Een liefdesbrief aan 54 Below

Verscholen in de kelder van een gebouw, in een blok tussen Broadway en 8th Avenue; waar de dansende schaduwen van Halston, Liza Minnelli, Andy Warhol en Grace Jones voortdurend voorbijglijden; ligt een waar juweel van Broadway: 54 Below. Ray Rackham doet verslag.

54 Below

Voor lezers die deze goudmijn aan live-entertainment nog niet hebben bezocht: wat je nu gaat lezen is een liefdesbrief. Hoe beschrijf je wat je tegenkomt wanneer je voor het eerst de trap afdaalt naar wat inmiddels een vaste waarde is in het New Yorkse theaterlandschap? ‘Elegant’ is het woord dat meteen opkomt; 54 Below ademt een bijna vergeten elegantie—een herinnering dat de wereld mooi kan zijn—met perfect geluid en een tot in de puntjes doordacht ontwerp. Elke avond voelt als een nieuwe, urgente belevenis, met die vanzelfsprekende spanning die alleen de podiumkunsten kunnen oproepen. Als ontvanger van de Tony Award Honor for Excellence in the Theatre (2022) staat de club in de wandelgangen bekend als ‘Broadway’s Living Room’: een thuis weg van huis, waar je zomaar een Broadway-ster op hetzelfde affiche kunt aantreffen als een veelbelovend nieuw talent dat voor het eerst origineel materiaal uitprobeert.

BEZOEK DE WEBSITE VAN 54 BELOW

De zaal opende in 2012 en was het geesteskind van een groep producers met meerdere Tony Awards op zak: Tom Viertel, Marc Routh, Steve Baruch en—niet onbelangrijk—Richard Frankel (allen producers van Hairspray en The Producers). De oprichters, zoals ze nu worden genoemd, blijven cruciaal voor het voortdurende succes van de club: Baruch als president van het bestuur, Viertel als voorzitter en Frankel als zeer actieve managing director.

“We hielden allemaal van cabaret, om verschillende redenen. Tom en zijn broer Jack runden in de jaren zestig een folk-coffeehouse in New Haven, en ‘bedienden de toneelverlichting’ van een nachtclub met 1200 plaatsen in een Catskills-bergresort.” Richard Frankel legt uit—ver verwijderd van hun indrukwekkende Broadway-palmares, maar het zaadje was geplant. In de jaren negentig werkte het team aan Song of Singapore, dat zich afspeelde in een cabaret in 1941 (“een opwindende en ronduit heerlijke hot mess”, zoals Frankel het noemt) en daarmee kreeg dat zaadje opnieuw water. “Veel cabaret- en supperclubs in New York zaten in hotels, of in omgebouwde balzalen en congresruimtes, met slechte geluidsinstallaties, beroerd eten of vreselijke zichtlijnen; en tot overmaat van ramp draaide het daar niet om Broadway-muziek, maar om het Great American Songbook. Bovendien was er niets… in de Broadway-wijk dat Broadway-artiesten en -muziek vierde en ze op topniveau presenteerde in een gastvrije omgeving.”

54 Below

Na een zoektocht van twee jaar stuitten ze op de kelder van de toen legendarische (maar inmiddels al lang gesloten) discotheek en nachtclub Studio 54. Dat was meer dan tien jaar geleden.

