ELEŞTİRİ: Alles Schwindel, Maxim Gorki Tiyatrosu Berlin ✭✭✭✭✭

Vidina Popov ve Jonas Dassler. Fotoğraf: Esra Rotthoff Alles Schwindel

Maxim Gorki Theater, Berlin,

22 Aralık 2017

5 Yıldız

Birleşik Krallık'ta Mischa Spoliansky ismi anıldığında, genellikle sadece İngiliz sinemasının altın yıllarından 'The Happiest Days of Your Life' ve 'Trouble In Store' gibi çok sevilen komedilerin veya 'Saint Joan', 'North West Frontier' ve 'King Solomon's Mines' gibi farklı türlerdeki başarılı yapımların müzikleri akla gelir. Ancak pek az kişinin, ailesiyle birlikte Hitler Almanyası'ndaki Yahudi zulmünden kaçıp kurtulmadan önce, Weimar Cumhuriyeti müzikli tiyatrosunun en önde gelen isimlerinden biri olduğu o ilk dönem kariyerini hatırlayacağını sanıyorum. Aslına bakılırsa, 1985 yılında Londra'daki vefatından (son film müziğini 1973'te yapmıştı) uzun yıllar sonra ve zirvede olduğu dönemden 80 yıl sonra, Almanya'da bile eserlerinin tek tük sahnelenmesiyle yeni yeni yeniden keşfediliyor.

Bu nedenle, ilk ve son kez 1931'de görülen bu şaşırtıcı müzikal komedi incisini gün yüzüne çıkarmak büyük bir alkış hakediyor. Kendini zengin ve önemli biri gibi gösteren fakir insanların yer aldığı, tanıdık müzikal komedi klişelerinden örülü naif olay örgüsü bizi çok oyalamamalı, zaten oyalamıyor da. Ancak bu hikaye, dün yazılmışçasına taze bir görgü komedisi içinde, gösteriş ve gerçekliğin yapı söküme uğratıldığı harika bir zemin sunuyor. Bunun için, genel yönetmen Christian Weise liderliğindeki dahi ekibe teşekkür borçluyuz; bu hafif meşrep eserin yeniden canlandırılmasına öyle bir hamilik etmişler ki, deneyimi müzikli tiyatroda nadir görülen bir ciddiyet ve sanat seviyesine taşımışlar.

Ekibin geri kalanı da duyuları kamaştırdığı kadar zihni de uyaran bir dizi başarıyla bu girişimi destekliyor. Jens Dohle'nin müzik yönetimi burada kilit bir öneme sahip: Düzenlemeleri, belirli bir ruh haline saplanıp kalmadan dönemler ve stiller arasında çılgınca savruluyor; yine de bir şekilde her şeyi anlamlı kılıyor ve Charleston'dan R'n'B'ye kadar her şeyi harmanlamayı başarıyor. Benzer şekilde eklektik ve irkiltici koreografi efektleri, Weise'nin daimi iş birlikçilerinden, Dance Theater of Harlem ile Arnie Zane ve Bill T Jones kumpanyası mezunu Alan Barnes'ın vahşi hayal gücüyle hayat buluyor. Bir diğer güvenilir iş birlikçi Julia Oschatz'ın çarpıcı dışavurumcu ve oldukça modern 2 boyutlu tasarımları, Adriana Braga Peretzki ve Frank Schönwald'ın kostümleri, Jens Krüger'in harika ışıklandırması ve Oschatz ile Jesse Jonas Kracht'ın olağanüstü projeksiyonlarıyla bu yapım, duyular üzerinde büyüleyici bir fiziksel etki bırakıyor.

Tüm bu hengamenin ortasında, oyuncu kadrosu da bir o kadar canlı. İzlediğim gece, erkek başrol Jonas Dassler'in aniden rahatsızlanmasıyla heyecan seviyesi daha da arttı. Son dakikada hastalandığı ve yerine Theo Trebs'in geçtiği söylendi. Trebs; metni, şarkıları, dansları ve karmaşık hareketleri öğrenme konusunda inanılmaz bir iş çıkardı ve... Bir dakika; her şey gerçekten göründüğü gibi miydi, yoksa hepsi bir aldatmaca mıydı... 'Alles Schwindel' (Hepsi Yalan) mıydı? Kim bilir. Bu kargaşanın asıl sebebi ne olursa olsun, yönetmen Christian Weise'nin bizzat sahneye çıkıp olan biteni anlatması, sahne arkası ekibinin, sufllörün (ki giderek oyunun içine çekildi) ve kim olduğu belirsiz diğer kişilerin tuhaf müdahaleleriyle oyun giderek daha gerçeküstü ve absürt bir hal aldı.

Trebs'in ve partneri Vidina Popov'un rollerinin hakkını fazlasıyla verdiğini söylemek yeterli olacaktır. Bu iki karakter, birden fazla rolü oynamak zorunda olmayan yegane kişilerdi. Topluluğun geri kalanı yarım düzineye yakın karakteri canlandırdı. Bunların arasında en dikkat çekeni, sık sık karakterden çıkıp seyirciyle konuşan, geçmişi ve büründüğü son karakter hakkında yorumlar yapan Oscar Olivo'ydu. Marcellus Schiffer tarafından bolca komik şakayla bezeli, gürültülü bir burlesk tarzında yazılan metnin çoğu Berlin lehçesine dayanıyor. Neyse ki bu durum eserin uluslararası yolculuğuna engel değil, zira İngilizce üst yazılarla izleyicinin anlaması kolaylaştırılmış. Mareike Bezkirch, Alexander Darkow, Johann Jürgens, Jonathan Kempf, Svenja Liesau, Catherine Stozan, Aram Tafreshian ve Mehmet Yilmaz'ın canlandırdığı; insanlardan hayvanlara, ağaçlardan nesnelere kadar her şeyi harika bir pantomim havasında sundukları o çılgın dünyaya kendimizi kaptırıverdik. Müzikal şölene sahnedeki orkestra çukurundan piyanoda Falk Effenberger ve bas gitarda Steffen Illner eşlik ederken, bizzat Dohle de ekibi yönetiyordu.

Baştan sona çok eğlenceliydi; artık 'bizden biri' olan, kıymetli Herr Spoliansky'nin diğer müzikli komedilerini keşfetmek için sabırsızlanıyorum.