ELEŞTİRİ: Apartment 40C, St James Studio ✭✭✭

Apartment 40c'de Nova Skipp (Kathryn) ve Peter Gerald (Edward). Fotoğraf: Matthew Lees Apartment 40C

St James Studio

3 Yıldız

Apartment 40C, ara dahil iki saatin biraz altında süren iki perdelik bir müzikal. Hayatına 2014 sonunda Fulham'daki London Theatre Workshop'ta çok iyi eleştiriler alan bir prodüksiyon olarak başladı; şimdi ise yapılan değişiklikler ve eklenen yeni materyallerle St James Theatre bünyesindeki samimi ve kabare tarzı mekan olan St James Studio'ya taşındı.

Olaylar, New York City'deki yüksek bir apartman dairesinde tek bir akşamda geçiyor. Daire tam manasıyla yaşanan bir yer; salaş, gösterişten uzak. Etrafa saçılmış kitaplar, alışveriş torbaları, taşınma kalıntıları, gün sonu yorgunluğuyla içine gömülmek için rahat bir kanepe ve ayaküstü hazırlanan acele öğünler... Tüm bunlar, şehrin gürültüsü, telaşı ve stresinin asla uzakta olmadığı o yoğun ve yorucu şehir hayatının atmosferini kuruyor. Ancak Sondheim’ın Company müzikalindekinin aksine, burada yakınlarda 'bir yüz kişi daha trenden inmiş' olsa bile, bu deneyim çok daha yalın, daha az boş vakti olan ve daha gergin bir his uyandırıyor. Sahne zamanla, benzer isimlere sahip üç çiftle doluyor; bu çiftler sahneler ve şarkılar aracılığıyla ayrı ama nihayetinde birbiriyle iç içe geçmiş hikayelerini yavaş yavaş gözler önüne seriyorlar. Bazen çiftler aynı anda, bazen beraber, bazen de tek başlarına sahnede yer alıyorlar. Diyaloglardan monologlara, sololardan düetlere ve nihayetinde ensambl parçalara geçiyoruz. Çiftler kuşakları kapsıyor: genç aşıklar Katie ve Eddie (Alex Crossley ve Alex James Ellison), orta yaşlı profesyoneller Kate ve Ed (Lizzie Wofford ve JohnJo Flynn) ve Kathryn ile Edward (Nova Skipp ve Peter Gerald). Zamanla bu çiftlerin aslında aynı ikilinin hayatlarının farklı evrelerindeki temsilleri olduğunu, tümü Apartment 40C'de geçen kilit anların birer anstantanesi olduğunu anlıyoruz.

Üslup ve tema olarak bu müzikal, The Last Five Years ve If/Then gibi türün son dönemdeki başarılı örneklerine oldukça yakın duruyor; ancak mevcut haliyle bu kaliteyi sadece ara ara yakalayabiliyor. Bunun nedenini anlamak için Sondheim’ın müzikal tiyatro yazımı için rehber niteliğindeki üç mantrasını akılda tutmak faydalı olabilir: 'İçerik biçimi belirler', 'Az çoktur' ve 'Tanrı detayda gizlidir.'

İlk madde olan içerik konusunda oyun gerçekten çok başarılı. Bir ilişkiyi bu anstantaneler üzerinden inceleme konsepti oldukça özgün ve izleyiciyi ancak gecenin ikinci yarısında yerli yerine oturan kademeli keşiflerle meraklandırmak için gerçek bir alan sunuyor. Dahası, müzikal numaralar, oyunun ilerleyen kısımlarında daha da büyük bir etkiyle tekrarlanabilecek bireysel ruh hallerinin, anların ve tepkilerin birer özeti olarak çok iyi konumlanmış. Bu parçalar, yetenekli oyuncu kadrosu tarafından başarıyla değerlendirilen duygu yüklü ve incelikli karakter gelişim fırsatları sunuyor. Piyano, keman ve çellodan oluşan mükemmel grup da bu formata çok etkili bir şekilde uyum sağlıyor; özellikle bu enstrüman bileşiminin yarattığı hüzün ve özlem dolu müziklerin ağırlığı oyuna çok yakışmış.

