The Globe, Shakespeare öncesi dönemin oyunlarını sahneye taşıyor

Read Not Dead (Ölü Değil Okunuyor) sahne okuması.

1582 yılının karlı bir Londra gününde, I. Elizabeth'in sarayı, çekişen tanrılar, büyülü tılsımlar ve romantik entrikalarla dolu bir oyunla Noel ve Yeni Yılı kutladı. *The Rare Triumphs of Love and Fortune* (Aşk ve Şansın Nadir Zaferleri) oyununa dair, bu yıl Shakespeare’s Globe'da sahne okuması olarak yeniden canlandırılana kadar geçen 435 yıl boyunca başka bir performans kaydı bulunmamaktaydı. Sevgiyi temsil eden Venüs ile şansın kişiselleştirilmiş hali arasındaki bir tartışma üzerine kurulu olan bu isimsiz yazarlı oyunun, yönetmen John Hopkins ve oyuncu kadrosu sayesinde şaşırtıcı derecede eğlenceli, canlı ve komedi unsurlarıyla dolu olduğu ortaya çıktı.

Bu performans, Globe bünyesindeki Sam Wanamaker Playhouse'da devam eden, The Dolphin’s Back'ten James Wallace tarafından koordine edilen ve Before Shakespeare projesiyle ortaklaşa hazırlanan Read Not Dead sezonunun dört özel gösterisinden biriydi. Bu araştırma projesi, Ozan'ın (Shakespeare) 1590'larda sahneye ilk adımını atmasından önceki 16. yüzyıl tiyatro tarihine odaklanıyor. Roehampton Üniversitesi'nden araştırma görevlisi Dr. Callan Davies, projenin sadece dramaları değil, aynı zamanda tiyatro binalarını, oyuncuları ve seyircileri de incelediğini belirtiyor: "I. Elizabeth döneminde ticari tiyatroların nasıl ve neden inşa edildiğini sorguluyoruz. Arşiv araştırmaları yoluyla, The Globe'un öncüsü olan o oyun mekanlarına dair materyalleri yeniden inceliyoruz."

Ekip, Londra'da beş tiyatro binasının inşa edildiği ve oyun izleme geleneğinin han avlularından uzaklaşarak 1599'da The Globe'un inşasına zemin hazırladığı 1574-1584 arasındaki o dikkat çekici on yıla odaklanıyor. Shoreditch’teki yeni ofis, eğlence ve konut projesi olan 'The Stage' alanındaki arkeolojik kazılar da, 1577'den 1625'e kadar orada bulunan The Curtain tiyatrosunun tarihine dair yeni ışıklar tutuyor.

Ancak metinler ve belgeler bir yere kadar yeterli oluyor; araştırmacılar bu yazki Read Not Dead sezonuyla oyunların sahnelenme biçimleri hakkında daha fazla bilgi ediniyorlar. Unutulmuş oyunları ve oyun yazarlarını kurtarıp günümüz sahnelerine kazandırma konusunda uzmanlaşan The Dolphin’s Back ile iş birliği yapan The Globe, aynı zamanda John Lyly'nin 1590 yapımı "astrolojik bir seks komedisi" olan *The Woman in the Moon* (Aydaki Kadın) oyununu 18-19 Ağustos tarihlerinde Sam Wanamaker Playhouse'da sahneleyecek.

*Rare Triumphs of Love and Fortune*

*The Rare Triumphs*, Robert Wilson'ın 1581 tarihli *The Three Ladies of London* oyunundan sonra Elizabeth dönemi ticari tiyatrosundan günümüze kalan ikinci oyun olma özelliğini taşıyor. Bu yaz Globe'da gerçekleştirilen ikinci Before Shakespeare sahne okuması için ekip, Londra tiyatrolarından günümüze ulaşan dördüncü oyun olduğuna inanılan Anthony Munday imzalı *Fedele and Fortunio*'yu seçti. Oyun, her Shakespeare hayranının aşina olduğu karmaşık entrikalar, karşı planlar ve kılık değiştirme sahnelerinin yanı sıra, pek alışık olunmayan kısmi çıplaklık ve idrarla yapılan şakaları da barındırıyor.

Sırada, 1590'ların komedisi *Mucedorus* vardı; bu eser, 17. yüzyıl sonlarına kadar defalarca revize edilip basılarak Londra sahnelerinde belki de şimdiye kadar sergilenmiş en popüler oyun olma unvanına sahip. Bir zamanlar yanlışlıkla Shakespeare'e atfedilen bu oyunun yazarı hala bilinmiyor; oysa romantizm ve kaba komedi (slapstick) karışımı onu inanılmaz popüler kılmıştı.

Before Shakespeare sezonunun son oyunu, ilk kez 1584'te sarayda ve ardından ilk Blackfriars Tiyatrosu'nda sergilendiği düşünülen John Lyly'nin *Sapho and Phao* eseri olacak. 27 Ağustos Pazar günü Sam Wanamaker Playhouse'da gerçekleşecek sahne okumasında, birçoğu halihazırda Globe prodüksiyonlarında yer alan profesyonel aktörler, bakire kraliçe Sapho ile mütevazı ama yakışıklı kayıkçı çocuk Phao'nun aşkını anlatacaklar. Tıpkı *The Rare Triumphs*'ta olduğu gibi, Venüs ve Vulcan'ın yanı sıra oku ve yayıyla Cupid (Eros) de sahnede yer alacak. Bu gelenek, 16. yüzyıl entelektüellerinin pagan tanrılarına olan ilgisi ile ortaçağ dramalarındaki ahlaki kavramları kişiselleştirme mirasının bir birleşimi niteliğinde.

Ancak, pek çok oyunun tamamen kaybolmuş olması nedeniyle, bu döneme dair hala keşfedilecek çok şey var. Akademisyenler, *Sapho and Phao*'nun sahnelenmesi vesilesiyle 24-27 Ağustos tarihleri arasında Roehampton Üniversitesi'nde erken modern dönem tiyatrosu üzerine bir haftalık konferansta bir araya gelecek. Daha genel bir merakı olanlar için ise her Before Shakespeare performansı öncesinde Globe'un konferans salonunda, sergilenecek oyunu aydınlatan halka açık bir seminer düzenleniyor.

Eylül ayında 17. yüzyıl sonu oyunlarıyla devam edecek olan Read Not Dead sezonuyla Globe, modern tiyatronya köklerini anlamamıza ve onları hayata döndürmemize yardımcı oluyor. Before Shakespeare projesinin baş yürütücüsü Dr. Andy Kesson şöyle ekliyor: "Read Not Dead serisi, özellikle 17. yüzyıldan sonra hiç sahnelenmedikleri için eski oyunlarla oynama ve onları yeni kılma konusunda benzersiz fırsatlar sunuyor. Read Not Dead'in en güzel yanı, bu eski oyunların artık yeni olmasıdır: Onlar kaybolmuş gelenekleri, yitirilmiş sahne imkanlarını, oyuncular ve izleyiciler için kaçırılmış fırsatları temsil ediyorlar."

Daha fazla bilgi için www.shakespearesglobe.com ve https://beforeshakespeare.com/ adreslerini ziyaret edebilirsiniz.