RECENSIE: This is Shakespeare, Emma Smith ✭✭✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt This Is Shakespeare door Emma Smith, uitgegeven door Pelican Books.

This is Shakespeare: How to Read the World’s Greatest Playwright

Emma Smith

Pelican Books

Vijf sterren

KOOP EEN EXEMPLAAR Emma Smith, professor Shakespeare-studies aan de Universiteit van Oxford, put uit haar enorme schat aan kennis en wetenschappelijk onderzoek voor This Is Shakespeare: How to Read the World’s Greatest Playwright, dat nu in paperback is verschenen. Ondanks deze academische basis en de ambitieuze belofte van de didactische titel, probeert het boek actief het idee te ontkrachten dat de toneelstukken van Shakespeare heilige teksten zijn die als puzzels moeten worden opgelost. Ze laat zien dat het geen "monumenten zijn om te vereren", maar levende, veranderlijke theaterteksten die tot ver in de 21e eeuw op nieuwe en boeiende manieren worden geïnterpreteerd.

De titel zelf is een beetje misleidend. Het is geen instructie over hoe je de teksten moet "lezen", maar eerder een gids om je eigen begrip van zijn werk te vinden. Smith verwijst regelmatig naar de "lacunes" in het werk van Shakespeare – de vele dubbelzinnigheden, de ondoorgrondelijke personages, de stiltes, het gebrek aan regieaanwijzingen – die critici, lezers en theatermakers de ruimte geven om hun eigen betekenis eraan te geven. Dit kan een "zorgvuldige onpartijdigheid" creëren waardoor stukken openstaan voor verschillende interpretaties, afhankelijk van je eigen politieke visie. Ze merkt op dat de stukken eerder vragen oproepen dan antwoorden geven, wat weerspiegelt dat het bij Shakespeare draait om het verkennen van ideeën en onzekerheden.

Smith behandelt 20 van de 37 bestaande stukken waarvan wordt aangenomen dat Shakespeare ze heeft geschreven, van The Taming of the Shrew tot en met The Tempest. Hierover zijn in de loop der jaren volledige boeken geschreven – ik heb zelf meerdere planken vol over alleen al Hamlet – maar Smith slaagt erin om een indrukwekkende selectie aan ideeën en inzichten in ongeveer 15 pagina's per stuk te proppen. Dit zijn geen simpele samenvattingen voor scholieren, hoewel ze veel van de kernthema's, kritische reacties en interessante historische details aanstipt. In plaats daarvan laat ze, passend bij de titel van het boek, de verschillende manieren zien waarop je de stukken kunt benaderen.

Eén manier is om een klein detail te pakken en daarop voort te borduren. Ze verkent Julius Caesar aan de hand van de minuscule, vaak geschrapte scène waarin Cinna de Dichter per vergissing door de menigte wordt vermoord. Haar ingang voor Coriolanus is het ontleden van een kort moment waarin de gelijknamige oorlogsheld de naam vergeet van de man die hem onderdak bood. In Twelfth Night vormt het bijpersonage Antonio (in moderne producties vaak als homoseksueel neergezet) de ingang voor een bijzonder interessante analyse van de complexe verhoudingen rond verlangen en gender in het stuk.

Tom Hiddleston in de productie van Coriolanus door de Donmar Warehouse, van 4 tot 11 juni 2020 gratis te streamen via NT at Home.

Als alternatief kun je kijken naar de bronnen die Shakespeare inspireerden en onderzoeken hoe afwijkingen van het verleden wijzen op een bepaalde intentie van de auteur. Dit is een beproefde methode die verhelderende inzichten biedt over bredere thema's, zoals de manier waarop Shakespeare drie elegant geklede hofdames uit Holinsheds Chronicles veranderde in de angstaanjagende heksen uit Macbeth. Smith onderzoekt de stukken ook binnen de structuren van tragedie en komedie, waarbij ze merkt dat sommige te ongrijpbaar zijn voor één specifiek genre en soms halverwege omslaan. Ze is ook geïnteresseerd in de praktische realiteit van het Elizabethaanse en Jacobeaanse theater en de eerste gepubliceerde "folio"-teksten, van herschrijvingen en enscenering tot de commerciële aantrekkingskracht van vervolgen.

Smith lardeert de hoofdstukken met voorbeelden van moderne producties, wat haar ervaring als adviseur voor de Royal Shakespeare Company, het National Theatre en de Londense Donmar Warehouse reflecteert. Ze laat zien hoe regisseurs de "lacunes" hebben aangepakt om hun eigen visie op elk stuk te creëren. Hierbij haalt ze vooral producties van de afgelopen 50 jaar aan, van John Bartons RSC-productie van Richard II uit 1974 tot David Tennant als Hamlet in 2009, maar ze kijkt ook naar de schaamteloze herschrijvingen van de plots in de 18e eeuw. Van Keanu Reeves tot Baz Luhrmann, ook filmverfilmingen komen aan bod. Dit zijn niet de enige hedendaagse voorbeelden; Smith introduceert vermakelijke vergelijkingen, zoals een verrassend treffende toespeling op de sitcom Friends in de analyse van Much Ado About Nothing. Door referenties aan de celebrity-cultuur en de #MeToo-beweging te gebruiken, slaagt ze erin het boek toegankelijk en relevant te maken voor de algemene lezer, terwijl ze af en toe toch wetenschappelijke concepten als teleologie, hermeneutiek en postkoloniale studies aanstipt.

Door academische wetenschap te combineren met opvoeringsgeschiedenis en eeuwen aan kritische reacties, laat Smith zien hoe de gaten in de tekst ons in staat stellen Shakespeare te vormen naar wat we in onze eigen tijd nodig hebben. Het boek is niet alleen ontzettend informatief, maar laat ook haarfijn zien hoe en waarom we onze eigen betekenis kunnen vinden in de stukken van Shakespeare. Nu instellingen als NT Live en de Globe eerdere producties streamen tijdens de lockdown, dient het boek – nu uitgegeven als een fraaie blauwe pocketeditie van Pelican – ook als een uitstekende inleiding op hoe je naar de stukken kunt kijken, bij gebrek aan programmaboekjes.

Pelican Books (Penguin Random House UK). 349 pagina's. £9.99.