“Destijds was het een kelder met betonnen vloeren vol plassen en sintelblokken, maar er stonden geen pilaren, wat het perfect maakte qua zichtlijnen,” vervolgt Frankel. De oprichters schakelden de meest creatieve artiesten en ontwerpers van Broadway en New York in, plus topmensen uit de horeca, om een ruimte te creëren die uitnodigend en elegant was en topcabaret wist te combineren met een culinaire beleving waarin kwaliteit centraal staat. “Toen 54 openging voelde dat als een enorme gebeurtenis—een spannend moment in de New Yorkse theaterwereld, omdat er geen andere plek zoals dit was. Het zat precies tussen twee soorten clubs in die al bestonden. Er waren een paar gevestigde cabaretadressen in New York, maar die voelden behoorlijk rauw; fijne plekken, maar duidelijk informeler—meer van die zalen waar je heen gaat voor ouderwets cabaret of juist nieuwkomers,” vertelt componist/tekstschrijver Joe Iconis (Be More Chill), die samen met Patti LuPone tot de eerste artiesten hoorde die er optraden. “Toen dit andere type zaal openging—heel high-end en toch toegankelijk—voelde het als de perfecte tussenruimte: je ziet er een brede mix van performers en nieuw materiaal, én je krijgt die sprankelende, glamoureuze New York-ervaring. Het feit dat het in de kelder van het voormalige Studio 54 zit, gaf zo’n sterke band met de theatercommunity—het had echt aantrekkingskracht.” En aan glitter ontbreekt het de zaal zeker niet, zowel in de entourage als in de eetervaring die een essentieel onderdeel is van wat 54 Below zo bijzonder maakt. Frankel vervolgt: “Het is een verlichte visie op gastvrijheid: aanvoelen wat een tafel nodig heeft en dat op een rustige, waardige manier leveren.” Inderdaad: de culinaire beleving staat net zo nadrukkelijk op het programma als het entertainment. Met elke avond een pre-theatre diner vanaf 17.30 uur zet 54 Below een nieuwe culinaire standaard voor entertainmentlocaties in New York en blijft het—ruim tien jaar later—verrassen. Verse, pure en seizoensgebonden ingrediënten vormen de basis van een voortdurend wisselend menu, samengesteld door getalenteerde chefs, en vervolgens bijna onopvallend geserveerd door een bedieningsteam dat nooit de aandacht van het talent op het podium wegtrekt. Mandisa Boxill—die begon als runner in het restaurant en inmiddels general manager is—zegt: “Over het algemeen trainen we ons personeel dat hun moment om te schitteren tussen de applausmomenten ligt. Veel van de oorspronkelijke restaurantmedewerkers waren Broadway-liefhebbers en wisten instinctief wanneer je wél en wanneer je juist niet moet serveren. Het is een stijl die de bediening zichtbaar houdt, maar nooit storend.” Eén van de grootste ‘optredens’ die je bij 54 Below ziet, is hoe de bediening tijdens applausmomenten een volledig draaiend restaurant runt, met een dinerervaring die je net zo goed in een toprestaurant in de stad zou verwachten. En zoals een goed Broadway-ensemble creëren chefs, runners, bediening en barteam—klein, maar perfect op elkaar ingespeeld—samen de illusie van een grote cast. De oprichters en restaurantmanagers doen er bovendien alles aan om ervoor te zorgen dat het wisselende menu aansluit bij de verwachtingen van het trouwe publiek. Boxill: “Onze gasten houden van rundvlees, dus er is altijd een steak, altijd een short rib.” Frankel en zijn partners zijn bij elke proeverij aanwezig voordat een nieuw menu naar buiten gaat. Het is een aanpak die 54 Below veel heeft gebracht, met een reeks onderscheidingen waaronder meerdere TripAdvisor Certificates of Excellence en een plek in de Hall of Fame. Maar een meesterlijk diner is slechts één kant van het verhaal—zeker wanneer elke tafel minder dan 24 foot (ongeveer 7 meter) van het podium staat. 54 Below had een vindingrijke, creatieve director of programming nodig, met zowel gevoel voor wat er nú op Broadway speelt als een diepe kennis van de geschiedenis van Broadway—en vond die in Jennifer Ashley Tepper. Tepper boekt niet zomaar acts; ze heeft met liefde een programma samengesteld van meer dan 7000 shows—mini-Broadwayseizoenen op zichzelf—met een duidelijke toewijding aan diversiteit. “Eén van de dingen die de community voedt, is het enorme aantal shows dat we huisvesten. Je kunt om 19.00 uur Marilyn Maye zien en om 21.30 uur een groep studenten die een nieuwe musical opvoert die ze zelf hebben geschreven. We kunnen Patti LuPone programmeren en weten dat die show twaalf keer uitverkoopt en een premium ervaring is, maar we kunnen op een maandag om 21.30 uur ook een lagere prijs vragen voor een nieuwe artiest. Zo is er een systeem ontstaan dat weet hoe je Norm Lewis verkoopt, maar ook een Broadway Halloween-groepsshow en alles daartussenin. We ondersteunen artiesten in elke fase van hun carrière.” Bijna elke geïnterviewde artiest verwees expliciet naar Teppers feilloze gevoel voor programmeren. “Jennifer is uitzonderlijk goed in het boeken van de zaal op een manier die weerspiegelt wat er in de cultuur gebeurt, maar ze vormt die cultuur ook; ze reageert erop en wakkert het aan,” zegt de onnavolgbare Joe Iconis. “Ze beheerst de geschiedenis van musical theatre en de New Yorkse cabaretscene zó goed dat ze weet hoe ze het verleden kan eren en ons tegelijk vooruit kan duwen.” Hoewel het waar is dat menig inmiddels doorgewinterde Broadway-artiest zijn of haar solodebuut in de zaal maakte (denk aan Ariana DeBose, Bonnie Milligan en Ben Platt), is het vooral fascinerend hoe sterk 54 Below zich inzet voor schrijvers. Heel wat Broadway-titels maakten hun New Yorkse debuut door bij 54 Below te worden ‘uitgeprobeerd’.  Die toewijding aan Broadway-schrijvers—of het nu legendes zijn of makers die net beginnen—is opnieuw een gamechanger. In recente jaren waren Iconis’ voor een Tony genomineerde Be More Chill en de Tony Award-winnende A Strange Loop bij 54 Below al te horen lang voordat er volledige Broadway-producties kwamen. Tepper vervolgt: “We zorgen ervoor dat iedereen een plek heeft op ons podium.”

