Teatr Globe ożywia sztuki wystawiane jeszcze przed Shakespeare’em

Czytanie performatywne z cyklu Read Not Dead.

W zimowy dzień 1582 roku w Londynie na dworze Elżbiety I świętowano Boże Narodzenie i Nowy Rok przy sztuce pełnej kłótliwych bóstw, magicznych zaklęć i miłosnych intryg. Przez kolejne 435 lat nie odnaleziono żadnych zapisów o dalszych wystawieniach „The Rare Triumphs of Love and Fortune”, aż do tegorocznego wznowienia w formie czytania performatywnego w Shakespeare’s Globe. Mimo że fundamentem sztuki jest debata między Wenus, uosabiającą miłość, a personifikacją fortuny, obsada i reżyser John Hopkins udowadniają, że to anonimowe dzieło jest zaskakująco rozrywkowe, pełne życia i komediowego potencjału.

Był to jeden z czterech wyjątkowych pokazów w ramach najnowszego sezonu Read Not Dead w należącym do Kompleksu Globe teatrze Sam Wanamaker Playhouse. Koordynatorem cyklu jest James Wallace z The Dolphin’s Back, a program powstał we współpracy z projektem Before Shakespeare. Ten projekt badawczy skupia się na wczesnej historii teatru w XVI wieku, zanim jeszcze Szekspir na dobre zagościł na scenie w latach 90. tamtego stulecia. Chodzi o badanie nie tylko samej dramaturgii, ale także budynków teatralnych, aktorów i publiczności – wyjaśnia dr Callan Davies, pracownik naukowy z University of Roehampton. „Dociekamy, jak i dlaczego w czasach elżbietańskich zaczęły powstawać komercyjne teatry. Dzięki badaniom archiwalnym na nowo przyglądamy się miejscom, które były prekursorami The Globe”.

Naukowcy koncentrują się na niezwykłej dekadzie 1574–1584, kiedy to w Londynie powstało pięć teatrów, co zapoczątkowało przenoszenie widowisk z gospód i dziedzińców do dedykowanych budynków, prowadząc ostatecznie do powstania The Globe w 1599 roku. Nowych informacji dostarczają również wykopaliska archeologiczne na terenie inwestycji biurowo-mieszkaniowej The Stage w Shoreditch, odsłaniając tajemnice teatru The Curtain, który działał tam w latach 1577–1625.

Jednak same teksty i dokumenty to nie wszystko – o tym, jak te sztuki funkcjonowały na scenie, badacze dowiadują się dzięki letniemu sezonowi Read Not Dead. The Globe współpracuje z grupą The Dolphin’s Back, która specjalizuje się w przywracaniu zapomnianych dzieł i autorów współczesnej publiczności – 18 i 19 sierpnia w Sam Wanamaker Playhouse wystawią oni także sztukę Johna Lyly'ego z 1590 roku „The Woman in the Moon”, określaną jako „astrologiczna seks-komedia”.

Rare Triumphs of Love and Fortune

„The Rare Triumphs” to zaledwie jedna z dwóch zachowanych sztuk elżbietańskiego teatru komercyjnego (obok „The Three Ladies of London” Roberta Wilsona z 1581 r.). Na drugie czytanie z cyklu Before Shakespeare w The Globe wybrano dzieło uznawane za czwartą zachowaną sztukę z ówczesnych londyńskich teatrów – „Fedele and Fortunio” Anthony'ego Mundaya. To komedia pełna zawiłych intryg i przebieranek – tak dobrze znanych fanom Szekspira – a także scen z częściową nagością, które są już nieco mniej konwencjonalne.

Trzecią propozycją był „Mucedorus” – komedia z lat 90. XVI wieku, która może poszczycić się mianem prawdopodobnie najpopularniejszej sztuki w historii londyńskich scen, wielokrotnie poprawianej i wydawanej aż do końca XVII wieku. Autor pozostaje nieznany – swego czasu błędnie przypisywano ją Szekspirowi – choć to właśnie połączenie romansu i slapstickowego humoru zapewniło jej tak ogromny sukces.

Ostatnią sztuką w sezonie Before Shakespeare będzie „Sapho and Phao” Johna Lyly'ego, wystawiona prawdopodobnie po raz pierwszy u dworu w 1584 roku, a później w pierwszym Blackfriars Theatre. W czytaniu performatywnym w Sam Wanamaker Playhouse w niedzielę 27 sierpnia ponownie weźmie udział zespół profesjonalnych aktorów, z których wielu występuje w bieżących produkcjach Globe. Opowiedzą oni historię dziewiczej królowej Sapho i jej miłości do pięknego, lecz skromnego przewoźnika, Phao. Podobnie jak w „The Rare Triumphs”, na scenie pojawią się Wenus i Wulkan oraz Kupidyn z łukiem – to zabieg łączący fascynację XVI-wiecznej inteligencji pogańskimi bóstwami z tradycją personifikowania pojęć moralnych, znaną z dramatów średniowiecznych.

Biorąc jednak pod uwagę, jak wiele sztuk zaginęło bezpowrotnie, okres ten wciąż kryje wiele tajemnic. Eksperci zgromadzą się przy okazji wystawienia „Sapho and Phao” na tygodniowej konferencji poświęconej teatrowi nowożytnemu na University of Roehampton w dniach 24–27 sierpnia. Dla osób szukających czegoś mniej intensywnego, przed każdym pokazem Before Shakespeare w sali wykładowej Globe odbywa się seminarium otwarte dla publiczności, przybliżające kontekst prezentowanego dzieła.

Dzięki cyklowi Read Not Dead, który potrwa do jesieni, prezentując późniejsze XVII-wieczne sztuki, The Globe pomaga nam zrozumieć i ożywić korzenie współczesnego teatru. „Seria Read Not Dead oferuje wyjątkową okazję do igrania ze starymi tekstami i nadawania im nowej formy właśnie dlatego, że często nie mają one żadnej historii wystawień po XVII wieku” – dodaje dr Andy Kesson, główny badacz projektu Before Shakespeare. „Wspaniałe w Read Not Dead jest to, że te dawne sztuki stają się dziś nowościami: reprezentują utracone tradycje, zapomniane możliwości sceniczne i nowe szanse dla aktorów oraz widzów”.

Więcej informacji na stronach www.shakespearesglobe.com oraz https://beforeshakespeare.com/.