Ancak 'az çoktur' ilkesi açısından aynı başarıdan söz etmek zor. Program kitapçığında da belirtildiği gibi 'metni yoğun' bir müzikal bu ve diyaloglar keskin ve gerçekçi olsa da bunun olumsuz yansımaları da var. Konuşmalı sahnelerin uzunluğu, özellikle ilk yarıda, karakter ve duygunun doğal aktarımı olan kelimeler ve müzik arasındaki o kaçınılmaz akıştan ziyade, sanki arada müziklerin çaldığı bir tiyatro oyunundaymışız hissi yaratıyor. Dahası, diyalogların çoğu duruma odaklanmak yerine olay örgüsünü anlatmaya ve dramatik ivmeyi yavaşlatan betimleyici bilgiler ile geçmiş hikayelere odaklanıyor. Daha kısa ve hareketli sahneler enerji ve dinamizmi artırabilir, birey olarak karakterlere daha çok inanmamızı ve onları daha çok önemsememizi sağlayabilirdi.

Bu söz kalabalığının müzik üzerinde de etkisi var. Müziğin baskın tonu ve yapısı, ağır bir yürüyüş temposunda ilerleyen bir arioso formunda. Hareketli parça sayısı az ve şarkıcıların söyleyecek çok fazla kelimesi olduğu için melodi genellikle enstrümanlara kayıyor. Bu kadar çok kelimenin sığdırılması gerektiği için melodiler uzun soluklu olmaktan ziyade kısa kalıyor. İçeriğin ve bilgilerin daha radikal bir şekilde sadeleştirilmesi müzikal akışı da güçlendirecektir. Müzikal tiyatroda kelimeler ve müzik arasındaki o eşsiz simyanın gerçekleştiği; o an için sadece o şarkının, tam da o şarkının doğru tercih olduğunu anladığınız büyüleyici anları tanımlamak, hele ki çözümlemek zordur; ancak aşırı karmaşıklıktan arınmak bunun kesinlikle bir ön koşuludur.

Bu durum, oyunun son yirmi dakikasında, kilit bir olay örgüsü gelişiminin hem diyaloğu hem de müziği aniden çiğ bir duygunun gergin ve dokunaklı final sekansına odakladığı anlarda açıkça görülüyor; sanki bir anda farklı bir oyun izliyormuşsunuz hissine kapılıyorsunuz. Son üç şarkı olan 'Pocket Park', 'Time' ve 'A Child' çok başarılı; bu yaratıcı ekibin en iyi hallerinde neler yapabileceğini kanıtlıyor ve müzikalin genel formatını haklı çıkarıyor. İkinci yarıdaki o büyüleyici etkiyi ilk yarıya da yaymak için neler yapılabileceğine bakmalarını tüm ekibe tavsiye ederim.

Sondheim’ın son tespiti de burada yerini buluyor. Bu yapımda oyunculuk ve vokal tonlamalarında çok detaylı dokunuşlar var; özellikle aynı nesnenin ayrı bölümlerde rol oynaması sırasında aksesuarların bir çiftten diğerine ustalıkla aktarılması çok hoş. Ancak genel olarak yapımın mevcut mekanına daha sağlam yerleşmesi gerekiyor. Sahne düzeni bazı yerlerde hantal kalmış, karakterlerin mobilyalar ve birbirleri arasında rahatça hareket etmesi için çok az alan bırakılmış. Benzer şekilde, bazı karakterlerin neden sahnede kaldığı, diğerlerinin ise neden çıktığının net olmadığı anlar vardı. Bu sorunlar, oyunun ihtiyaç duyduğu genel sadeleşme sürecinin bir parçası olarak kolayca çözülebilir. Tüm bunlar, aslında mükemmel bir konsept olan ancak hala geliştirilmeye ve rafine edilmeye ihtiyaç duyan bu eserin net çizgilerini ortaya çıkaracaktır.

Apartment 40c, 12 Nisan 2015'e kadar St James Studio'da sahnelenmektedir.