Maar hoe zit het met de mensen op het podium? Het ontbrak niet aan talent dat vol enthousiasme over de zaal wilde vertellen. En tijdens het schrijven van deze liefdesbrief werd glashelder dat een hele stoet aan gevestigde namen én opkomende artiesten vooral één ding wilde zeggen: dank je wel aan Frankel en co, voor het werk dat ze verrichten om de liefde voor en de geest van Broadway levend te houden.

Ann Hampton Callaway De legendarische Ann Hampton Callaway, al jarenlang een vaste waarde bij 54 Below, kwam er voor het eerst dankzij haar rotsvaste vertrouwen in de oprichters, die eerder met haar samenwerkten aan de Broadway-musical Swing! (1999). “Ik geloof gewoon in wat ze doen. We hebben deze zaal nodig. Het is perfect. Er is een prachtige traditie: die trap afgaan en een andere wereld binnenstappen… waar het leven mooi gaat zijn.” Hampton Callaway bracht zorgvuldig samengestelde legacy-shows, als eerbetoon aan artiesten als Peggy Lee en Barbra Streisand, die een onuitwisbare indruk op haar achterlieten—net als op de kunstvorm zelf—en daarnaast zeer persoonlijke song-cycles die “de verbinding met het publiek, de verbinding met het materiaal en de intimiteit van cabaret in balans brengen. Als je je huiswerk doet en je avond een verrassende en ontroerende boog geeft, beleven mensen elke avond iets heel anders. Je schaaf dingen bij naarmate de reeks loopt. Mensen houden van ballads, maar ze willen niet de hele avond alleen dat horen. Alles is live en fris, en optreden bij 54 Below geeft me de kans om met het publiek te praten en uit te leggen waarom ik een lied koos. En die echtheid bereikt het hart van de mensen. Een deel van mijn werk is ervoor zorgen dat mensen opnieuw verliefd worden op de songs.” Hampton Callaway’s shows veranderen de dynamiek van cabaret: in één avond kan het publiek worden meegevoerd naar de jaren zeventig met The Way We Were, of uit volle borst meezingen met You’ve Got a Friend. Haar avonden behoren tot de meest gewilde tickets in het 54 Below-jaar.

