveer even effectief (en geloofwaardig) als een pleister bij een openhartoperatie. Dat geldt ook voor de chemie tussen Schiff en Lindsay (eigenlijk tussen iedereen). Alles aan de productie oogt goedkoop; er is geen enkel spoor van de weelde die het decor zou moeten vormen.

Er komt in het derde bedrijf altijd een moment waarop je hoopt dat de deur openvliegt, of de telefoon gaat, en de vrouw onthult dat de grote baas haar idee voor de verfilming van het boek heeft goedgekeurd. Maar helaas, dit is een stuk van Mamet en hij ziet vrouwen blijkbaar alleen als objecten voor seks of vernedering.

Het is een raadsel waarom Lindsay Lohan dit stuk heeft gekozen voor haar wereldwijde toneeldebuut. Misschien wist ze dat ze het beste onderdeel van de show zou zijn? Dat lijkt de enige rationele verklaring. Zeker omdat ze daarin gelijk kreeg.

Het is onvermijdelijk dat het West End regelmatig producties zal zien die rond filmsterren zijn gebouwd in de hoop op een kassucces. Ze zijn niet altijd zo volkomen misplaatst als deze productie. Maar dat ligt niet aan de filmster – dat ligt aan de producenten zelf en hun gebrek aan respect voor zowel het theatervak als het publiek. Toch valt niet te ontkennen dat de naam en het gezicht van 'La Lohan' op de posters nieuw publiek naar het theater heeft getrokken. Dat is positief. Of zij ooit nog terugkeren naar het theater na het zien van deze voorstelling, is echter een heel andere vraag.