RECENSIE: Alles Schwindel, Maxim Gorki Theater Berlijn ✭✭✭✭✭

Vidina Popov en Jonas Dassler. Foto: Esra Rotthoff Alles Schwindel

Maxim Gorki Theater, Berlijn,

22 december 2017

5 Sterren

Als men in het Verenigd Koninkrijk de naam Mischa Spoliansky al kent, dan is dat meestal in verband met de meest geliefde films uit de gouden jaren van de Britse bioscoop: 'The Happiest Days of Your Life' en 'Trouble In Store' zijn enkele van de immens populaire komedies waarvoor hij de muziek componeerde. Drama's als 'Saint Joan' en avonturen als 'North West Frontier' en het onvermelde 'King Solomon's Mines' laten zien dat hij in andere genres net zo succesvol was. Maar niemand, vermoed ik, zal zich zijn vroege carrière herinneren, voordat hij en zijn gezin het geluk hadden te ontsnappen aan de Jodenvervolging in Hitler-Duitsland. Daar was hij een van de leidende figuren in het muziektheater van de Weimarrepubliek. Zelfs in Duitsland wordt hij eigenlijk nu pas herontdekt, met her en der een handvol producties van zijn werk, lang na zijn overlijden in Londen in 1985 (waar hij in 1973 zijn laatste filmmuziek schreef) en 80 jaar na de tijd dat hij een factor van betekenis was.

Het is dan ook een groot genoegen om deze verbazingwekkende parel van een muzikale komedie op te graven, voor het eerst — en het laatst — gezien in 1931. Het flinterdunne plot, een fragiel brouwsel van bekende muziektheater-clichés over eenvoudige arme lieden die zich voordoen als rijk en belangrijk, is niet iets waar we lang bij stil hoeven te staan, en dat doet het stuk dan ook niet. Het is echter een prachtig raamwerk waaraan een ware deconstructie van schijn en wezen is opgehangen, in een zedenkomedie die gisteren geschreven had kunnen zijn. Hiervoor danken we het briljante team onder leiding van huisregisseur Christian Weise. Zijn hoede over de herneming van dit niemendalletje verheft de ervaring tot het niveau van serieuze kunst, op een manier die in de musicalwereld een zeldzaamheid is.

De rest van het team ondersteunt de onderneming met een reeks prestaties die de geest evenzeer prikkelen als de zintuigen strelen. De muzikale leiding van Jens Dohle is hierbij van cruciaal belang: zijn arrangementen zwiepen wild door tijdperken en stijlen, en blijven zelden lang in één herkenbare sfeer hangen. Toch weet hij er op de een of andere manier chocola van te maken, waarbij hij alles van de Charleston tot R&B incorporeert. De even eclectische als verrassende choreografieën ontspringen aan de tomeloze fantasie van een andere vaste medewerker van Weise, Alan Barnes, een alumnus van het Dance Theatre of Harlem en het gezelschap van Arnie Zane en Bill T. Jones. Met de opvallend expressionistische — en behoorlijk eigentijdse — 2D-ontwerpen van Julia Oschatz, kostuums van Adriana Braga Peretzki en Frank Schönwald, prachtig licht van Jens Krüger en sublieme projecties van Oschatz en Jesse Jonas Kracht, is dit een productie die fysiek een verpletterende indruk maakt.

Te midden van dit alles is de cast net zo levendig. Op de avond dat ik er was, zorgde de plotselinge absentie van de mannelijke hoofdrolspeler, Jonas Dassler, voor extra spanning. Op het laatste moment werd ons verteld dat hij ziek was geworden en werd vervangen door Theo Trebs, die een werkelijk ongelooflijke prestatie leverde door het script, de liedjes, de dansen en de ingewikkelde choreografie zo snel te leren onder de knie te krijgen... Wacht eens even; was dat wel echt zoals het leek, of was het misschien allemaal boerenbedrog... 'Alles Schwindel'? Wie zal het zeggen. Wat de werkelijke aanleiding ook was, het leidde tot steeds bizardere, gedeconstrueerde interventies, niet in de laatste plaats van de regisseur zelf, die meermaals op het toneel verscheen om ons bij te praten, en vreemde onderbrekingen door de toneelcrew, de souffleuse (die steeds meer in de actie werd betrokken) en anderen die steeds moeilijker te identificeren waren.

Kortom, Trebs overtrof zichzelf, evenals de charmante Vidina Popov als zijn vermeende liefje. Deze twee personages waren de enigen die geen dubbelrollen hoefden te spelen; de rest van het ensemble nam tot wel een half dozijn rollen voor hun rekening. Het hoogtepunt was ongetwijfeld Oscar Olivo, die regelmatig uit zijn rol stapte om het publiek toe te spreken en commentaar te geven op zijn eigen achtergrond en het nieuwste personage (of object) dat hij moest uitbeelden. Een groot deel van het script, door Marcellus Schiffer geschreven in een ronkende burleske stijl met een spervuur aan grappen, leunt zwaar op het Berlijnse dialect. Dat hoeft een internationale carrière overigens niet in de weg te staan; er was gelukkig Engelse boventiteling aanwezig. Zo werden we meegezogen in de heerlijk maffe wereld van Mareike Bezkirch, Alexander Darkow, Johann Jürgens, Jonathan Kempf, Svenja Liesau, Catherine Stozan, Aram Tafreshian en Mehmet Yilmaz, die op kostelijke, pantomime-achtige wijze alles speelden: van mensen tot dieren en van bomen tot levenloze objecten. Dohle zelf leidde de zaken vanuit de dubbele orkestbak op het podium, vergezeld door Falk Effenberger (toetsen) en Steffen Illner (bas).

Het was een fantastisch feest en ik kan niet wachten om meer werk te ontdekken van deze heerlijke maker van muzikale komedies, die uiteindelijk een van ons werd: de onnavolgbare Herr Spoliansky.