Norbert Leo Butz. Foto: Philip Romano Een zaal waar een performer een ‘run’ van shows kan spelen, geeft onmiskenbaar elke avond ruimte voor creativiteit. “Ik vond het doodeng om voor het eerst in 54 Below te spelen. Ik kom niet uit het klassieke musicaltheatre,” vertelt tweevoudig Tony Award-winnaar Norbert Leo Butz (Dirty Rotten Scoundrels, Catch Me If You Can). “Ik dacht dat cabaret iets was wat rijke mensen deden aan de Upper East Side, of in clubs in Weimar-Duitsland in de jaren dertig. Ik speelde rockacts en folkclubs; ik was straatmuzikant met mijn gitaar. Toen ik voor het eerst gevraagd werd om een avond te doen, ging ik Patti LuPone kijken—en niemand doet cabaret beter dan Patti. Ik dacht: ‘ik kan alleen doen wat ík kan’, en dus maakte ik mijn eigen show met wortels in rock, folk en blues. Toen ik eenmaal doorhad dat je niet in een mal hoeft te passen van wat jij denkt dat cabaret is, en dat publiek songs juist graag op een andere manier hoort, vond ik een enorme vrijheid—en een hele andere kunstvorm.” Butz maakte meerdere songavonden die loskomen van het verhaal van een traditionele Broadway-musical, door nummers op een nieuwe manier te herinterpreteren—songs te revitaliseren en ze opnieuw urgent te maken. Een recent voorbeeld: Dolly Partons 9 to 5 omvormen tot een protestsong voor werkende moeders en essentiële werknemers (je moest het echt gezien en gehoord hebben om het te geloven). “Een goed lied is als architectuur: als het solide is gebouwd en de fundering sterk is, kun je er van alles tegenaan gooien… en dan zingt het nog steeds.”

Mauricio Martínez. Foto: Nella Vera In lijn met Teppers motto om nieuwe artiesten een podium te geven, zegt Broadway’s Mauricio Martínez (On Your Feet!): “Het was een droom die uitkwam toen ik werd uitgenodigd om te zingen in 54 Below. Thuis in Mexico keek ik YouTube-video’s en dacht: ‘dat wil ik zó graag doen’. Ik herinner me dat Aaron Tveits livealbum in 54 Below werd opgenomen—dat inspireerde me enorm. En nu, jaren later, heb ik daar net mijn eigen livealbum opgenomen.” Martínez’ shows zijn autobiografisch en buitengewoon persoonlijk: zijn eerste voorstelling volgde zijn reis van Mexico naar Broadway; zijn nieuwste onderzoekt hoe artiesten sinds Covid auditie moeten doen via self-tapes. Het is precies die specificiteit die 54 Below mogelijk maakt, omdat het artiesten creatief vrij laat. Martínez’ livealbum, opgenomen in 54 Below, verschijnt in februari 2024.

