RECENSIE: The Cardinal, Southwark Playhouse ✭✭✭

Stephen Boxer en Natalie Simpson in The Cardinal. The Cardinal

Southwark Playhouse,

vrijdag 28 april 2017

3 sterren

Boek Nu

In deze laatste, weemoedige jaren van het koninkrijk lijkt er een heropleving te zijn van de publieke belangstelling voor de sombere, bloederige, cynische en pessimistische drama's uit de Jacobijnse en Carolijnse periodes. Het hedendaagse publiek stroomt massaal naar Webster, Ford en hun tijdgenoten, en smult van hun genadeloze portretten van amorele personages die gevangen zitten in hopeloos egoïstische relaties van wederzijdse vernietiging. Denk daarvan wat u wilt. Maar mocht u bang zijn dat theaterdirecties zonder dit soort kost komen te zitten voor hun enthousiaste bezoekers, wees gerust: er is nog genoeg waar dat vandaan kwam.

En hier, in de altijd ondernemende dramatische broedplaats aan Newington Causeway, hebben we nog een naam om toe te voegen aan de gevierde lijst van wraaktragici: James Shirley. Zijn stuk 'The Cardinal' krijgt momenteel een fraaie herneming in de 'Little' zaal. Het was vrijwel de laatste stuiptrekking van deze nogal lugubere mode. Het stuk verscheen in 1641 en balanceert op de rand van de vulkaan die het jaar daarop zou uitbarsten met de Engelse Burgeroorlog tussen het Parlement en de Kroon. Niet alleen dat, de crypto-katholieke inslag van de auteur wordt overal dubbelzinnig gesuggereerd in dit portret van de machiavellistische machinaties van een (éminence grise) van de hedendaagse Romeinse kerk in Spanje.

Rosie Wyatt, Natalie Simpson en Sophia Carr-Gomm in The Cardinal

Regisseur Justin Audibert heeft een grote cast van 11 acteurs samengebracht om deze knusse ruimte te vullen, en hij heeft alleen de besten gekozen: alumni van de RSC, National en andere topgezelschappen. Werkelijk, ze zijn een genot om naar te kijken. Stephen Boxer heeft als titelpersonage zichtbaar plezier in zijn prachtige vertolking van een van Gods hovelingen. Natalie Simpson is de wispelturige en tegelijkertijd vampierachtige weduwe fatale, hertogin Rosaura. Haar driehoekige keuzes voor een tweede echtgenoot zijn de romantisch gedoemde Alvarez (Marcus Griffiths) en diens bazige, op Bosola-ola lijkende moordenaar Columbo (Jay Sieghal). Timothy Speyer is een vakkundige 'Antonio' die de boel in goede banen leidt in de 'levendige' huishouding van haar hoogheid, en Ashley Cook zet een aangename rol neer als de dromerige Koning van Navarra (elke gelijkenis met de toenmalige Britse vorst was ongetwijfeld opzettelijk en scherp bedoeld).

Dit is een fascinerende tijd in de Engelse kunst en letteren. Het theater stond op het punt zich te profileren als een orgaan voor maatschappelijk commentaar en sociale kritiek. Geen wonder dat Cromwell er geen gras over liet groeien en de theaters sloot zodra hij aan de macht kwam (hoewel hij, zoals alle machtige spelbrekers, wel bleef genieten van privévoorstellingen voor zijn eigen vermaak). Maar zodra hij en zijn regime weg waren, gingen de theaters weer open en brak de hel los, met een revolutie in vrije meningsuiting zoals die nog niet eerder was gezien. Dit toneelstuk plaatst ons precies op dat gespannen moment, waarop schrijvers als Shirley (hier aan het eind van zijn carrière) tegen de grenzen van de conventie trapten, verlangend om uit te breken. Zijn strak beargumenteerde, gestroomlijnde plot, met bijna ononderbroken focus op de centrale actie, wijst ons ook op de intense urgentie van de Restauratie die spoedig zou komen. Ook vermijdt hij de grootse toespraken en poëtische fantasieën van het epische theater; hij plaatst zijn personages vaker in huiselijke, besloten en eenvoudigere interacties.

Marcus Griffiths en Natalie Simpson in The Cardinal

Desondanks is de taal die hij schrijft ook sterk beïnvloed door de destijds populaire gewoonte om uit andere bronnen te lenen. Zinnen en soms hele lappen tekst zijn overgenomen uit talloze andere drama's. Zo zien we een paar geliefden een moordcomplot smeden, terwijl ze plotseling de woorden spreken van Beatrice en Benedick die in 'Much Ado About Nothing' hun liefde verklaren terwijl ze instemmen met de moord op Claudio. Het is treffend, maar vandaag de dag kan het vreemd klinken — tenminste, als u de referenties herkent. Voor de gemiddelde theaterbezoeker die zich niet dagelijks in deze materie verdiept, gaat er natuurlijk veel ongemerkt voorbij. In dat geval is het ook geen enkel probleem voor de beleving.

Het drukke toneel laat weinig ruimte voor decoratie, en Anna Reid houdt het ontwerp dan ook simpel: een enkele wierookbrander, één trede, een grijze muur en grijze vloertegels ter grootte van een kathedraal. Peter Harrison belicht het geheel zonder poespas. De kostuums (onder toezicht van Ellen Ray de Castro) zien er prachtig uit en het geluid van Max Pappenheim laat ons slim geloven dat we ons in een enorme, galmende ruimte bevinden, voor het de productie weer terugbrengt naar een intiemer formaat. De gevechtsscènes van Bret Yount zijn voortreffelijk, inclusief spectaculair schermwerk in de tweede akte.

Misschien is James Shirley niet een van de grootste toneelschrijvers die dit land ooit heeft gekend, maar hij is zeker niet de minste, en dit is waarschijnlijk zijn beste werk. Het komt nu terug in een tijd van nationale twijfel die in zeker opzicht vergelijkbaar is met de periode waarin het ontstond. Met zijn vreemde metafoor over wereldlijke en spirituele macht heeft het ons wellicht nog steeds iets interessants te zeggen. De laatste regels in ieder geval — wacht maar tot u ze hoort — zorgen er absoluut voor dat u het theater verlaat met de overtuiging van wel.

Foto: Mitzi de Margary

BOEK TICKETS VOOR THE CARDINAL IN SOUTHWARK PLAYHOUSE