The Globe wekt toneelstukken van vóór Shakespeare tot leven

Read Not Dead geënsceneerde lezing.

Op een winterdag in het Londen van 1582 vierde het hof van Elizabeth I Kerstmis en Oud en Nieuw met een toneelstuk vol kibbelende goden, toverspreuken en romantische intriges. Er zijn geen verslagen bewaard gebleven van latere opvoeringen van The Rare Triumphs of Love and Fortune gedurende 435 jaar, totdat het dit jaar nieuw leven werd ingeblazen in een geënsceneerde lezing bij Shakespeare’s Globe. Ondanks het raamwerk van een debat tussen Venus, de verpersoonlijking van de liefde, en Fortuna, laten de cast en regisseur John Hopkins zien dat dit stuk van een anonieme auteur verrassend vermakelijk en levendig is, met volop ruimte voor komedie.

Het was een van de vier eenmalige voorstellingen als onderdeel van het nieuwste Read Not Dead-seizoen in de Sam Wanamaker Playhouse van de Globe. De coördinatie lag in handen van James Wallace van The Dolphin’s Back, in samenwerking met het project Before Shakespeare. Dit onderzoeksproject richt zich op de vroege geschiedenis van het theater in de 16e eeuw, voordat de Bard in de jaren 1590 voor het eerst het podium bestormde. Het gaat niet alleen om het verkennen van de drama's zelf, maar ook om de theaters, de spelers en het publiek, legt onderzoeker Dr. Callan Davies van de University of Roehampton uit. “We onderzoeken hoe en waarom er commerciële theaters werden gebouwd tijdens het bewind van Elizabeth I. Via archiefonderzoek kijken we opnieuw naar materiaal over die speelplekken die de voorlopers waren van The Globe.”

Ze richten zich op een opmerkelijk decennium van 1574 tot 1584, waarin in Londen vijf theaters verschenen. Hiermee verplaatste het theaterbezoek zich van herbergen en binnenplaatsen naar echte schouwburgen, wat uiteindelijk leidde tot de bouw van The Globe in 1599. Archeologische opgravingen op de locatie van het nieuwe kantoren- en wooncomplex 'The Stage' in Shoreditch bieden ook nieuwe inzichten; ze onthullen meer over de geschiedenis van het Curtain Theatre, dat daar van 1577 tot 1625 stond.

Maar teksten en documenten vertellen niet het hele verhaal, en men leert momenteel meer over de opvoering van deze stukken dankzij het Read Not Dead-seizoen van deze zomer. De Globe werkt samen met The Dolphin’s Back, een gezelschap dat gespecialiseerd is in het redden van vergeten stukken en toneelschrijvers om ze weer naar het hedendaagse podium te brengen. Zij voeren op 18 en 19 augustus ook John Lyly's stuk uit 1590 op, The Woman in the Moon, omschreven als een "astrologische sekskomedie", in de Sam Wanamaker Playhouse.

Rare Triumphs of Love and Fortune

The Rare Triumphs is pas het tweede overgeleverde toneelstuk uit het Elizabethaanse commerciële theater, na Robert Wilsons The Three Ladies of London uit 1581. Voor de tweede geënsceneerde lezing van Before Shakespeare in de Globe deze zomer is gekozen voor wat vermoedelijk het vierde overgeleverde stuk uit de Londense theaters is: Fedele and Fortunio van Anthony Munday. Dit is een komedie vol complexe intriges en vermommingen – herkenbaar voor elke Shakespeare-liefhebber – maar ook met gedeeltelijke naaktheid en grappen met urine, wat weer wat minder conventioneel is.

Als derde stond Mucedorus op het programma, een komedie uit de jaren 1590 die de eer heeft misschien wel het populairste stuk te zijn dat ooit op het Londense toneel is opgevoerd; het werd herhaaldelijk herzien en gepubliceerd tot in de late 17e eeuw. De auteur is nog steeds onbekend – het werd ooit ten onrechte aan Shakespeare toegeschreven – ondanks het feit dat de combinatie van romantiek en slapstick het zo geliefd maakte.

Het laatste stuk in het Before Shakespeare-seizoen is Sapho and Phao van John Lyly, waarvan wordt aangenomen dat het voor het eerst aan het hof werd opgevoerd in 1584 en daarna in het eerste Blackfriars Theatre. De geënsceneerde lezing in de Sam Wanamaker Playhouse op zondag 27 augustus wordt wederom vertolkt door een cast van professionele acteurs, velen afkomstig uit huidige Globe-producties. Zij vertellen het verhaal van de maagdelijke koningin Sapho en haar liefde voor de eenvoudige maar beeldschone veerman Phao. Net als in The Rare Triumphs verschijnen Venus en Vulcanus op het toneel, evenals Cupido met zijn pijl en boog – een traditie die voortkwam uit de fascinatie van de 16e-eeuwse intelligentsia voor heidense goden, gecombineerd met de middeleeuwse traditie om morele concepten te personifiëren.

Omdat er echter zoveel stukken volledig verloren zijn gegaan, valt er nog veel te ontdekken over deze periode. Academici komen rond de opvoering van Sapho and Phao samen voor een week durende conferentie over het vroegmodern theater aan de University of Roehampton van 24 tot 27 augustus. Voor wie het liever wat minder intensief heeft, is er voorafgaand aan elke Before Shakespeare-voorstelling een openbaar seminar in de collegezaal van de Globe, waarin het stuk dat zal worden opgevoerd nader wordt toegelicht.

Nu het Read Not Dead-seizoen tot in het najaar doorloopt met stukken uit de late 17e eeuw, helpt de Globe ons de wortels van het moderne theater te begrijpen en tot leven te wekken. “De Read Not Dead-serie biedt unieke kansen om te experimenteren met oude stukken en ze weer nieuw te maken, juist omdat ze na de 17e eeuw vaak geen opvoeringsgeschiedenis meer hebben,” voegt Dr. Andy Kesson toe, hoofdonderzoeker van het Before Shakespeare-project. “Het mooie van Read Not Dead is dat deze oude stukken nu weer nieuw zijn: ze vertegenwoordigen verloren tradities, vergeten theatrale mogelijkheden en gemiste kansen voor zowel acteurs als publiek.”

Ontdek meer op www.shakespearesglobe.com en https://beforeshakespeare.com/.