Jasmine Forsberg Covid raakte de zaal hard, net als vrijwel alle podia wereldwijd. Frankel was dankbaar voor de overheidssteun die de regering-Biden/Harris aan creatieve ruimtes bood; en misschien was één van de weinige positieve gevolgen van die periode dat 54 Below niet alleen doorging, maar ook een prominentere live-streamoptie bleef aanbieden voor publiek (razend populair in 2020, maar sindsdien afgenomen). Het management van 54 Below benaderde livestreaming op dezelfde manier als het oorspronkelijke ontwerp van de zaal: met passie, creativiteit en zonder op kosten te besparen (Frankel geeft toe dat ze veel plezier hadden in het leren van deze opkomende kunstvorm). Wat ze hebben neergezet behoort tot de beste livestream-ervaringen die je je kunt wensen.  “Ik vind het geweldig hoe toegankelijk onze shows daardoor zijn, letterlijk overal ter wereld,” zegt Broadway’s Jasmine Forsberg (Here Lies Love). “Mijn vader keek mijn recente show vanuit Sarasota, Florida, en hij belde me na afloop om te zeggen dat het voelde alsof hij bij me in de zaal zat. Het is fantastisch dat we onze verhalen kunnen delen met mensen die niet naar New York kunnen reizen—en de kwaliteit is ongelooflijk. Zo kunnen veel meer mensen van de kunst genieten.” Butz gaat nog een stap verder: “Ik worstel met ticketprijzen, want een groot deel van mijn publiek bestaat uit werkende acteurs of essentiële werknemers, die het kaartje misschien niet kunnen betalen. Ik hou van het idee dat je voor vijftien dollar mijn show kunt streamen. En 54 Below heeft er niet op bezuinigd… zeven camera’s—één zelfs gekoppeld aan de piano. We moeten kunst maken voor de mensen die het het hardst nodig hebben; en als we het niet voor hen doen, waarom doen we het dan?” Zó groot is de liefde van de artiesten voor de zaal: iedereen die we spraken deed extra moeite om hun verhaal te delen. Hampton Callaway repeteerde voor een show in Londen; Butz nam op tussen vergaderingen door; Martínez stapte even uit een repetitie. Forsberg wist tijd vrij te maken om haar liefde voor de plek te delen op de avond vóór haar Broadway-opening in Six The Musical. Als artiesten zich zó inspannen om een zaal te prijzen, dan moet er iets goed zitten.

Joe Iconis. Foto: Nella Vera Maar misschien wel de meest liefdevolle van iedereen was Joe Iconis, die zonder schaamte een bijna spirituele en tijdloze band met de zaal beschrijft.  “54 Below is mijn artistieke thuis geworden. Elk lied van mij dat ooit in een musical heeft gezeten en al op een podium te horen was vóórdat het onderdeel werd van de uiteindelijke musical—dat podium was 54 Below. Net zoals andere artiesten hun artistieke thuis hebben in theaters door het hele land, is mijn plek 54 Below. Het is meer dan cabaret, meer dan een plek om muziek te zingen; het is een plek waar ik nieuw materiaal kan ontwikkelen. Het publiek is een geweldige mix van echte kenners en mensen die wat meer ‘casual’ zijn en gewoon een gokje wagen op wat er toevallig speelt—en die doorsnede is zeldzaam. 54 Below stelt me in staat om reacties van betalende bezoekers te krijgen; ik heb songs ontwikkeld door te kijken hoe ze landden bij een 54 Below-publiek. Ik kan de repetitieruimte en productie in met de rust dat een nummer op een bepaalde manier werkt, juist door die reactie. 54 Below zit nu verankerd in mijn artistieke proces.”

Als je 54 Below bezoekt (en, lezers, dat móét je!), kijk dan vooral ook naar de Tony Award die in 2022 aan Frankel en zijn partners werd uitgereikt voor hun bijdrage en excellentie in het theater, en die trots in de lobby staat te schitteren.

Frankel besluit: “Het was geweldig. We hebben eerder Tony Awards gewonnen, maar er gaat niets boven erkenning door je vakgenoten. De Tony is een beslissing van mensen die hetzelfde werk doen als jij, die zeggen dat je het goed hebt gedaan. Dat geeft enorme voldoening—zowel persoonlijk als voor de organisatie.”

Voldoening is het laatste woord dat deze schrijver je wil meegeven. Je krijgt het niet alleen gegarandeerd bij 54 Below; je voelt het in elk moment van de ervaring, vanaf het moment dat je binnenkomt tot het moment dat je weer vertrekt. En dat, lezers, is waarom dit geen recensie is, maar een liefdesbrief.