RECENSIE: A Lesson From Auschwitz, Time and Leisure Studio Wimbledon ✭✭✭✭✭

Sophie Adnitt recenseert A Lesson From Auschwitz door James Hyland in de Time and Leisure Studio Wimbledon.

A Lesson From Auschwitz

Time and Leisure Studio, Wimbledon

Vijf sterren

Een zestig minuten durende tirade vol haat, gebracht als een lezing voor naziofficieren in Auschwitz en het startsein voor de ‘Endlösung’: A Lesson From Auschwitz is vanaf het begin geen lichte kost. Bij binnenkomst van het publiek staat een gevangene uit het kamp (Michael Shon) al op het toneel, voorovergebogen van uitputting en met een bloedneus. Hij staat daar alsof het een immense inspanning vergt, af en toe licht wankelend alsof hij elk moment kan bezwijken; een spookachtige verschijning. Bij de aanvang van het stuk krijgt hij gezelschap van de spreker van de avond: Rudolf Höss, commandant van Auschwitz (James Hyland, die het stuk tevens schreef, regisseerde en produceerde).

Höss verwelkomt ons en spreekt ons aan als zijn kameraden. Zijn personage neemt het leeuwendeel van de dialogen voor zijn rekening, en het merendeel wordt rechtstreeks tot het publiek gericht op een manier die zowel confronterend is als ons ongemakkelijk medeplichtig laat voelen. De lessen van Höss zijn een reeks wrede, antisemitische mantra's, die worden gedemonstreerd door de brute vernedering en mishandeling van zijn Joodse gevangene, de onlangs ontsnapte Abraham Könisberg. Dit toneelstuk is duister, verontrustend en moeilijk om naar te kijken. Echter, als theaterstuk blinkt het op vrijwel elk vlak uit.

Creatievelingen die meerdere rollen achter de schermen vervullen, hebben nog wel eens de neiging hun werk iets te veel te koesteren, maar dat geldt niet voor Hyland. Hij hanteert het spel en de regie met de nodige professionaliteit en vakmanschap. Hij is vanaf het begin een geduchte en fysiek imposante verschijning en brengt de gruwelijke opvattingen van Höss met een onwankelbare overtuiging en de stijl, variatie en intonatie van een volleerd spreker. Hoewel Shon veel minder tekst heeft, is zijn fysieke spel briljant en hartverscheurend neergezet; de pijn en uitputting van Könisberg stralen nagenoeg van hem af. In zijn weinige regels is elk woord een strijd om uit te spreken, en wanneer hij op een gegeven moment met moeite opstaat, trillen zijn benen onder de spanning. Ondanks het effectbejag van Höss en de kreten van pijn van Könisberg, vervalt het spel gelukkig nooit in dramatiek. Integendeel, beiden zijn zo volkomen overtuigend dat een scène waarin Könisberg wordt afgeranseld mij bijna deed roepen dat Höss moest ophouden.

Een onverwachte wending in het verhaal is zo subtiel opgezet en wordt zo verbijsterend uitbetaald – luttele seconden nadat het publiek beseft wat er aan de hand is – dat het in een oogwenk een nieuw licht werpt op alles wat voorafging. Uiteindelijk staan hier slechts twee acteurs, een tafel en een paar rekwisieten, en toch is het werk van een zodanige kwaliteit dat het als voorbeeld mag dienen voor wat er met zo weinig middelen bereikt kan worden. Maar bovenal is A Lesson From Auschwitz een krachtige reflectie op hoe angstaanjagend ver een ideologie kan gaan. Het feit dat het in real-time wordt verteld, gecombineerd met het onwankelbare geloof van Höss in zijn daden – waarbij hij het volstrekt irrationele rationaliseert – maakt dit stuk des te intenser en huiveringwekkender. Het publiek vertrekt aangeslagen en in stilte. Gezien het onderwerp en de inhoud, evenals het feit dat er momenten in dit stuk zitten die je oprecht bijna niet kunt aanzien, voelt het onnatuurlijk om A Lesson From Auschwitz te prijzen. Echter, qua opbouw, uitvoering, vakmanschap en als schokkende herinnering aan de donkerste bladzijde uit de menselijke geschiedenis, is het een uitzonderlijk stuk en een vitale waarschuwing dat zoiets nooit meer mag gebeuren.

ONTDEK MEER OVER A LESSON FROM AUSCHWITZ